Mahābhārata · Adhyāya 6.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.34.1
भूय एव महाबाहो श्रृणु मे परमं वचः ।
यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥ ६.३४.१ ॥
O mighty-armed one, listen again to my supreme word, which I will speak to you, pleased with you and desiring your welfare.
6.34.2
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।
अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥ ६.३४.२ ॥
Neither the hosts of gods nor the great sages know my origin, for I am in every way the source of the gods and of the great sages.
6.34.3
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् ।
असंमूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ६.३४.३ ॥
He who knows me as unborn, beginningless, and the great lord of the worlds, becomes undeluded among mortals and is freed from all sins.
6.34.4
बुद्धिर्ज्ञानमसंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।
सुखं दुःखं भवो भवो भयं चाभयमेव च ॥ ६.३४.४ ॥
Intellect, knowledge, freedom from delusion, forbearance, truth, self-restraint, tranquillity, pleasure and pain, birth and death, fear and fearlessness as well.
6.34.5
अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः ।
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥ ६.३४.५ ॥
Non-violence, equanimity, contentment, austerity, giving, fame and infamy — these various states of beings arise from me alone.
6.34.6
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।
मद्भाव मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥ ६.३४.६ ॥
The seven great sages of old, and likewise the four Manus, were born from my mind, having my nature; from them are these peoples in this world.
6.34.7
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः ।
सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥ ६.३४.७ ॥
He who truly knows this manifestation and yoga of Mine is united with unwavering yoga; of this there is no doubt.
6.34.8
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥ ६.३४.८ ॥
I am the source of all; everything proceeds from Me. Knowing this, the wise, endowed with devotion, worship Me.
6.34.9
मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् ।
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ ६.३४.९ ॥
Those whose minds are fixed on Me and whose life-breath is given to Me, enlightening one another and always speaking of Me, are content and delight.
6.34.10
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ।
ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥ ६.३४.१० ॥
To those who are ever united and worship Me with love, I give that yoga of discernment by which they come to Me.
6.34.11
तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः ।
नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥ ६.३४.११ ॥
Out of compassion for them alone, abiding in My own nature, I destroy the darkness born of ignorance with the radiant lamp of knowledge.
6.34.12
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् ।
पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥ ६.३४.१२ ॥
You are the supreme Brahman, the supreme abode, the supremely pure; you are the eternal, divine Person, the primal god, unborn, all-pervading.
6.34.13
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथाक ।
असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥ ६.३४.१३ ॥
All the sages, the divine sage Nārada, Asita, Devala and Vyāsa call you so, and you yourself tell me so.
6.34.14
सर्वतेमदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव ।
न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥ ६.३४.१४ ॥
O Keśava, I believe all that you tell me to be true; yet, O blessed one, neither gods nor demons know your manifestation.
6.34.15
स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥ ६.३४.१५ ॥
You alone know yourself by yourself, O best of persons. O creator of beings, lord of beings, god of gods, lord of the world!
6.34.16
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥ ६.३४.१६ ॥
You should describe fully your divine manifestations, by which you pervade these worlds and stand.
6.34.17
कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् ।
केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥ ६.३४.१७ ॥
O master of yoga, how may I know you, meditating on you always? In which states of being, O blessed lord, am I to think of you?
6.34.18
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।
भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥ ६.३४.१८ ॥
O Janārdana, tell again in detail your yoga and your manifestation; I am not satisfied while hearing this nectar.
6.34.19
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥ ६.३४.१९ ॥
Very well, I shall tell you of my divine manifestations, chiefly the principal ones; O best of the Kurus, there is no end to my extent.
6.34.20
अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितःक ।
अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥ ६.३४.२० ॥
O Guḍākeśa, I am the Self dwelling in the hearts of all beings; I am the beginning and the middle of beings, and also their end.
6.34.21
आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् ।
मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥ ६.३४.२१ ॥
Among the Ādityas I am Viṣṇu, among lights the radiant sun; among the Maruts I am Marīci, and among the constellations I am the moon.
6.34.22
वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः ।
इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥ ६.३४.२२ ॥
Among the Vedas I am the Sāmaveda; among the gods I am Vāsava (Indra). Among the senses I am the mind, and among beings I am consciousness.
6.34.23
रुद्राणां शंकरश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ।
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥ ६.३४.२३ ॥
Among the Rudras I am Śaṅkara, and among the yakṣas and rākṣasas I am the lord of wealth (Kubera). Among the Vasus I am fire, and among the peaks I am Meru.
