વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.118.1
सा त्वेवमुक्ता वैदेही त्वनसूया ऽनसूयया ।
प्रतिपूज्य वचो मन्दं प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥ २.११८.१ ॥
અનસૂયાએ આમ કહ્યું ત્યારે વૈદેહી સીતાએ તેમનાં વચનોનો આદર કરીને ધીમેથી બોલવાનું શરૂ કર્યું.
2.118.2
नैतदाश्चर्य्यमार्याया यन्मां त्वमनुभाषसे ।
विदितं तु ममाप्येतद्यथा नार्य्याः पतिर्गुरुः ॥ २.११८.२ ॥
આર્યે, તમે મારી સાથે આ રીતે વાત કરો છો તેમાં આશ્ચર્ય નથી. સ્ત્રી માટે પતિ ગુરુ સમાન છે એ મને પણ ખબર છે.
2.118.3
यद्यप्येष भवेद्भर्ता ममार्ये वृत्तवर्जितः ।
अद्वैधमुपचर्तव्यस्तथाप्येष मया भवेत् ॥ २.११८.३ ॥
આર્યે, મારો પતિ સદાચાર વિનાનો હોય તોપણ મારે તેની અનન્ય ભાવે સેવા કરવી જોઈએ.
2.118.4
किं पुनर्यो गुणः श्लाघ्यः सानुक्रोशो जितेन्द्रियः ।
स्थिरानुरागो धर्मात्मा मातृवत्पितृवत्प्रियः ॥ २.११८.४ ॥
વળી જે પ્રશંસનીય ગુણોવાળો, દયાળુ, જિતેન્દ્રિય, સ્થિર પ્રેમવાળો, ધર્માત્મા અને માતાપિતા જેવો પ્રિય હોય, તેના વિશે શું કહેવું!
2.118.5
यां वृत्तिं वर्त्तते रामः कौसल्यायां महाबलः ।
तामेव नृपनारीणामन्यासामपि वर्त्तते ॥ २.११८.५ ॥
મહાબળવાન રામ કૌશલ્યા પ્રત્યે જેવું વર્તન કરે છે, તેવું જ અન્ય રાજપત્નીઓ પ્રત્યે પણ કરે છે.
2.118.6
सकृद्दृष्टास्वपि स्त्रीषु नृपेण नृपवत्सलः ।
मातृवद्वर्त्तते वीरो मानमुत्सृज्य धर्मवित् ॥ २.११८.६ ॥
રાજપુત્ર રામ એકવાર જોયેલી સ્ત્રીઓ પ્રત્યે પણ અભિમાન છોડીને માતા સમાન વર્તન કરે છે; તે વીર અને ધર્મજ્ઞ છે.
2.118.7
आगच्छन्त्याश्च विजनं वनमेवं भयावहम् ।
समाहितं मे श्वश्र्वा च हृदये तद्धृतं महत् ॥ २.११८.७ ॥
આ રીતે ભયાનક, નિર્જન વનમાં જતી વખતે સાસુએ મારા હૃદયમાં દૃઢપણે મૂકેલો તે મહાન ઉપદેશ મેં ધારણ કર્યો છે.
2.118.8
पाणिप्रदानकाले च यत्पुरा त्वग्निसन्निधौ ।
अनुशिष्टा जनन्या ऽस्मि वाक्यं तदपि मे धृतम् ॥ २.११८.८ ॥
પાણિગ્રહણ સમયે અગ્નિની સાક્ષીએ માતાએ મને જે શિખામણ આપી હતી, તે વચન પણ મેં ધારણ કર્યું છે.
2.118.9
नवीकृतं च तत्सर्वं वाक्यैस्ते धर्मचारिणि ।
पतिशुश्रूषणान्नार्य्यास्तपो नान्यद्विधीयते ॥ २.११८.९ ॥
હે ધર્મચારિણી, તારા વચનોથી તે બધું ફરી નવું થયું; સ્ત્રી માટે પતિની સેવા સિવાય બીજું કોઈ તપ વિધાન કરાયેલું નથી.
