വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.16.1
स तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम्।
प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित् ॥ २.१६.१ ॥
ജനനിബിഡമായിരുന്ന അന്തഃപുരദ്വാരം കടന്ന് അദ്ദേഹം ഏകാന്തമായ മുറിയിലെത്തി. അദ്ദേഹം പുരാണങ്ങൾ അറിയുന്നവനായിരുന്നു.
2.16.2
प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः।
अप्रमादिभिरेकाग्रैः स्वानुरक्तैरधिष्ठिताम् ॥ २.१६.२ ॥
കുന്തവും വില്ലും ധരിച്ച, തിളങ്ങുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളണിഞ്ഞ, ജാഗരൂകരും ഏകാഗ്രരും തങ്ങളുടെ നാഥനോട് അനുരക്തരുമായ യുവാക്കളാൽ അത് കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.
2.16.3
तत्र काषायिणो वृद्धान् वेत्रपाणीन् स्वलंकृतान्।
ददर्श विष्ठितान् द्वारि स्त्र्यध्यक्षान् समाहितान् ॥ २.१६.३ ॥
അവിടെ കാവിവസ്ത്രം ധരിച്ച, വടി പിടിച്ച, നന്നായി അലങ്കരിച്ച, വാതിൽക്കൽ നിന്നിരുന്ന, സ്ത്രീകളുടെ മേൽനോട്ടക്കാരായ, ശാന്തചിത്തരായ വൃദ്ധരെ അദ്ദേഹം കണ്ടു.
2.16.4
ते समीक्ष्य समायान्तं रामप्रियचिकीर्षवः।
सहसोत्पतिताः सर्वे ह्यासनेभ्यः ससम्भ्रमाः ॥ २.१६.४ ॥
അദ്ദേഹം വരുന്നത് കണ്ട്, രാമനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, എല്ലാവരും പെട്ടെന്ന് പരിഭ്രമത്തോടെ തങ്ങളുടെ ആസനങ്ങളിൽനിന്ന് എഴുന്നേറ്റു.
2.16.5
तानुवाच विनीतात्मा सूतपुत्रः प्रदक्षिणः।
क्षिप्रमाख्यात रामाय सुमन्त्रो द्वारि तिष्ठति ॥ २.१६.५ ॥
വിനയശീലനും സമർത്ഥനുമായ സൂതപുത്രനായ സുമന്ത്രൻ അവരോട് പറഞ്ഞു, "വേഗം രാമനെ അറിയിക്കൂ, സുമന്ത്രൻ വാതിൽക്കൽ നിൽക്കുന്നു."
2.16.6
ते राममुपसङ्गम्य भर्तुः प्रियचिकीर्षवः।
सहभार्याय रामाय क्षिप्रमेवाचचक्षिरे ॥ २.१६.६ ॥
തങ്ങളുടെ നാഥനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, അവർ രാമന്റെ അടുത്തെത്തി, ഭാര്യയോടുകൂടിയ രാമനെ വേഗം അറിയിച്ചു.
2.16.7
प्रतिवेदितमाज्ञाय सूतमभ्यन्तरं पितुः।
तत्रैवानाययामास राघवः प्रियकाम्यया ॥ २.१६.७ ॥
പിതാവിന്റെ അന്തഃപുരത്തിൽ നിന്ന് സാരഥി വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന വിവരം അറിയിക്കപ്പെട്ടതറിഞ്ഞ്, രാഘവൻ പ്രിയം ചെയ്യാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ അവനെ അവിടെത്തന്നെ വിളിപ്പിച്ചു.
2.16.8
तं वैश्रवणसंकाशमुपविष्टं स्वलंकृतम्।
ददर्श सूतः पर्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे ॥ २.१६.८ ॥
കുബേരനു തുല്യനായി, നന്നായി അലങ്കരിച്ച്, മുകളിൽ വിരിപ്പോടുകൂടിയ സ്വർണ്ണമഞ്ചത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന അവനെ സാരഥി കണ്ടു.
2.16.9
वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना।
अनुलिप्तं परार्घ्येन चन्दनेन परंतपम् ॥ २.१६.९ ॥
കാട്ടുപന്നിയുടെ രക്തം പോലുള്ള നിറമുള്ള, ശുദ്ധമായ, സുഗന്ധമുള്ള, ഉത്തമമായ ചന്ദനം പൂശിയ, ശത്രുക്കളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നവനായ അവൻ.
