મહાભારત · અધ્યાય 6.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.34.1
भूय एव महाबाहो श्रृणु मे परमं वचः ।
यत्तेऽहं प्रीयमाणाय वक्ष्यामि हितकाम्यया ॥ ६.३४.१ ॥
હે મહાબાહો, ફરીથી મારું પરમ વચન સાંભળ. તારા પર પ્રસન્ન થઈને, તારા હિતની કામનાથી હું કહીશ.
6.34.2
न मे विदुः सुरगणाः प्रभवं न महर्षयः ।
अहमादिर्हि देवानां महर्षीणां च सर्वशः ॥ ६.३४.२ ॥
દેવગણો કે મહર્ષિઓ મારી ઉત્પત્તિ જાણતા નથી; કારણ કે હું સર્વ રીતે દેવો અને મહર્ષિઓનો આદિ છું.
6.34.3
यो मामजमनादिं च वेत्ति लोकमहेश्वरम् ।
असंमूढः स मर्त्येषु सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ ६.३४.३ ॥
જે મને અજન્મા, અનાદિ અને લોકોના મહેશ્વર તરીકે જાણે છે, તે મનુષ્યોમાં મોહરહિત થઈને સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
6.34.4
बुद्धिर्ज्ञानमसंमोहः क्षमा सत्यं दमः शमः ।
सुखं दुःखं भवो भवो भयं चाभयमेव च ॥ ६.३४.४ ॥
બુદ્ધિ, જ્ઞાન, અસંમોહ, ક્ષમા, સત્ય, દમ, શમ, સુખ, દુઃખ, જન્મ, મૃત્યુ, ભય અને અભય પણ.
6.34.5
अहिंसा समता तुष्टिस्तपो दानं यशोऽयशः ।
भवन्ति भावा भूतानां मत्त एव पृथग्विधाः ॥ ६.३४.५ ॥
અહિંસા, સમતા, સંતોષ, તપ, દાન, યશ અને અપયશ — પ્રાણીઓના આ વિવિધ ભાવ મારાથી જ ઉત્પન્ન થાય છે.
6.34.6
महर्षयः सप्त पूर्वे चत्वारो मनवस्तथा ।
मद्भाव मानसा जाता येषां लोक इमाः प्रजाः ॥ ६.३४.६ ॥
પૂર્વે સાત મહર્ષિઓ અને ચાર મનુઓ પણ મારા ભાવથી, મનથી ઉત્પન્ન થયા; જેમનાથી આ લોકમાં આ પ્રજાઓ છે.
6.34.7
एतां विभूतिं योगं च मम यो वेत्ति तत्त्वतः ।
सोऽविकम्पेन योगेन युज्यते नात्र संशयः ॥ ६.३४.७ ॥
મારી આ વિભૂતિ અને યોગને જે તત્ત્વતઃ જાણે છે, તે અચળ યોગથી યુક્ત થાય છે; એમાં શંકા નથી.
6.34.8
अहं सर्वस्य प्रभवो मत्तः सर्वं प्रवर्तते ।
इति मत्वा भजन्ते मां बुधा भावसमन्विताः ॥ ६.३४.८ ॥
હું સર્વનો ઉદ્ભવ છું; સર્વ મારાથી જ પ્રવર્તે છે. એમ જાણીને ભાવયુક્ત જ્ઞાનીઓ મારી ભક્તિ કરે છે.
6.34.9
मच्चित्ता मद्गतप्राणा बोधयन्तः परस्परम् ।
कथयन्तश्च मां नित्यं तुष्यन्ति च रमन्ति च ॥ ६.३४.९ ॥
જેમનું ચિત્ત મારામાં અને પ્રાણ મારામાં લીન છે, તેઓ એકબીજાને બોધ આપતા, સદા મારી જ વાત કરતા સંતુષ્ટ અને આનંદિત રહે છે.
6.34.10
तेषां सततयुक्तानां भजतां प्रीतिपूर्वकम् ।
ददामि बुद्धियोगं तं येन मामुपयान्ति ते ॥ ६.३४.१० ॥
સદા યુક્ત રહી પ્રેમપૂર્વક ભજનારાઓને હું તે બુદ્ધિયોગ આપું છું, જેના વડે તેઓ મને પામે છે.
6.34.11
तेषामेवानुकम्पार्थमहमज्ञानजं तमः ।
नाशयाम्यात्मभावस्थो ज्ञानदीपेन भास्वता ॥ ६.३४.११ ॥
તેમના પર કરુણાને કારણે જ, આત્મભાવમાં સ્થિત રહી, અજ્ઞાનથી જન્મેલા અંધકારનો હું તેજસ્વી જ્ઞાનદીપથી નાશ કરું છું.
