Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.16.1
स तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम्।
प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित् ॥ २.१६.१ ॥
Tras atravesar la puerta de los aposentos interiores, llena de gente, llegó entonces a un patio apartado. Era un conocedor de la antigua tradición.
2.16.2
प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः।
अप्रमादिभिरेकाग्रैः स्वानुरक्तैरधिष्ठिताम् ॥ २.१६.२ ॥
Estaba custodiada por jóvenes que portaban lanzas y arcos, con pendientes pulidos, vigilantes, de ánimo firme y leales a su señor.
2.16.3
तत्र काषायिणो वृद्धान् वेत्रपाणीन् स्वलंकृतान्।
ददर्श विष्ठितान् द्वारि स्त्र्यध्यक्षान् समाहितान् ॥ २.१६.३ ॥
Allí vio a los ancianos, vestidos de ocre, con varas en la mano, bien ataviados, de pie en la puerta, los supervisores de los aposentos de las mujeres, serenos de ánimo.
2.16.4
ते समीक्ष्य समायान्तं रामप्रियचिकीर्षवः।
सहसोत्पतिताः सर्वे ह्यासनेभ्यः ससम्भ्रमाः ॥ २.१६.४ ॥
Al verlo llegar, deseosos de agradar a Rāma, todos se levantaron de repente de sus asientos, presurosos.
2.16.5
तानुवाच विनीतात्मा सूतपुत्रः प्रदक्षिणः।
क्षिप्रमाख्यात रामाय सुमन्त्रो द्वारि तिष्ठति ॥ २.१६.५ ॥
Sumantra, el de ánimo humilde y hábil hijo de un auriga, les dijo: "Anunciad pronto a Rāma que Sumantra está de pie a la puerta."
2.16.6
ते राममुपसङ्गम्य भर्तुः प्रियचिकीर्षवः।
सहभार्याय रामाय क्षिप्रमेवाचचक्षिरे ॥ २.१६.६ ॥
Deseosos de agradar a su señor, se acercaron a Rāma y de inmediato lo anunciaron a Rāma, que estaba con su esposa.
2.16.7
प्रतिवेदितमाज्ञाय सूतमभ्यन्तरं पितुः।
तत्रैवानाययामास राघवः प्रियकाम्यया ॥ २.१६.७ ॥
Habiendo sabido que el auriga había sido anunciado, llegado de los aposentos interiores de su padre, Rāghava, deseando complacer, lo hizo traer allí mismo.
2.16.8
तं वैश्रवणसंकाशमुपविष्टं स्वलंकृतम्।
ददर्श सूतः पर्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे ॥ २.१६.८ ॥
Semejante a Kubera, bien adornado, sentado en un lecho dorado con cubierta extendida encima, lo vio el auriga.
2.16.9
वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना।
अनुलिप्तं परार्घ्येन चन्दनेन परंतपम् ॥ २.१६.९ ॥
De un tono como sangre de jabalí, puro y fragante, ungido con excelente sándalo, tormento de sus enemigos.
2.16.10
स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया।
उपेतं सीतया भूयश्चित्रया शशिनं यथा ॥ २.१६.१० ॥
Acompañado también por Sītā, de pie a su lado con un abanico de cola de yac en la mano, como la luna con la brillante Citrā.
2.16.11
तं तपन्तमिवादित्यमुपपन्नं स्वतेजसा।
ववन्दे वरदं वन्दी विनयज्ञो विनीतवत् ॥ २.१६.११ ॥
Dotado de su propio esplendor, ardiente como el sol, dador de dones, a él saludó el auriga, conocedor de la cortesía, con humildad.
2.16.12
प्राञ्जलिः सुमुखं दृष्ट्वा विहारशयनासने।
राजपुत्रमुवाचेदं सुमन्त्रो राजसत्कृतः ॥ २.१६.१२ ॥
Con las manos juntas, al ver al hijo del rey de rostro hermoso sentado en el lecho y asiento de recreo, Sumantra, honrado por el rey, dijo estas palabras.
2.16.13
कौसल्या सुप्रजा राम पिता त्वां द्रष्टुमिच्छति।
महिष्यापि हि कैकेय्या गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ २.१६.१३ ॥
Kausalyā, madre de un buen hijo, ¡oh Rāma! Tu padre desea verte. Ve allí sin demora, también a la reina principal Kaikeyī.