2.16.10
स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया।
उपेतं सीतया भूयश्चित्रया शशिनं यथा ॥ २.१६.१० ॥
അരികിൽ നിന്ന്, കയ്യിൽ ചാമരം പിടിച്ച സീതയോടുകൂടിയ അവൻ, ചന്ദ്രൻ ചിത്രയോടുകൂടി നിൽക്കുന്നതുപോലെ.
2.16.11
तं तपन्तमिवादित्यमुपपन्नं स्वतेजसा।
ववन्दे वरदं वन्दी विनयज्ञो विनीतवत् ॥ २.१६.११ ॥
സ്വന്തം തേജസ്സിനാൽ യുക്തനായി, സൂര്യനെപ്പോലെ ജ്വലിക്കുന്ന, വരദാതാവായ അവനെ, വിനയമര്യാദ അറിയുന്ന സാരഥി വിനീതനായി വന്ദിച്ചു.
2.16.12
प्राञ्जलिः सुमुखं दृष्ट्वा विहारशयनासने।
राजपुत्रमुवाचेदं सुमन्त्रो राजसत्कृतः ॥ २.१६.१२ ॥
കൈകൂപ്പി, വിഹാരശയനാസനത്തിലിരിക്കുന്ന സുന്ദരമുഖനായ രാജകുമാരനെ കണ്ട്, രാജാവാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട സുമന്ത്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.16.13
कौसल्या सुप्रजा राम पिता त्वां द्रष्टुमिच्छति।
महिष्यापि हि कैकेय्या गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ २.१६.१३ ॥
സുപുത്രവതിയായ കൗസല്യ! രാമാ, നിന്നെ കാണാൻ നിന്റെ പിതാവ് ആഗ്രഹിക്കുന്നു. പ്രധാനമഹിഷിയായ കൈകേയിയുടെ അടുത്തേക്കും ഉടൻ പോകൂ, വൈകരുത്.
2.16.14
एवमुक्तस्तु संहृष्टो नरसिंहो महाद्युतिः।
ततः सम्मानयामास सीतामिदमुवाच ह ॥ २.१६.१४ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാതേജസ്വിയായ നരസിംഹൻ രാമൻ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു. പിന്നെ സീതയെ ആദരിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.16.15
देवि देवश्च देवी च समागम्य मदन्तरे।
मन्त्रयेते ध्रुवं किंचिदभिषेचनसंहितम् ॥ २.१६.१५ ॥
ദേവീ! ഞാനില്ലാത്തപ്പോൾ രാജാവും രാജ്ഞിയും ഒന്നിച്ചുചേർന്ന് അഭിഷേകവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട എന്തോ ഒന്ന് തീർച്ചയായും ആലോചിക്കുന്നുണ്ട്.
2.16.16
लक्षयित्वा ह्यभिप्रायं प्रियकामा सुदक्षिणा।
संचोदयति राजानं मदर्थमसितेक्षणा ॥ २.१६.१६ ॥
ഉദ്ദേശ്യം മനസ്സിലാക്കി, പ്രിയം ആഗ്രഹിക്കുന്ന, നല്ല ദക്ഷിണയുള്ള, കറുത്ത കണ്ണുകളുള്ള കൈകേയി എനിക്കുവേണ്ടി രാജാവിനെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു.
2.16.17
सा प्रहृष्टा महाराजं हितकामानुवर्तिनी।
जननी चार्थकामा मे केकयाधिपतेः सुता ॥ २.१६.१७ ॥
അവൾ സന്തോഷത്തോടെ മഹാരാജാവിന്റെ ഹിതം ആഗ്രഹിച്ച് അദ്ദേഹത്തെ അനുസരിക്കുന്നു. അവൾ എന്റെ മാതാവും, എന്റെ നന്മ ആഗ്രഹിക്കുന്ന കേകയാധിപതിയുടെ പുത്രിയുമാണ്.
2.16.18
दिष्ट्या खलु महाराजो महिष्या प्रियया सह।
सुमन्त्रं प्राहिणोद् दूतमर्थकामकरं मम ॥ २.१६.१८ ॥
ഭാഗ്യവശാൽ മഹാരാജാവ് തന്റെ പ്രിയ മഹിഷിയോടൊപ്പം എനിക്ക് നന്മ ചെയ്യുന്ന സുമന്ത്രനെ ദൂതനായി അയച്ചിരിക്കുന്നു.