2.118.10
सावित्री पतिशुश्रूषां कृत्वा स्वर्गे महीयते ।
तथावृत्तिश्च याता त्वं पतिशुश्रूषया दिवम् ॥ २.११८.१० ॥
સાવિત્રી પતિની સેવા કરીને સ્વર્ગમાં માન પામે છે; તેમ તારું આચરણ પણ પતિસેવાથી સ્વર્ગને પામ્યું છે.
2.118.11
वरिष्ठा सर्वनारीणामेषा च दिवि देवता ।
रोहिणी न विना चन्द्रं मुहूर्त्तमपि दृश्यते ॥ २.११८.११ ॥
સર્વ સ્ત્રીઓમાં શ્રેષ્ઠ એવી આ સ્વર્ગની દેવી રોહિણી પણ ચંદ્ર વિના એક ક્ષણ પણ દેખાતી નથી.
2.118.12
एवंविधाश्च प्रवराः स्त्रियो भर्तृदृढव्रताः ।
देवलोके महीयन्ते पुण्येन स्वेन कर्मणा ॥ २.११८.१२ ॥
આવી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ, જે પતિ પ્રત્યે દૃઢવ્રતી હોય છે, તે પોતાના પુણ્યકર્મથી દેવલોકમાં માન પામે છે.
2.118.13
ततो ऽनसूया संहृष्टा श्रुत्वोक्तं सीतया वचः ।
शिरस्याघ्राय चोवाच मैथिलीं हर्षयन्त्युत ॥ २.११८.१३ ॥
ત્યારે સીતાના વચન સાંભળીને અનસૂયા અત્યંત પ્રસન્ન થઈ, તેણે સીતાનું માથું સૂંઘ્યું અને મૈથિલીને હર્ષ પમાડતાં કહ્યું.
2.118.14
नियमैर्विविधैराप्तं तपो हि महदस्ति मे ।
तत्संश्रित्य बलं सीते छन्दये त्वां शुचिस्मिते ॥ २.११८.१४ ॥
વિવિધ નિયમોથી મેળવેલું મહાન તપ મારી પાસે છે. હે શુચિસ્મિતા સીતા, તે તપોબળનો આશ્રય લઈને હું તને (કંઈક) આપવા ઇચ્છું છું.
2.118.15
उपपन्नं मनोज्ञं च वचनं तव मैथिलि ।
प्रीता चास्म्युचितं किं ते करवाणि ब्रवीहि मे ॥ २.११८.१५ ॥
હે મૈથિલી, તારાં વચન ઉચિત અને મનોહર છે. હું પ્રસન્ન છું. કહે, તારા માટે હું શું કરું?
2.118.16
तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा विस्मिता मन्दविस्मया
कृतमित्यब्रवीत्सीता तपोबलसमन्विताम् ॥ २.११८.१६ ॥
તેનાં એ વચન સાંભળીને સીતા વિસ્મિત થઈ, હળવા આશ્ચર્યથી, તપોબળથી યુક્ત એવી તેને બોલી, "ઠીક છે (થયું)."
2.118.17
सा त्वेवमुक्ता धर्मज्ञा तया प्रीततरा ऽभवत् ।
सफलं च प्रहर्षं ते हन्त सीते करोम्यहम् ॥ २.११८.१७ ॥
ધર્મજ્ઞ સીતા તેના દ્વારા આમ કહેવાતાં વધુ પ્રસન્ન થઈ. (અનસૂયા બોલી) "હે સીતા, હું તારા હર્ષને સફળ કરું છું."
2.118.18
इदं दिव्यं वरं माल्यं वस्त्रमाभरणानि च ।
अङ्गरागं च वैदेहि महार्हं चानुलेपनम् ॥ २.११८.१८ ॥
આ દિવ્ય અને ઉત્તમ માળા, વસ્ત્ર અને આભૂષણો, હે વૈદેહી, બહુમૂલ્ય અંગરાગ અને સુગંધી લેપ (લે).