2.16.14
एवमुक्तस्तु संहृष्टो नरसिंहो महाद्युतिः।
ततः सम्मानयामास सीतामिदमुवाच ह ॥ २.१६.१४ ॥
Así interpelado, Rāma, el león entre los hombres de gran esplendor, se alegró mucho. Luego honró a Sītā y le habló así.
2.16.15
देवि देवश्च देवी च समागम्य मदन्तरे।
मन्त्रयेते ध्रुवं किंचिदभिषेचनसंहितम् ॥ २.१६.१५ ॥
¡Oh reina! En mi ausencia, el rey y la reina se han reunido y seguramente están deliberando sobre algo relacionado con mi consagración.
2.16.16
लक्षयित्वा ह्यभिप्रायं प्रियकामा सुदक्षिणा।
संचोदयति राजानं मदर्थमसितेक्षणा ॥ २.१६.१६ ॥
Habiendo percibido su intención, Kaikeyī, Sudakṣiṇā, de ojos oscuros y deseosa de lo agradable, lo urge a favor mío.
2.16.17
सा प्रहृष्टा महाराजं हितकामानुवर्तिनी।
जननी चार्थकामा मे केकयाधिपतेः सुता ॥ २.१६.१७ ॥
Ella, llena de alegría, sigue al gran rey deseando su bienestar. Es también mi madre, la hija del señor de los Kekaya, que desea mi provecho.
2.16.18
दिष्ट्या खलु महाराजो महिष्या प्रियया सह।
सुमन्त्रं प्राहिणोद् दूतमर्थकामकरं मम ॥ २.१६.१८ ॥
Afortunadamente, el gran rey, junto con su amada reina principal, ha enviado a Sumantra, quien me hace bien, como mensajero.
2.16.19
यादृशी परिषत् तत्र तादृशो दूत आगतः।
ध्रुवमद्यैव मां राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ २.१६.१९ ॥
Tal como es la asamblea allí, tal es el mensajero que ha llegado. Sin duda hoy mismo el rey me ungirá como príncipe heredero.
2.16.20
हन्त शीघ्रमितो गत्वा द्रक्ष्यामि च महीपतिम्।
सह त्वं परिवारेण सुखमास्स्व रमस्व च ॥ २.१६.२० ॥
Bien, desde aquí iré pronto a ver al gran rey. Tú, con tu séquito, siéntate cómodamente y disfruta.
2.16.21
पतिसम्मानिता सीता भर्तारमसितेक्षणा।
आ द्वारमनुवव्राज मङ्गलान्यभिदध्युषी ॥ २.१६.२१ ॥
Sītā, honrada por su esposo, de ojos oscuros, siguió a su esposo hasta la puerta, pronunciando palabras auspiciosas.
2.16.22
राज्यं द्विजातिभिर्जुष्टं राजसूयाभिषेचनम्।
कर्तुमर्हति ते राजा वासवस्येव लोककृत् ॥ २.१६.२२ ॥
En un reino aprobado por los dos veces nacidos, como Indra, creador de mundos, el rey es digno de realizar para ti la consagración del Rājasūya.
2.16.23
दीक्षितं व्रतसम्पन्नं वराजिनधरं शुचिम्।
कुरङ्गशृङ्गपाणिं च पश्यन्ती त्वां भजाम्यहम् ॥ २.१६.२३ ॥
Viéndote consagrado para el sacrificio, dotado de votos, vistiendo una excelente piel de ciervo, puro, con un cuerno de ciervo en la mano, te honro.
2.16.24
पूर्वां दिशं वज्रधरो दक्षिणां पातु ते यमः।
वरुणः पश्चिमामाशां धनेशस्तूत्तरां दिशम् ॥ २.१६.२४ ॥
Que Indra, portador del rayo, te proteja en el este; Yama en el sur; que Varuṇa proteja el oeste y Kubera, señor de la riqueza, el norte.
2.16.25
अथ सीतामनुज्ञाप्य कृतकौतुकमङ्गलः।
निश्चक्राम सुमन्त्रेण सह रामो निवेशनात् ॥ २.१६.२५ ॥
Entonces, tras despedirse de Sītā y cumplir los ritos auspiciosos, Rāma salió del palacio junto a Sumantra.
