వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.16.1
स तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम्।
प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित् ॥ २.१६.१ ॥
ఆ అంతఃపుర ద్వారాన్ని, జనసమూహంతో నిండి ఉన్నదాన్ని దాటి, తరువాత ఏకాంతమైన గదిని చేరుకున్నాడు. అతడు పురాణాలను తెలిసినవాడు.
2.16.2
प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः।
अप्रमादिभिरेकाग्रैः स्वानुरक्तैरधिष्ठिताम् ॥ २.१६.२ ॥
ఈటెలు, విల్లులు ధరించి, మెరిసే కుండలాలు ధరించిన, అప్రమత్తులైన, ఏకాగ్రత గల, తమ ప్రభువు పట్ల అనురక్తులైన యువకులచే అది కాపాడబడుతూ ఉంది.
2.16.3
तत्र काषायिणो वृद्धान् वेत्रपाणीन् स्वलंकृतान्।
ददर्श विष्ठितान् द्वारि स्त्र्यध्यक्षान् समाहितान् ॥ २.१६.३ ॥
అక్కడ కాషాయ వస్త్రాలు ధరించి, చేతిలో కర్రలు పట్టుకుని, బాగా అలంకరించుకున్న, ద్వారం వద్ద నిలిచిన, స్త్రీ-గృహాధ్యక్షులైన, శాంతచిత్తులైన వృద్ధులను చూశాడు.
2.16.4
ते समीक्ष्य समायान्तं रामप्रियचिकीर्षवः।
सहसोत्पतिताः सर्वे ह्यासनेभ्यः ससम्भ्रमाः ॥ २.१६.४ ॥
అతడు వస్తుండటం చూసి, రాముని సంతోషపెట్టాలని కోరి, వారందరూ అకస్మాత్తుగా తొందరతో తమ ఆసనాల నుండి లేచారు.
2.16.5
तानुवाच विनीतात्मा सूतपुत्रः प्रदक्षिणः।
क्षिप्रमाख्यात रामाय सुमन्त्रो द्वारि तिष्ठति ॥ २.१६.५ ॥
వినయ స్వభావం గల, సమర్థుడైన సారథి కుమారుడు సుమంత్రుడు వారితో అన్నాడు, "వేగంగా రామునికి తెలియజేయండి, సుమంత్రుడు ద్వారం వద్ద నిలిచి ఉన్నాడు."
2.16.6
ते राममुपसङ्गम्य भर्तुः प्रियचिकीर्षवः।
सहभार्याय रामाय क्षिप्रमेवाचचक्षिरे ॥ २.१६.६ ॥
తమ ప్రభువును సంతోషపెట్టాలని కోరి, వారు రాముని చేరుకుని, భార్యతో ఉన్న రాముడికి వెంటనే తెలియజేశారు.
2.16.7
प्रतिवेदितमाज्ञाय सूतमभ्यन्तरं पितुः।
तत्रैवानाययामास राघवः प्रियकाम्यया ॥ २.१६.७ ॥
తండ్రి అంతఃపురం నుండి సారథి వచ్చాడని తెలియజేయబడిందని గ్రహించి, రాఘవుడు ప్రియం చేయాలనే కోరికతో అతన్ని అక్కడికే రప్పించాడు.
2.16.8
तं वैश्रवणसंकाशमुपविष्टं स्वलंकृतम्।
ददर्श सूतः पर्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे ॥ २.१६.८ ॥
కుబేరునితో సమానంగా, చక్కగా అలంకరించుకొని, పైన వస్త్రం పరచిన బంగారు మంచంపై కూర్చుని ఉన్న అతన్ని సారథి చూశాడు.
2.16.9
वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना।
अनुलिप्तं परार्घ्येन चन्दनेन परंतपम् ॥ २.१६.९ ॥
అడవిపంది రక్తం వంటి రంగుగల, పవిత్రమైన, సుగంధభరితమైన, ఉత్తమ చందనంతో పూయబడిన, శత్రువులను తపింపజేసేవాడు.
2.16.10
स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया।
उपेतं सीतया भूयश्चित्रया शशिनं यथा ॥ २.१६.१० ॥
పక్కన నిలబడి, చేతిలో చామరాన్ని పట్టుకున్న సీతతో కూడినవాడు, చంద్రుడు చిత్రా నక్షత్రంతో కూడి ఉన్నట్లు.