6.34.12
परं ब्रह्म परं धाम पवित्रं परमं भवान् ।
पुरुषं शाश्वतं दिव्यमादिदेवमजं विभुम् ॥ ६.३४.१२ ॥
આપ પરબ્રહ્મ, પરમ ધામ, પરમ પવિત્ર છો; આપ શાશ્વત, દિવ્ય, આદિદેવ, અજ, સર્વવ્યાપી પુરુષ છો.
6.34.13
आहुस्त्वामृषयः सर्वे देवर्षिर्नारदस्तथाक ।
असितो देवलो व्यासः स्वयं चैव ब्रवीषि मे ॥ ६.३४.१३ ॥
બધા ઋષિઓ, દેવર્ષિ નારદ, અસિત, દેવલ અને વ્યાસ તમને તેવું જ કહે છે, અને તમે પોતે પણ મને તેમ કહો છો.
6.34.14
सर्वतेमदृतं मन्ये यन्मां वदसि केशव ।
न हि ते भगवन्व्यक्तिं विदुर्देवा न दानवाः ॥ ६.३४.१४ ॥
હે કેશવ, તમે મને જે કહો છો તે બધું હું સત્ય માનું છું; પણ હે ભગવન્, તમારું પ્રગટ સ્વરૂપ દેવો કે દાનવો જાણતા નથી.
6.34.15
स्वयमेवात्मनात्मानं वेत्थ त्वं पुरुषोत्तम ।
भूतभावन भूतेश देवदेव जगत्पते ॥ ६.३४.१५ ॥
હે પુરુષોત્તમ, તમે પોતે જ તમારા દ્વારા તમને જાણો છો. હે ભૂતભાવન, ભૂતેશ, દેવદેવ, જગત્પતિ!
6.34.16
वक्तुमर्हस्यशेषेण दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
याभिर्विभूतिभिर्लोकानिमांस्त्वं व्याप्य तिष्ठसि ॥ ६.३४.१६ ॥
તમારી દિવ્ય વિભૂતિઓ સંપૂર્ણ રીતે તમારે કહેવી જોઈએ; જે વિભૂતિઓથી તમે આ લોકોમાં વ્યાપીને રહ્યા છો.
6.34.17
कथं विद्यामहं योगिंस्त्वां सदा परिचिन्तयन् ।
केषु केषु च भावेषु चिन्त्योऽसि भगवन्मया ॥ ६.३४.१७ ॥
હે યોગિન્, તમારું સદા ચિંતન કરતાં હું તમને કેવી રીતે જાણું? હે ભગવન્, કયા કયા ભાવોમાં મારા દ્વારા તમે ચિંતનીય છો?
6.34.18
विस्तरेणात्मनो योगं विभूतिं च जनार्दन ।
भूयः कथय तृप्तिर्हि शृण्वतो नास्ति मेऽमृतम् ॥ ६.३४.१८ ॥
હે જનાર્દન, તમારો યોગ અને વિભૂતિ વિસ્તારથી ફરી કહો; આ અમૃત સમાન સાંભળતાં મને તૃપ્તિ થતી નથી.
6.34.19
हन्त ते कथयिष्यामि दिव्या ह्यात्मविभूतयः ।
प्राधान्यतः कुरुश्रेष्ठ नास्त्यन्तो विस्तरस्य मे ॥ ६.३४.१९ ॥
ઠીક, હું તને મારી દિવ્ય આત્મ-વિભૂતિઓ મુખ્યત્વે કહીશ. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, મારા વિસ્તારનો કોઈ અંત નથી.
6.34.20
अहमात्मा गुडाकेश सर्वभूताशयस्थितःक ।
अहमादिश्च मध्यं च भूतानामन्त एव च ॥ ६.३४.२० ॥
હે ગુડાકેશ, સર્વ ભૂતોના હૃદયમાં સ્થિત આત્મા હું છું. ભૂતોનો આદિ, મધ્ય અને અંત પણ હું જ છું.
6.34.21
आदित्यानामहं विष्णुर्ज्योतिषां रविरंशुमान् ।
मरीचिर्मरुतामस्मि नक्षत्राणामहं शशी ॥ ६.३४.२१ ॥
આદિત્યોમાં હું વિષ્ણુ છું; જ્યોતિઓમાં કિરણવાળો સૂર્ય. મરુતોમાં હું મરીચિ છું; નક્ષત્રોમાં હું ચંદ્ર છું.
6.34.22
वेदानां सामवेदोऽस्मि देवानामस्मि वासवः ।
इन्द्रियाणां मनश्चास्मि भूतानामस्मि चेतना ॥ ६.३४.२२ ॥
વેદોમાં હું સામવેદ છું; દેવોમાં હું વાસવ (ઇન્દ્ર) છું. ઇન્દ્રિયોમાં હું મન છું; ભૂતોમાં હું ચેતના છું.