2.16.26
पर्वतादिव निष्क्रम्य सिंहो गिरिगुहाशयः।
लक्ष्मणं द्वारि सोऽपश्यत् प्रह्वाञ्जलिपुटं स्थितम् ॥ २.१६.२६ ॥
Como un león que habita en una cueva de montaña sale de la montaña, así vio a Lakṣmaṇa de pie en la puerta, con las palmas juntas en reverencia.
2.16.27
अथ मध्यमकक्ष्यायां समागच्छत् सुहृज्जनैः।
स सर्वानर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च ॥ २.१६.२७ ॥
Luego, en el patio central, se encontró con sus amigos bienintencionados; habiendo visto a todos los que le buscaban, habiéndose reunido con ellos y devuelto sus saludos.
2.16.28
ततः पावकसंकाशमारुरोह रथोत्तमम्।
वैयाघ्रं पुरुषव्याघ्रो राजितं राजनन्दनः ॥ २.१६.२८ ॥
Entonces el mejor de los hombres, el hijo del rey, subió al excelente carro, resplandeciente como fuego, adornado con pieles de tigre.
2.16.29
मेघनादमसम्बाधं मणिहेमविभूषितम्।
मुष्णन्तमिव चक्षूंषि प्रभया मेरुवर्चसम् ॥ २.१६.२९ ॥
Aquel carro, que ruge como una nube, espacioso, adornado con gemas y oro, que deslumbra los ojos con su resplandor, brillando con el esplendor del Meru.
2.16.30
करेणुशिशुकल्पैश्च युक्तं परमवाजिभिः।
हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवाशुगम् ॥ २.१६.३० ॥
Uncido con excelentes caballos semejantes a crías de elefante, veloz como el carro de Indra, el de mil ojos.
2.16.31
प्रययौ तूर्णमास्थाय राघवो ज्वलितः श्रिया।
स पर्जन्य इवाकाशे स्वनवानभिनादयन् ॥ २.१६.३१ ॥
Rāghava, resplandeciente de gloria, subió rápido al carro y partió, retumbando como una nube de lluvia en el cielo.
2.16.32
निकेतान्निर्ययौ श्रीमान् महाभ्रादिव चन्द्रमाः।
चित्रचामरपाणिस्तु लक्ष्मणो राघवानुजः ॥ २.१६.३२ ॥
Como la luna que sale de una gran nube, el glorioso salió de la morada; Lakṣmaṇa, hermano menor de Rāghava, llevaba en la mano magníficos abanicos de cola de yak.
2.16.33
जुगोप भ्रातरं भ्राता रथमास्थाय पृष्ठतः।
ततो हलहलाशब्दस्तुमुलः समजायत ॥ २.१६.३३ ॥
Lakṣmaṇa, el hermano, subió a un carro y protegió a su hermano desde atrás. Entonces surgió un tumultuoso clamor.
2.16.34
तस्य निष्क्रममाणस्य जनौघस्य समन्ततः।
ततो हयवरा मुख्या नागाश्च गिरिसंनिभाः ॥ २.१६.३४ ॥
Mientras él salía, una multitud de gente se agolpó por todos lados; luego siguieron los mejores caballos y los elefantes principales, semejantes a montañas.
2.16.35
अनुजग्मुस्तथा रामं शतशोऽथ सहस्रशः।
अग्रतश्चास्य संनद्धाश्चन्दनागुरुभूषिताः ॥ २.१६.३५ ॥
Asimismo, cientos y miles siguieron a Rāma; delante de él iban guerreros con armadura, adornados con sándalo y áloe.
2.16.36
खड्गचापधराः शूरा जग्मुराशंसवो जनाः।
ततो वादित्रशब्दाश्च स्तुतिशब्दाश्च वन्दिनाम् ॥ २.१६.३६ ॥
Marcharon héroes portando espadas y arcos, y gentes que deseaban buena fortuna; luego sonaron los instrumentos y las alabanzas de los bardos.
2.16.37
सिंहनादाश्च शूराणां ततः शुश्रुविरे पथि।
हर्म्यवातायनस्थाभिर्भूषिताभिः समन्ततः ॥ २.१६.३७ ॥
Entonces se oyeron por el camino, por todas partes, los rugidos de león de los héroes, y también los de las mujeres adornadas que estaban en las ventanas de las mansiones.