6.34.24
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥ ६.३४.२४ ॥
Among household priests know me as the chief, Bṛhaspati, O Pārtha; among commanders I am Skanda, and among lakes I am the ocean.
6.34.25
महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् ।
यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥ ६.३४.२५ ॥
Among the great seers I am Bhṛgu; among words I am the single syllable (oṃ). Among sacrifices I am the sacrifice of japa; among immovable things I am the Himālaya.
6.34.26
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ।
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥ ६.३४.२६ ॥
Among all trees I am the aśvattha fig; among divine seers, Nārada. Among the Gandharvas, Citraratha; among the perfected ones, the sage Kapila.
6.34.27
उच्चैः श्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् ।
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥ ६.३४.२७ ॥
Know me among horses as Uccaiḥśravas, born of the churning of nectar. Among lordly elephants, Airāvata; and among men, the lord of men, the king.
6.34.28
आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् ।
प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥ ६.३४.२८ ॥
Among weapons I am the thunderbolt; among cows, the wish-giving cow Kāmadhuk. Among procreators I am Kandarpa (Love); among serpents, Vāsuki.
6.34.29
अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।
पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥ ६.३४.२९ ॥
Among serpents I am Ananta; among water-creatures, Varuṇa. Among the ancestors I am Aryaman; among those who restrain, Yama.
6.34.30
प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् ।
मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च परिणाम् ॥ ६.३४.३० ॥
Among the Daityas I am Prahlāda; among reckoners, Time. Among beasts I am the lion; among birds, Vainateya (Garuḍa).
6.34.31
पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् ।
झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥ ६.३४.३१ ॥
Among purifiers I am the wind; among wielders of weapons I am Rāma. Among fishes I am the makara, and among flowing waters I am the Jāhnavī (Ganges).
6.34.32
सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन ।
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ॥ ६.३४.३२ ॥
O Arjuna, I am the beginning, the middle and the end of creations. Among knowledges I am the knowledge of the self; among those who speak I am debate.
6.34.33
अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च ।
अहमेवाक्षयः कालो धाताऽहं विश्वतोमुखः ॥ ६.३४.३३ ॥
Among letters I am the letter a, and among compounds I am the dvandva. I am indeed imperishable time, and I am the creator whose face is turned in every direction.
6.34.34
मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् ।
कीर्तिः श्रीर्वाक्क नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥ ६.३४.३४ ॥
I am death, the seizer of all, and I am the origin of those yet to be. Among women I am fame, fortune, speech, memory, intelligence, steadfastness and forgiveness.
6.34.35
बृहत्साम कतथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् ।
मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः ॥ ६.३४.३५ ॥
Among chants I am the Bṛhat-sāman, and among metres I am the Gāyatrī. Among months I am Mārgaśīrṣa, and among seasons I am the flower-bearing spring.
6.34.36
द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ।
जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ ६.३४.३६ ॥
Among cheaters I am gambling, and among the splendid I am splendour. I am victory, I am resolve, and among the good and strong I am goodness.
6.34.37
वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः ।
मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥ ६.३४.३७ ॥
Among the Vṛṣṇis I am Vāsudeva; among the Pāṇḍavas, Dhanañjaya. Among the sages I am Vyāsa; among the poets, the poet Uśanas.
6.34.38
दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् ।
मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥ ६.३४.३८ ॥
Among those who subdue I am the rod of punishment; among those who seek victory, I am statecraft. Among secret things I am silence; among the wise, I am knowledge.
6.34.39
यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन ।
न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम् ॥ ६.३४.३९ ॥
And whatever is the seed of all beings, that am I, O Arjuna. There is no moving or unmoving being that could exist without me.
6.34.40
नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परंतप ।
एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ॥ ६.३४.४० ॥
There is no end to my divine manifestations, O scorcher of foes. This is only a summary of the extent of my manifestations that I have declared.
6.34.41
यद्यद्विभूतितत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा ।
तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोंशसंभवम् ॥ ६.३४.४१ ॥
Whatever being is endowed with manifest power, glory, or might, know that it springs from a portion of My splendour.
6.34.42
अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन ।
विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत् ॥ ६.३४.४२ ॥
Or what need is there for you, Arjuna, to know all this at length? I abide, having sustained this entire world with a single portion of Myself.