2.16.19
यादृशी परिषत् तत्र तादृशो दूत आगतः।
ध्रुवमद्यैव मां राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ २.१६.१९ ॥
അവിടത്തെ സഭ എങ്ങനെയോ, അതുപോലെതന്നെ ദൂതനും വന്നിരിക്കുന്നു. തീർച്ചയായും ഇന്നുതന്നെ രാജാവ് എന്നെ യൗവരാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്യും.
2.16.20
हन्त शीघ्रमितो गत्वा द्रक्ष्यामि च महीपतिम्।
सह त्वं परिवारेण सुखमास्स्व रमस्व च ॥ २.१६.२० ॥
ശരി, ഇവിടെനിന്ന് വേഗം പോയി മഹാരാജാവിനെ ഞാൻ കാണും. നീ പരിവാരത്തോടൊപ്പം സുഖമായിരുന്ന് ആനന്ദിക്കുക.
2.16.21
पतिसम्मानिता सीता भर्तारमसितेक्षणा।
आ द्वारमनुवव्राज मङ्गलान्यभिदध्युषी ॥ २.१६.२१ ॥
ഭർത്താവിനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട, കറുത്ത കണ്ണുകളുള്ള സീത, മംഗളവചനങ്ങൾ ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് വാതിൽവരെ ഭർത്താവിനെ അനുഗമിച്ചു.
2.16.22
राज्यं द्विजातिभिर्जुष्टं राजसूयाभिषेचनम्।
कर्तुमर्हति ते राजा वासवस्येव लोककृत् ॥ २.१६.२२ ॥
ദ്വിജന്മാരാൽ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ട രാജ്യത്തിൽ, ലോകസൃഷ്ടാവായ ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ, രാജസൂയാഭിഷേകം നിനക്കായി ചെയ്യാൻ രാജാവ് യോഗ്യനാണ്.
2.16.23
दीक्षितं व्रतसम्पन्नं वराजिनधरं शुचिम्।
कुरङ्गशृङ्गपाणिं च पश्यन्ती त्वां भजाम्यहम् ॥ २.१६.२३ ॥
ദീക്ഷിതനും വ്രതസമ്പന്നനും ശ്രേഷ്ഠമായ മാൻതോൽ ധരിച്ചവനും ശുചിയും കയ്യിൽ മാൻകൊമ്പ് പിടിച്ചവനുമായ നിന്നെ കണ്ടുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്നെ സേവിക്കുന്നു.
2.16.24
पूर्वां दिशं वज्रधरो दक्षिणां पातु ते यमः।
वरुणः पश्चिमामाशां धनेशस्तूत्तरां दिशम् ॥ २.१६.२४ ॥
വജ്രധാരിയായ ഇന്ദ്രൻ കിഴക്കും യമൻ തെക്കും നിന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ; വരുണൻ പടിഞ്ഞാറും ധനേശനായ കുബേരൻ വടക്കും നിന്നെ രക്ഷിക്കട്ടെ.
2.16.25
अथ सीतामनुज्ञाप्य कृतकौतुकमङ्गलः।
निश्चक्राम सुमन्त्रेण सह रामो निवेशनात् ॥ २.१६.२५ ॥
പിന്നെ സീതയോട് യാത്ര ചോദിച്ച്, മംഗലകർമ്മങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കി, രാമൻ സുമന്ത്രനോടൊപ്പം കൊട്ടാരത്തിൽനിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
2.16.26
पर्वतादिव निष्क्रम्य सिंहो गिरिगुहाशयः।
लक्ष्मणं द्वारि सोऽपश्यत् प्रह्वाञ्जलिपुटं स्थितम् ॥ २.१६.२६ ॥
മലഞ്ചരിവിലെ ഗുഹയിൽ വസിക്കുന്ന സിംഹം മലയിൽ നിന്നിറങ്ങുന്നതുപോലെ, വാതിൽക്കൽ വിനയത്തോടെ കൈകൂപ്പി നിൽക്കുന്ന ലക്ഷ്മണനെ അവൻ കണ്ടു.
2.16.27
अथ मध्यमकक्ष्यायां समागच्छत् सुहृज्जनैः।
स सर्वानर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च ॥ २.१६.२७ ॥
പിന്നെ നടുമുറ്റത്ത് ഹിതൈഷികളായ ജനങ്ങളെ കണ്ടു. തന്നോട് അപേക്ഷിക്കാൻ വന്ന എല്ലാവരെയും കണ്ട് അവരെ കണ്ടുമുട്ടി, അഭിവാദ്യങ്ങൾ പ്രതിഗ്രഹിച്ചു.