2.16.38
कीर्यमाणः सुपुष्पौघैर्ययौ स्त्रीभिररिंदमः।
रामं सर्वानवद्याङ्ग्यो रामपिप्रीषया ततः ॥ २.१६.३८ ॥
El domador de enemigos avanzó, cubierto de montones de bellas flores lanzadas por mujeres de miembros sin tacha, que lo hacían con deseo de agradar a Rāma.
2.16.39
वचोभिरग्र्यैर्हर्म्यस्थाः क्षितिस्थाश्च ववन्दिरे।
नूनं नन्दति ते माता कौसल्या मातृनन्दन ॥ २.१६.३९ ॥
Los que estaban en las mansiones y los que estaban en el suelo lo alabaron con excelentes palabras: "¡Seguramente tu madre Kausalyā se regocija, oh deleite de tu madre!"
2.16.40
पश्यन्ती सिद्धयात्रं त्वां पित्र्यं राज्यमुपस्थितम्।
सर्वसीमन्तिनीभ्यश्च सीतां सीमन्तिनीं वराम् ॥ २.१६.४० ॥
"Viendo tu viaje exitoso y tu reino ancestral ya cercano, ella se alegrará" — y de Sītā, la mejor de todas las mujeres, también dijeron lo mismo.
2.16.41
अमन्यन्त हि ता नार्यो रामस्य हृदयप्रियाम्।
तया सुचरितं देव्या पुरा नूनं महत् तपः ॥ २.१६.४१ ॥
Aquellas mujeres pensaron que ella es la amada del corazón de Rāma; sin duda aquella diosa practicó en el pasado una gran austeridad.
2.16.42
रोहिणीव शशाङ्केन रामसंयोगमाप या।
शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः ॥ २.१६.४२ ॥
Como Rohiṇī unida a la luna, ella que había alcanzado la unión con Rāma escuchó las palabras amables pronunciadas por los que estaban en el camino real.
2.16.43
स राघवस्तत्र तदा प्रलापान्
शुश्राव लोकस्य समागतस्य।
आत्माधिकारा विविधाश्च वाचः
प्रहृष्टरूपस्य पुरे जनस्य ॥ २.१६.४३ ॥
Entonces Rāghava oyó allí las diversas conversaciones de la gente reunida en la ciudad, palabras de gente de rostro alegre sobre sus propios asuntos.
2.16.44
एष श्रियं गच्छति राघवोऽद्य
राजप्रसादाद् विपुलां गमिष्यन्।
एते वयं सर्वसमृद्धकामा
येषामयं नो भविता प्रशास्ता ॥ २.१६.४४ ॥
Hoy este Rāghava alcanza gran prosperidad por el favor del rey; todos nosotros tendremos colmados nuestros deseos, pues él será nuestro gobernante.
2.16.45
लाभो जनस्यास्य यदेष सर्वं
प्रपत्स्यते राष्ट्रमिदं चिराय।
न ह्यप्रियं किंचन जातु कश्चित्
पश्येन्न दुःखं मनुजाधिपेऽस्मिन् ॥ २.१६.४५ ॥
Es una ganancia para este pueblo que este reino obtenga todo durante mucho tiempo; bajo este señor de los hombres nadie verá jamás nada desagradable ni dolor.
2.16.46
स घोषवद्भिश्च हयैः सनागैः
पुरःसरैः स्वस्तिकसूतमागधैः।
महीयमानः प्रवरैश्च वादकै-
रभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ ॥ २.१६.४६ ॥
Con caballos y elefantes resonantes marchando delante, honrado por los bardos, panegiristas y músicos, y alabado por los mejores músicos, avanzó como Vaiśravaṇa (Kubera).
2.16.47
करेणुमातङ्गरथाश्वसंकुलं
महाजनौघैः परिपूर्णचत्वरम्।
प्रभूतरत्नं बहुपण्यसंचयं
ददर्श रामो विमलं महापथम् ॥ २.१६.४७ ॥
Rāma vio el gran camino limpio, lleno de elefantas, elefantes, carros y caballos, con las plazas colmadas de grandes multitudes, abundante en joyas y repleto de muchos géneros de comercio.