6.34.23
रुद्राणां शंकरश्चास्मि वित्तेशो यक्षरक्षसाम् ।
वसूनां पावकश्चास्मि मेरुः शिखरिणामहम् ॥ ६.३४.२३ ॥
રુદ્રોમાં હું શંકર છું; યક્ષ-રાક્ષસોમાં હું વિત્તેશ (કુબેર). વસુઓમાં હું પાવક (અગ્નિ) છું; શિખરોમાં હું મેરુ છું.
6.34.24
पुरोधसां च मुख्यं मां विद्धि पार्थ बृहस्पतिम् ।
सेनानीनामहं स्कन्दः सरसामस्मि सागरः ॥ ६.३४.२४ ॥
હે પાર્થ, પુરોહિતોમાં મુખ્ય બૃહસ્પતિ મને જાણ. સેનાનીઓમાં હું સ્કંદ છું; સરોવરોમાં હું સાગર છું.
6.34.25
महर्षीणां भृगुरहं गिरामस्म्येकमक्षरम् ।
यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मि स्थावराणां हिमालयः ॥ ६.३४.२५ ॥
મહર્ષિઓમાં હું ભૃગુ છું; શબ્દોમાં હું એકાક્ષર (ઓમ્) છું. યજ્ઞોમાં હું જપયજ્ઞ છું; સ્થાવરોમાં હું હિમાલય છું.
6.34.26
अश्वत्थः सर्ववृक्षाणां देवर्षीणां च नारदः ।
गन्धर्वाणां चित्ररथः सिद्धानां कपिलो मुनिः ॥ ६.३४.२६ ॥
બધાં વૃક્ષોમાં હું અશ્વત્થ છું; દેવર્ષિઓમાં નારદ. ગંધર્વોમાં ચિત્રરથ; સિદ્ધોમાં કપિલ મુનિ.
6.34.27
उच्चैः श्रवसमश्वानां विद्धि माममृतोद्भवम् ।
ऐरावतं गजेन्द्राणां नराणां च नराधिपम् ॥ ६.३४.२७ ॥
ઘોડાઓમાં અમૃતમંથનથી ઉત્પન્ન થયેલ ઉચ્ચૈઃશ્રવાને મને જાણ. ગજેન્દ્રોમાં ઐરાવત; મનુષ્યોમાં નરાધિપ (રાજા).
6.34.28
आयुधानामहं वज्रं धेनूनामस्मि कामधुक् ।
प्रजनश्चास्मि कन्दर्पः सर्पाणामस्मि वासुकिः ॥ ६.३४.२८ ॥
આયુધોમાં હું વજ્ર છું; ગાયોમાં કામધુક. પ્રજનન કરનારાઓમાં હું કંદર્પ (કામદેવ) છું; સર્પોમાં વાસુકિ.
6.34.29
अनन्तश्चास्मि नागानां वरुणो यादसामहम् ।
पितॄणामर्यमा चास्मि यमः संयमतामहम् ॥ ६.३४.२९ ॥
નાગોમાં હું અનંત છું; જળચરોમાં વરુણ. પિતૃઓમાં હું અર્યમા છું; નિયમન કરનારાઓમાં યમ.
6.34.30
प्रह्लादश्चास्मि दैत्यानां कालः कलयतामहम् ।
मृगाणां च मृगेन्द्रोऽहं वैनतेयश्च परिणाम् ॥ ६.३४.३० ॥
દૈત્યોમાં પ્રહ્લાદ છું; ગણતરી કરનારાઓમાં કાળ. મૃગોમાં મૃગેન્દ્ર (સિંહ); પક્ષીઓમાં વૈનતેય (ગરુડ).
6.34.31
पवनः पवतामस्मि रामः शस्त्रभृतामहम् ।
झषाणां मकरश्चास्मि स्रोतसामस्मि जाह्नवी ॥ ६.३४.३१ ॥
પવિત્ર કરનારાઓમાં હું પવન છું; શસ્ત્રધારીઓમાં હું રામ છું. માછલીઓમાં હું મકર છું; પ્રવાહોમાં હું જાહ્નવી (ગંગા) છું.
6.34.32
सर्गाणामादिरन्तश्च मध्यं चैवाहमर्जुन ।
अध्यात्मविद्या विद्यानां वादः प्रवदतामहम् ॥ ६.३४.३२ ॥
હે અર્જુન, સર્જનોનો આદિ, મધ્ય અને અંત હું જ છું. વિદ્યાઓમાં હું અધ્યાત્મવિદ્યા છું; બોલનારાઓમાં હું વાદ છું.