2.118.19
मया दत्तमिदं सीते तव गात्राणि शोभयेत् ।
अनुरूपमसंक्लिष्टं नित्यमेव भविष्यति ॥ २.११८.१९ ॥
હે સીતા, મેં આપેલું આ તારાં અંગોને શોભાવશે. આ અનુરૂપ અને કદી ન ઝાંખું પડનારું છે, હંમેશાં એવું જ રહેશે.
2.118.20
अङ्गरागेण दिव्येन लिप्ताङ्गी जनकात्मजे ।
शोभयिष्यसि भर्त्तारं यथा श्रीविष्णुमव्ययम् ॥ २.११८.२० ॥
હે જનકપુત્રી, દિવ્ય અંગરાગથી લેપાયેલા અંગોવાળી તું, અવ્યય વિષ્ણુને જેમ શ્રી શોભાવે છે તેમ તારા પતિને શોભાવીશ.
2.118.21
सा वस्त्रमङ्गरागं च भूषणानि स्रजस्तथा ।
मैथिली प्रतिजग्राह प्रीतिदानमनुत्तमम् ॥ २.११८.२१ ॥
તે મૈથિલી સીતાએ વસ્ત્ર, અંગરાગ, આભૂષણો અને માળાઓ — આ અનુત્તમ પ્રીતિદાન — સ્વીકાર્યું.
2.118.22
प्रतिगृह्य च तत् सीता प्रीतिदानं यशस्विनी ।
श्लिष्टाञ्जलिपुटा तत्र समुपास्त तपोधनाम् ॥ २.११८.२२ ॥
તે પ્રીતિદાન સ્વીકારીને યશસ્વિની સીતાએ ત્યાં જ હાથ જોડીને તે તપોધનાની સેવા કરી.
2.118.23
तथा सीतासुपासीनामनसूया दृढव्रता ।
वचनं प्रष्टुमारेभे काञ्चित् प्रियकथामनु ॥ २.११८.२३ ॥
આ રીતે સીતા પાસે બેઠેલી દૃઢવ્રતા અનસૂયા પ્રિય વાતચીતના ક્રમમાં કંઈક પૂછવા લાગી.
2.118.24
स्वयंवरे किल प्राप्ता त्वमनेन यशस्विना ।
राघवेणेति मे सीते कथा श्रुतिमुपागता ॥ २.११८.२४ ॥
હે સીતા, સ્વયંવરમાં તું આ યશસ્વી રાઘવ દ્વારા પ્રાપ્ત થઈ હતી એવી વાત મેં સાંભળી છે.
2.118.25
तां कथां श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण च मैथिलि ।
यथानुभूतं कार्त्स्न्येन तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि ॥ २.११८.२५ ॥
હે મૈથિલી, એ કથા વિસ્તારથી સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે. તેં જેવો અનુભવ કર્યો તેવું સંપૂર્ણ રીતે મને કહે.
2.118.26
एवमुक्ता तु सा सीता तां ततो धर्मचारिणीम् ।
श्रूयतामिति चोक्त्वा वै कथयामास तां कथाम् ॥ २.११८.२६ ॥
આમ કહેવાયા પછી તે ધર્મચારિણી સીતાએ 'સાંભળો' એમ કહીને એ કથા કહી સંભળાવી.
2.118.27
मिथिलाधिपतिर्वीरो जनको नाम धर्मवित् ।
क्षत्रधर्मे ह्यभिरतो न्यायतः शास्ति मेदिनीम् ॥ २.११८.२७ ॥
મિથિલાના અધિપતિ, વીર, ધર્મજ્ઞ જનક નામના રાજા ક્ષત્રિયધર્મમાં લીન રહીને ન્યાયપૂર્વક પૃથ્વી પર શાસન કરતા હતા.