2.16.11
तं तपन्तमिवादित्यमुपपन्नं स्वतेजसा।
ववन्दे वरदं वन्दी विनयज्ञो विनीतवत् ॥ २.१६.११ ॥
తన తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ, సూర్యునిలా ప్రతాపించేవాడు, వరాలిచ్చేవాడైన అతనికి, వినయ మర్యాద తెలిసిన ఆ సారథి వినయంగా నమస్కరించాడు.
2.16.12
प्राञ्जलिः सुमुखं दृष्ट्वा विहारशयनासने।
राजपुत्रमुवाचेदं सुमन्त्रो राजसत्कृतः ॥ २.१६.१२ ॥
చేతులు జోడించి, విహార ఆసనంలో మంచంలో ఉన్న అందమైన ముఖం గల రాజకుమారుని చూసి, రాజు చేత గౌరవింపబడిన సుమంత్రుడు ఇలా పలికాడు.
2.16.13
कौसल्या सुप्रजा राम पिता त्वां द्रष्टुमिच्छति।
महिष्यापि हि कैकेय्या गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ २.१६.१३ ॥
సుపుత్రవతి కౌసల్య! రామా, నీ తండ్రి నిన్ను చూడాలని కోరుతున్నారు. ప్రధాన మహిషి కైకేయి వద్దకు కూడా వెంటనే వెళ్లు, ఆలస్యం చేయకు.
2.16.14
एवमुक्तस्तु संहृष्टो नरसिंहो महाद्युतिः।
ततः सम्मानयामास सीतामिदमुवाच ह ॥ २.१६.१४ ॥
ఇలా చెప్పబడగా మహాతేజస్వి నరసింహుడైన రాముడు ఎంతో సంతోషించాడు. తరువాత సీతను సత్కరించి ఇలా అన్నాడు.
2.16.15
देवि देवश्च देवी च समागम्य मदन्तरे।
मन्त्रयेते ध्रुवं किंचिदभिषेचनसंहितम् ॥ २.१६.१५ ॥
దేవీ! రాజు, రాణి నేను లేని సమయంలో కలిసి పట్టాభిషేకానికి సంబంధించిన ఏదో విషయాన్ని ఖచ్చితంగా చర్చిస్తున్నారు.
2.16.16
लक्षयित्वा ह्यभिप्रायं प्रियकामा सुदक्षिणा।
संचोदयति राजानं मदर्थमसितेक्षणा ॥ २.१६.१६ ॥
ఉద్దేశాన్ని గ్రహించి, ప్రియమైనది కోరే, మంచి దక్షిణ గల, నల్లని కన్నులున్న కైకేయి నా కోసం రాజును ప్రేరేపిస్తోంది.
2.16.17
सा प्रहृष्टा महाराजं हितकामानुवर्तिनी।
जननी चार्थकामा मे केकयाधिपतेः सुता ॥ २.१६.१७ ॥
ఆమె సంతోషంగా, మహారాజు హితాన్ని కోరుతూ ఆయనను అనుసరిస్తుంది. ఆమె నా తల్లి కూడా; నా ప్రయోజనాన్ని కోరే కేకయాధిపతి కుమార్తె.
2.16.18
दिष्ट्या खलु महाराजो महिष्या प्रियया सह।
सुमन्त्रं प्राहिणोद् दूतमर्थकामकरं मम ॥ २.१६.१८ ॥
అదృష్టవశాత్తు, మహారాజు తన ప్రియమైన మహిషితో కలిసి నాకు ప్రయోజనం చేకూర్చే సుమంత్రుని దూతగా పంపించారు.
2.16.19
यादृशी परिषत् तत्र तादृशो दूत आगतः।
ध्रुवमद्यैव मां राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ २.१६.१९ ॥
అక్కడి సభ ఎలాగో, అలాగే దూత వచ్చాడు. నిశ్చయంగా ఈ రోజే రాజు నన్ను యౌవరాజ్యంలో అభిషేకిస్తారు.
2.16.20
हन्त शीघ्रमितो गत्वा द्रक्ष्यामि च महीपतिम्।
सह त्वं परिवारेण सुखमास्स्व रमस्व च ॥ २.१६.२० ॥
సరే, ఇక్కడి నుండి త్వరగా వెళ్లి మహారాజును దర్శిస్తాను. నీవు నీ పరివారంతో సుఖంగా కూర్చుని ఆనందించు.