6.34.33
अक्षराणामकारोऽस्मि द्वन्द्वः सामासिकस्य च ।
अहमेवाक्षयः कालो धाताऽहं विश्वतोमुखः ॥ ६.३४.३३ ॥
અક્ષરોમાં હું અકાર છું; સમાસોમાં હું દ્વંદ્વ સમાસ છું. હું જ અક્ષય કાળ છું; સર્વતોમુખ ધાતા પણ હું છું.
6.34.34
मृत्युः सर्वहरश्चाहमुद्भवश्च भविष्यताम् ।
कीर्तिः श्रीर्वाक्क नारीणां स्मृतिर्मेधा धृतिः क्षमा ॥ ६.३४.३४ ॥
હું સર્વનું હરણ કરનાર મૃત્યુ છું; ભવિષ્યમાં થનારાઓનો ઉદ્ભવ પણ હું છું. સ્ત્રીઓમાં હું કીર્તિ, શ્રી, વાણી, સ્મૃતિ, મેધા, ધૃતિ અને ક્ષમા છું.
6.34.35
बृहत्साम कतथा साम्नां गायत्री छन्दसामहम् ।
मासानां मार्गशीर्षोऽहमृतूनां कुसुमाकरः ॥ ६.३४.३५ ॥
સામોમાં હું બૃહત્સામ છું; છંદોમાં હું ગાયત્રી છું. મહિનાઓમાં હું માર્ગશીર્ષ છું; ઋતુઓમાં ફૂલો લાવનાર વસંત છું.
6.34.36
द्यूतं छलयतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ।
जयोऽस्मि व्यवसायोऽस्मि सत्त्वं सत्त्ववतामहम् ॥ ६.३४.३६ ॥
છળ કરનારાઓમાં હું દ્યૂત છું; તેજસ્વીઓનું તેજ હું છું. હું જય છું, હું વ્યવસાય (દૃઢ નિશ્ચય) છું, અને સત્ત્વવાનોનું સત્ત્વ હું છું.
6.34.37
वृष्णीनां वासुदेवोऽस्मि पाण्डवानां धनञ्जयः ।
मुनीनामप्यहं व्यासः कवीनामुशना कविः ॥ ६.३४.३७ ॥
વૃષ્ણિઓમાં હું વાસુદેવ છું; પાંડવોમાં ધનંજય. મુનિઓમાં હું વ્યાસ છું; કવિઓમાં કવિ ઉશના.
6.34.38
दण्डो दमयतामस्मि नीतिरस्मि जिगीषताम् ।
मौनं चैवास्मि गुह्यानां ज्ञानं ज्ञानवतामहम् ॥ ६.३४.३८ ॥
દમન કરનારાઓમાં હું દંડ છું; જય ઇચ્છનારાઓમાં હું નીતિ છું. ગુહ્ય બાબતોમાં હું મૌન છું; જ્ઞાનીઓમાં હું જ્ઞાન છું.
6.34.39
यच्चापि सर्वभूतानां बीजं तदहमर्जुन ।
न तदस्ति विना यत्स्यान्मया भूतं चराचरम् ॥ ६.३४.३९ ॥
સર્વ ભૂતોનું જે બીજ છે, હે અર્જુન, તે હું જ છું. મારા વિના ચરાચર એવું કોઈ ભૂત હોઈ શકે નહીં.
6.34.40
नान्तोऽस्ति मम दिव्यानां विभूतीनां परंतप ।
एष तूद्देशतः प्रोक्तो विभूतेर्विस्तरो मया ॥ ६.३४.४० ॥
હે પરંતપ, મારી દિવ્ય વિભૂતિઓનો કોઈ અંત નથી. આ તો વિભૂતિનો વિસ્તાર મેં સંક્ષેપમાં કહ્યો છે.
6.34.41
यद्यद्विभूतितत्सत्त्वं श्रीमदूर्जितमेव वा ।
तत्तदेवावगच्छ त्वं मम तेजोंशसंभवम् ॥ ६.३४.४१ ॥
જે જે વિભૂતિવાળું, શ્રીમાન કે ઊર્જિત અસ્તિત્વ છે, તે મારા તેજના અંશથી ઉત્પન્ન થયેલું જાણ.
6.34.42
अथवा बहुनैतेन किं ज्ञातेन तवार्जुन ।
विष्टभ्याहमिदं कृत्स्नमेकांशेन स्थितो जगत् ॥ ६.३४.४२ ॥
અથવા, હે અર્જુન, આટલું બધું જાણવાથી તને શું લાભ? એક અંશથી આ સમગ્ર જગતને ધારણ કરીને હું સ્થિત છું.