2.118.28
तस्य लाङ्गलहस्तस्य कर्षतः क्षेत्रमण्डलम् ।
अहं किलोत्थिता भित्त्वा जगतीं नृपतेः सुता ॥ २.११८.२८ ॥
હળ હાથમાં લઈને તેઓ ખેતર ખેડતા હતા ત્યારે, હું પૃથ્વી ચીરીને રાજાની પુત્રી તરીકે પ્રગટ થઈ.
2.118.29
स मां दृष्ट्वा नरपतिर्मुष्टिविक्षेपतत्परः ।
पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गीं जनको विस्मितो ऽभवत् ॥ २.११८.२९ ॥
રાજાએ મને જોઈ — ત્યારે તે મુઠ્ઠીઓ ભરી બીજ વેરવામાં લાગેલા હતા; મારા આખા અંગો ધૂળથી ઢંકાયેલા હતા — જનક આશ્ચર્યચકિત થયા.
2.118.30
अनपत्येन च स्नेहादङ्कमारोप्य च स्वयम् ।
ममेयं तनयेत्युक्त्वा स्नेहो मयि निपातितः ॥ २.११८.३० ॥
સંતાનહીન હોવાથી, સ્નેહથી તેમણે પોતે મને ખોળામાં ઉપાડીને 'આ મારી પુત્રી છે' એમ કહીને મારા પર સ્નેહ વરસાવ્યો.
2.118.31
अन्तरिक्षे च वागुक्ता प्रति मा ऽमानुषी किल ।
एवमेतन्नरपते धर्मेण तनया तव ॥ २.११८.३१ ॥
આકાશમાંથી એક અમાનુષી વાણી મને બોલી: હે નરપતિ, આ એમ જ છે; ધર્મ પ્રમાણે આ તમારી પુત્રી છે.
2.118.32
ततः प्रहृष्टो धर्मात्मा पिता मे मिथिलाधिपः ।
अवाप्तो विपुलामृद्धिं मामवाप्य नराधिपः ॥ २.११८.३२ ॥
ત્યારે મારા ધર્માત્મા પિતા, મિથિલાના અધિપતિ, પ્રસન્ન થયા. મને પામીને તે નરાધિપે વિપુલ સમૃદ્ધિ મેળવી.
2.118.33
दत्ता चास्मीष्टवद्देव्यै ज्येष्ठायै पुण्यकर्मणा ।
तया सम्भाविता चास्मि स्निग्धया मातृसौहृदात् ॥ २.११८.३३ ॥
પુણ્યકર્મા એવા તેમણે મને મારી પ્રિય જ્યેષ્ઠ રાણીને આપી. તેણે માતૃપ્રેમથી સ્નેહપૂર્વક મારો સત્કાર કર્યો.
2.118.34
पतिसंयोगसुलभं वयो दृष्ट्वा तु मे पिता ।
चिन्तामभ्यगमद्दीनो वित्तनाशादिवाधनः ॥ २.११८.३४ ॥
પણ પતિસંયોગને યોગ્ય મારી ઉંમર જોઈને મારા પિતા ધન ગુમાવેલા નિર્ધન જેવા દીન થઈ ચિંતામાં ડૂબી ગયા.
2.118.35
सदृशाच्चापकृष्टाच्च लोके कन्यापिता जनात् ।
प्रधर्षणमवाप्नोति शक्रेणापि समो भुवि ॥ २.११८.३५ ॥
જગતમાં કન્યાનો પિતા, પોતાના સમાન કે હીન લોકો તરફથી, અપમાન પામે છે; પૃથ્વી પર ઇન્દ્ર સમાન હોય તોય.
2.118.36
तां धर्षणामदूरस्थां दृष्ट्वा चात्मनि पार्थिवः ।
चिन्तार्णवगतः पारं नाससादाप्लवो यथा ॥ २.११८.३६ ॥
તે અપમાન નજીક જોઈને રાજા મનમાં ચિંતાના સાગરમાં ડૂબી ગયા; તરતા ન આવડતા માણસની જેમ તેમને કિનારો ન મળ્યો.