2.16.21
पतिसम्मानिता सीता भर्तारमसितेक्षणा।
आ द्वारमनुवव्राज मङ्गलान्यभिदध्युषी ॥ २.१६.२१ ॥
భర్త చేత గౌరవింపబడిన, నల్లని కన్నులున్న సీత, మంగళ వచనాలు పలుకుతూ భర్తను ద్వారం వరకు అనుసరించింది.
2.16.22
राज्यं द्विजातिभिर्जुष्टं राजसूयाभिषेचनम्।
कर्तुमर्हति ते राजा वासवस्येव लोककृत् ॥ २.१६.२२ ॥
బ్రాహ్మణులు ఆమోదించిన రాజ్యంలో రాజసూయ యాగాభిషేకాన్ని, లోకకర్త అయిన ఇంద్రునిలా రాజు నీకు చేయడానికి తగినవాడు.
2.16.23
दीक्षितं व्रतसम्पन्नं वराजिनधरं शुचिम्।
कुरङ्गशृङ्गपाणिं च पश्यन्ती त्वां भजाम्यहम् ॥ २.१६.२३ ॥
దీక్షితుడు, వ్రత సంపన్నుడు, శ్రేష్ఠమైన జింకచర్మం ధరించినవాడు, పవిత్రుడు, చేతిలో జింకకొమ్ము పట్టినవాడు అయిన నిన్ను చూస్తూ నేను సేవిస్తాను.
2.16.24
पूर्वां दिशं वज्रधरो दक्षिणां पातु ते यमः।
वरुणः पश्चिमामाशां धनेशस्तूत्तरां दिशम् ॥ २.१६.२४ ॥
వజ్రధారి ఇంద్రుడు తూర్పు దిశను, యముడు దక్షిణ దిశను నిన్ను రక్షించుగాక; వరుణుడు పశ్చిమ దిశను, ధనేశుడు కుబేరుడు ఉత్తర దిశను రక్షించుగాక.
2.16.25
अथ सीतामनुज्ञाप्य कृतकौतुकमङ्गलः।
निश्चक्राम सुमन्त्रेण सह रामो निवेशनात् ॥ २.१६.२५ ॥
అప్పుడు సీతకు వీడ్కోలు చెప్పి, మంగళ కార్యాలు ముగించి, రాముడు సుమంత్రునితో కలిసి నివాసం నుండి బయలుదేరాడు.
2.16.26
पर्वतादिव निष्क्रम्य सिंहो गिरिगुहाशयः।
लक्ष्मणं द्वारि सोऽपश्यत् प्रह्वाञ्जलिपुटं स्थितम् ॥ २.१६.२६ ॥
పర్వత గుహలో నివసించే సింహం పర్వతం నుండి బయలుదేరినట్లు, ద్వారం వద్ద వినయంగా చేతులు జోడించి నిలిచిన లక్ష్మణుని అతడు చూశాడు.
2.16.27
अथ मध्यमकक्ष्यायां समागच्छत् सुहृज्जनैः।
स सर्वानर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च ॥ २.१६.२७ ॥
తర్వాత మధ్య ప్రాంగణంలో శ్రేయోభిలాషులను కలిశాడు. అక్కడ తనను అర్థించడానికి వచ్చిన వారందరినీ చూసి, వారిని కలిసి, ప్రతి అభివాదం చేశాడు.
2.16.28
ततः पावकसंकाशमारुरोह रथोत्तमम्।
वैयाघ्रं पुरुषव्याघ्रो राजितं राजनन्दनः ॥ २.१६.२८ ॥
అప్పుడు అగ్నిలా ప్రకాశించే, పులిచర్మంతో అలంకరించిన ఉత్తమ రథం ఎక్కాడు ఆ పురుషోత్తముడైన రాజకుమారుడు.
2.16.29
मेघनादमसम्बाधं मणिहेमविभूषितम्।
मुष्णन्तमिव चक्षूंषि प्रभया मेरुवर्चसम् ॥ २.१६.२९ ॥
మేఘంలా గర్జించే, విశాలమైన, మణులు బంగారంతో అలంకరించబడిన, తన కాంతితో కళ్లను మిరుమిట్లు గొలిపే, మేరువు వంటి తేజస్సు గల ఆ రథం.
2.16.30
करेणुशिशुकल्पैश्च युक्तं परमवाजिभिः।
हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवाशुगम् ॥ २.१६.३० ॥
ఏనుగు పిల్లల్లా ఉన్న ఉత్తమ అశ్వాలు పూన్చబడి, సహస్రాక్షుడైన ఇంద్రుని వేగవంతమైన రథంలా ఉన్నది.