2.118.37
अयोनिजां हि मां ज्ञात्वा नाध्यगच्छद्विचिन्तयन् ।
सदृशं चानुरूपं च महीपालः पतिं मम ॥ २.११८.३७ ॥
હું અયોનિજા છું એમ જાણીને પણ, વિચારતા રાજાને મારા માટે યોગ્ય અને અનુરૂપ પતિ મળ્યો નહીં.
2.118.38
तस्य बुद्धिरियं जाता चिन्तयानस्य सन्ततम् ।
स्वयं वरं तनूजायाः करिष्यामीति धीमतः ॥ २.११८.३८ ॥
સતત ચિંતા કરતા એ બુદ્ધિમાન રાજાના મનમાં વિચાર આવ્યો કે હું મારી પુત્રીનો વર પોતે પસંદ કરીશ.
2.118.39
महायज्ञे तदा तस्य वरुणेन महात्मना ।
दत्तं धनुर्वरं प्रीत्या तूणी चाक्षयसायकौ ॥ २.११८.३९ ॥
ત્યારે એમના મહાયજ્ઞમાં મહાત્મા વરુણે પ્રીતિથી શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય અને અક્ષય બાણોવાળા બે ભાથાં આપ્યાં હતાં.
2.118.40
असञ्चाल्यं मनुष्यैश्च यत्नेनापि च गौरवात् ।
तन्न शक्ता नमयितुं स्वप्नेष्वपि नराधिपाः ॥ २.११८.४० ॥
એ ધનુષ્ય માણસોથી ચલાયમાન થઈ શકે એવું નહોતું; પ્રયત્નથી અને આદરથી પણ રાજાઓ સ્વપ્નમાં પણ તેને નમાવી શક્યા નહોતા.
2.118.41
तद्धनुः प्राप्य मे पित्रा व्याहृतं सत्यवादिना ।
समवाये नरेन्द्राणां पूर्वमामन्त्र्य पार्थिवान् ॥ २.११८.४१ ॥
એ ધનુષ્ય મેળવીને સત્યવાદી મારા પિતાએ રાજાઓની સભામાં પહેલાં રાજાઓને બોલાવીને આ જાહેર કર્યું.
2.118.42
इदं च धनुरुद्यम्य सज्यं यः कुरुते नरः ।
तस्य मे दुहिता भार्या भविष्यति न संशयः ॥ २.११८.४२ ॥
જે મનુષ્ય આ ધનુષ્ય ઉપાડીને તેની પ્રત્યંચા ચઢાવશે, તેની જ પત્ની મારી પુત્રી થશે, એમાં સંદેહ નથી.
2.118.43
तच्च दृष्ट्वा धनुः श्रेष्ठं गौरवाद्गिरिसन्निभम् ।
अभिवाद्य नृपा जग्मुरशक्तास्तस्य तोलने ॥ २.११८.४३ ॥
પર્વત જેવું ભારે તે શ્રેષ્ઠ ધનુષ્ય જોઈને, તેને ઉપાડવામાં અસમર્થ રાજાઓ પ્રણામ કરીને ચાલ્યા ગયા.
2.118.44
सुदीर्घस्य तु कालस्य राघवो ऽयं महाद्युतिः ।
विश्वामित्रेण सहितो यज्ञं द्रष्टुं समागतः ।
लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा रामः सत्यपराक्रमः ॥ २.११८.४४ ॥
ઘણા સમય પછી, મહાતેજસ્વી આ રાઘવ વિશ્વામિત્ર સાથે યજ્ઞ જોવા આવ્યા; સત્યપરાક્રમી રામ ભાઈ લક્ષ્મણ સાથે આવ્યા.
2.118.45
विश्वामित्रस्तु धर्मात्मा मम पित्रा सुपूजितः ।
प्रोवाच पितरं तत्र भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥ २.११८.४५ ॥
મારા પિતા દ્વારા સારી રીતે સન્માનિત ધર્માત્મા વિશ્વામિત્રે ત્યાં પિતાને કહ્યું; રામ અને લક્ષ્મણ એ બે ભાઈઓ ત્યાં હતા.
2.118.46
सुतौ दशरथस्येमौ धनुर्दर्शनकांक्षिणौ ।
धनुर्दर्शय रामाय राजपुत्राय दैविकम् ॥ २.११८.४६ ॥
દશરથના આ બે પુત્રો ધનુષ્ય જોવાની ઇચ્છા રાખે છે. રાજપુત્ર રામને તે દૈવી ધનુષ્ય બતાવો.
2.118.47
इत्युक्तस्तेन विप्रेण तद्धनुः समुपानयत् ।
निमेषान्तरमात्रेण तदानम्य स वीर्य्यवान् ॥ २.११८.४७ ॥
તે બ્રાહ્મણે આમ કહેતાં તેણે તે ધનુષ્ય મંગાવ્યું; અને ક્ષણવારમાં તે પરાક્રમીએ તેને વાળ્યું.
2.118.48
ज्यां समारोप्य झटिति पूरयामास वीर्यवत् ॥ २.११८.४८ ॥
દોરી ચઢાવીને તરત જ તેણે પરાક્રમથી તેને પૂરેપૂરું ખેંચ્યું.
2.118.49
तेन पूरयता वेगान्मध्ये भग्नं द्विधा धनुः ।
तस्य शब्दो ऽभवद्भीमः पतितस्याशनेरिव ॥ २.११८.४९ ॥
તેણે વેગથી ધનુષ્ય ખેંચતાં તે વચ્ચેથી બે ભાગમાં તૂટી ગયું; પડેલા વજ્ર જેવો તેનો ભયંકર અવાજ થયો.
2.118.50
ततो ऽहं तत्र रामाय पित्रा सत्याभिसन्धिना ।
निश्चिता दातुमुद्यम्य जलभाजनमुत्तमम् ॥ २.११८.५० ॥
ત્યારે ત્યાં સત્યપ્રતિજ્ઞ મારા પિતાએ રામને આપવાનો નિશ્ચય કરી ઉત્તમ જળપાત્ર ઉપાડ્યું.
2.118.51
दीयमानां न तु तदा प्रतिजग्राह राघवः ।
अविज्ञाय पितुश्छन्दमयोध्याधिपतेः प्रभोः ॥ २.११८.५१ ॥
તે સમયે અપાતાં છતાં રાઘવે સ્વીકાર્યું નહીં; અયોધ્યાના અધિપતિ, પ્રભુ પિતાની ઇચ્છા ન જાણતાં.
2.118.52
ततः श्वशुरमामन्त्र्य वृद्धं दशरथं नृपम् ।
मम पित्रा त्वहं दत्ता रामाय विदितात्मने ॥ २.११८.५२ ॥
પછી મારા પિતાએ વૃદ્ધ સસરા રાજા દશરથને આમંત્રીને આત્મજ્ઞાની રામને મને આપી.
2.118.53
मम चैवानुजा साध्वी ऊर्मिला प्रियदर्शना ।
भार्य्यार्थे लक्ष्मणस्यापि दत्ता पित्रा मम स्वयम् ॥ २.११८.५३ ॥
મારી સાધ્વી અને સુંદર દેખાતી નાની બહેન ઊર્મિલાને પણ મારા પિતાએ પોતે લક્ષ્મણની ભાર્યા તરીકે આપી.
2.118.54
एवं दत्तास्मि रामाय तदा तस्मिन् स्वयम्वरे ।
अनुरक्तास्मि धर्मेण पतिं वीर्यवतां वरम् ॥ २.११८.५४ ॥
આ રીતે તે સ્વયંવરમાં હું રામને અપાઈ; ધર્મ પ્રમાણે વીરોમાં શ્રેષ્ઠ એવા મારા પતિમાં હું અનુરક્ત છું.