2.16.31
प्रययौ तूर्णमास्थाय राघवो ज्वलितः श्रिया।
स पर्जन्य इवाकाशे स्वनवानभिनादयन् ॥ २.१६.३१ ॥
రాఘవుడు తేజస్సుతో ప్రకాశిస్తూ త్వరగా రథమెక్కి వెళ్ళాడు. ఆకాశంలో గర్జించే మేఘంలా అతడు ధ్వనులు చేస్తూ సాగిపోయాడు.
2.16.32
निकेतान्निर्ययौ श्रीमान् महाभ्रादिव चन्द्रमाः।
चित्रचामरपाणिस्तु लक्ष्मणो राघवानुजः ॥ २.१६.३२ ॥
మహామేఘం నుండి చంద్రుడు వెలువడినట్లు శ్రీమంతుడు నివాసం నుండి బయలుదేరాడు. రాఘవుని తమ్ముడు లక్ష్మణుడు చేతిలో అందమైన చామరాలను పట్టుకున్నాడు.
2.16.33
जुगोप भ्रातरं भ्राता रथमास्थाय पृष्ठतः।
ततो हलहलाशब्दस्तुमुलः समजायत ॥ २.१६.३३ ॥
సోదరుడు లక్ష్మణుడు రథమెక్కి వెనుక నుండి సోదరుడిని కాపాడుతూ వెళ్ళాడు. అప్పుడు భయంకరమైన కోలాహలం చెలరేగింది.
2.16.34
तस्य निष्क्रममाणस्य जनौघस्य समन्ततः।
ततो हयवरा मुख्या नागाश्च गिरिसंनिभाः ॥ २.१६.३४ ॥
అతడు బయలుదేరుతుండగా నలువైపుల నుండి జనసమూహం కదిలింది. అప్పుడు శ్రేష్ఠమైన గుర్రాలు, పర్వతాల వంటి ప్రధాన ఏనుగులు కూడా వెళ్ళాయి.
2.16.35
अनुजग्मुस्तथा रामं शतशोऽथ सहस्रशः।
अग्रतश्चास्य संनद्धाश्चन्दनागुरुभूषिताः ॥ २.१६.३५ ॥
అలాగే వందల మంది, వేల మంది రాముని అనుసరించారు. అతనికి ముందు కవచధారులైన సైనికులు చందనం, అగరుతో అలంకరించబడి ఉన్నారు.
2.16.36
खड्गचापधराः शूरा जग्मुराशंसवो जनाः।
ततो वादित्रशब्दाश्च स्तुतिशब्दाश्च वन्दिनाम् ॥ २.१६.३६ ॥
ఖడ్గాలు, విల్లులు ధరించిన వీరులు, శుభాన్ని కోరే ప్రజలు వెళ్ళారు. అప్పుడు వాద్యధ్వనులు, వందిమాగధుల స్తుతిధ్వనులు వినిపించాయి.
2.16.37
सिंहनादाश्च शूराणां ततः शुश्रुविरे पथि।
हर्म्यवातायनस्थाभिर्भूषिताभिः समन्ततः ॥ २.१६.३७ ॥
అప్పుడు మార్గంలో వీరుల సింహనాదాలు చుట్టూ వినిపించాయి; భవనాల కిటికీల వద్ద నిలిచిన ఆభరణాలు ధరించిన స్త్రీల నుండీ అలాగే.
2.16.38
कीर्यमाणः सुपुष्पौघैर्ययौ स्त्रीभिररिंदमः।
रामं सर्वानवद्याङ्ग्यो रामपिप्रीषया ततः ॥ २.१६.३८ ॥
శత్రువులను అణచువాడు సుందరమైన పుష్పరాశులతో చల్లబడుతూ ముందుకు సాగాడు; నిర్దోష అవయవాలు గల స్త్రీలు రాముని సంతోషపెట్టాలనే కోరికతో ఆ పని చేశారు.
2.16.39
वचोभिरग्र्यैर्हर्म्यस्थाः क्षितिस्थाश्च ववन्दिरे।
नूनं नन्दति ते माता कौसल्या मातृनन्दन ॥ २.१६.३९ ॥
భవనాలపై ఉన్నవారు, నేలపై ఉన్నవారు ఉత్తమ మాటలతో స్తుతించారు: "నిశ్చయంగా నీ తల్లి కౌసల్య ఆనందిస్తూ ఉంటుంది, తల్లికి ఆనందమైనవాడా!"
2.16.40
पश्यन्ती सिद्धयात्रं त्वां पित्र्यं राज्यमुपस्थितम्।
सर्वसीमन्तिनीभ्यश्च सीतां सीमन्तिनीं वराम् ॥ २.१६.४० ॥
"నీ విజయవంతమైన యాత్రను చూస్తూ, నీ పితృ రాజ్యం సమీపించడం చూస్తూ (ఆమె ఆనందిస్తుంది)" — స్త్రీలందరిలో శ్రేష్ఠురాలైన సీత గురించి కూడా (అలా అన్నారు).
2.16.41
अमन्यन्त हि ता नार्यो रामस्य हृदयप्रियाम्।
तया सुचरितं देव्या पुरा नूनं महत् तपः ॥ २.१६.४१ ॥
ఆ స్త్రీలు భావించారు: ఆమె రాముని హృదయానికి ప్రియురాలు; ఆ దేవి పూర్వం నిశ్చయంగా గొప్ప తపస్సు చేసి ఉంటుంది.
2.16.42
रोहिणीव शशाङ्केन रामसंयोगमाप या।
शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः ॥ २.१६.४२ ॥
రోహిణి చంద్రునితో కూడినట్లు రాముని సంయోగం పొందినది, రాజమార్గంలో నిలిచి పలికిన ప్రియమైన మాటలను విన్నది.
2.16.43
स राघवस्तत्र तदा प्रलापान्
शुश्राव लोकस्य समागतस्य।
आत्माधिकारा विविधाश्च वाचः
प्रहृष्टरूपस्य पुरे जनस्य ॥ २.१६.४३ ॥
అప్పుడు అక్కడ రాఘవుడు నగరంలో గుమిగూడిన ప్రజల మాటలు విన్నాడు; సంతోషంగా కనిపించే ప్రజలు తమ తమ విషయాల గురించి చెప్పుకుంటున్న పలురకాల మాటలవి.
2.16.44
एष श्रियं गच्छति राघवोऽद्य
राजप्रसादाद् विपुलां गमिष्यन्।
एते वयं सर्वसमृद्धकामा
येषामयं नो भविता प्रशास्ता ॥ २.१६.४४ ॥
ఈ రాఘవుడు ఈరోజు రాజు అనుగ్రహంతో గొప్ప సంపదను పొందుతున్నాడు; మనమంతా కోరికలన్నీ నెరవేరినవారమవుతాము, ఎందుకంటే ఈయనే మనకు పాలకుడవుతాడు.
2.16.45
लाभो जनस्यास्य यदेष सर्वं
प्रपत्स्यते राष्ट्रमिदं चिराय।
न ह्यप्रियं किंचन जातु कश्चित्
पश्येन्न दुःखं मनुजाधिपेऽस्मिन् ॥ २.१६.४५ ॥
ఈ ప్రజలకు ఇది లాభం; ఈ రాష్ట్రం దీర్ఘకాలం అన్నీ పొందుతుంది. ఈ మనుషుల ప్రభువు పాలనలో ఎవరూ ఎప్పుడూ ఏ అప్రియాన్నీ, దుఃఖాన్నీ చూడరు.
2.16.46
स घोषवद्भिश्च हयैः सनागैः
पुरःसरैः स्वस्तिकसूतमागधैः।
महीयमानः प्रवरैश्च वादकै-
रभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ ॥ २.१६.४६ ॥
ధ్వని చేస్తున్న గుర్రాలు, ఏనుగులు ముందు నడవగా, స్వస్తిపాఠకులు, సూతులు, మాగధులు, శ్రేష్ఠ వాద్యకారులు గౌరవించి స్తుతించగా, కుబేరుడిలా ఆయన వెళ్ళాడు.
2.16.47
करेणुमातङ्गरथाश्वसंकुलं
महाजनौघैः परिपूर्णचत्वरम्।
प्रभूतरत्नं बहुपण्यसंचयं
ददर्श रामो विमलं महापथम् ॥ २.१६.४७ ॥
ఆడ ఏనుగులు, మగ ఏనుగులు, రథాలు, గుర్రాలతో నిండి, గొప్ప జనసమూహాలతో కూడళ్ళు నిండి, పుష్కలమైన రత్నాలు, అనేక వర్తక వస్తువుల రాశులతో ఉన్న ఆ విమల మహామార్గాన్ని రాముడు చూశాడు.