2.16.28
ततः पावकसंकाशमारुरोह रथोत्तमम्।
वैयाघ्रं पुरुषव्याघ्रो राजितं राजनन्दनः ॥ २.१६.२८ ॥
പിന്നെ അഗ്നിപോലെ തിളങ്ങുന്ന, വ്യാഘ്രചർമ്മംകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച ഉത്തമരഥത്തിൽ പുരുഷശ്രേഷ്ഠനായ രാജകുമാരൻ കയറി.
2.16.29
मेघनादमसम्बाधं मणिहेमविभूषितम्।
मुष्णन्तमिव चक्षूंषि प्रभया मेरुवर्चसम् ॥ २.१६.२९ ॥
മേഘംപോലെ മുഴങ്ങുന്ന, വിശാലമായ, മണികളും സ്വർണ്ണവും കൊണ്ട് അലങ്കരിച്ച, തന്റെ പ്രഭകൊണ്ട് കണ്ണുകളെ കവർന്നെടുക്കുന്നതുപോലെ, മേരുവിന്റെ തേജസ്സുള്ള ആ രഥം.
2.16.30
करेणुशिशुकल्पैश्च युक्तं परमवाजिभिः।
हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवाशुगम् ॥ २.१६.३० ॥
ആനക്കുട്ടികളെപ്പോലുള്ള ഉത്തമ കുതിരകളെ പൂട്ടിയ, സഹസ്രാക്ഷനായ ഇന്ദ്രന്റെ വേഗമേറിയ രഥംപോലെ.
2.16.31
प्रययौ तूर्णमास्थाय राघवो ज्वलितः श्रिया।
स पर्जन्य इवाकाशे स्वनवानभिनादयन् ॥ २.१६.३१ ॥
രാഘവൻ ശോഭയാൽ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ രഥത്തിൽ കയറി പുറപ്പെട്ടു. ആകാശത്ത് ഗർജിക്കുന്ന മേഘം പോലെ അവൻ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട് പോയി.
2.16.32
निकेतान्निर्ययौ श्रीमान् महाभ्रादिव चन्द्रमाः।
चित्रचामरपाणिस्तु लक्ष्मणो राघवानुजः ॥ २.१६.३२ ॥
മഹാമേഘത്തിൽ നിന്ന് ചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്നതുപോലെ ശ്രീമാൻ വാസസ്ഥലത്തുനിന്ന് പുറത്തിറങ്ങി. രാഘവന്റെ അനുജനായ ലക്ഷ്മണൻ കയ്യിൽ ചിത്രചാമരങ്ങൾ പിടിച്ചിരുന്നു.
2.16.33
जुगोप भ्रातरं भ्राता रथमास्थाय पृष्ठतः।
ततो हलहलाशब्दस्तुमुलः समजायत ॥ २.१६.३३ ॥
സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണൻ രഥത്തിൽ കയറി പിന്നിൽനിന്ന് സഹോദരനെ സംരക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ മഹാ ആരവം ഉയർന്നു.
2.16.34
तस्य निष्क्रममाणस्य जनौघस्य समन्ततः।
ततो हयवरा मुख्या नागाश्च गिरिसंनिभाः ॥ २.१६.३४ ॥
അവൻ പുറപ്പെടുമ്പോൾ നാലുപാടുനിന്നും ജനസമൂഹം ഒഴുകിയെത്തി. പിന്നെ ശ്രേഷ്ഠമായ കുതിരകളും പർവതസമാനമായ പ്രധാന ആനകളും വന്നു.
2.16.35
अनुजग्मुस्तथा रामं शतशोऽथ सहस्रशः।
अग्रतश्चास्य संनद्धाश्चन्दनागुरुभूषिताः ॥ २.१६.३५ ॥
അതുപോലെ നൂറുകണക്കിനും ആയിരക്കണക്കിനും ആളുകൾ രാമനെ അനുഗമിച്ചു. അവന് മുന്നിൽ ചന്ദനവും അകിലും പൂശി അലങ്കരിച്ച കവചധാരികളായ യോദ്ധാക്കളുണ്ടായിരുന്നു.
2.16.36
खड्गचापधराः शूरा जग्मुराशंसवो जनाः।
ततो वादित्रशब्दाश्च स्तुतिशब्दाश्च वन्दिनाम् ॥ २.१६.३६ ॥
വാളും വില്ലും ഏന്തിയ വീരന്മാരും ശുഭാശംസകൾ നേർന്ന ജനങ്ങളും പോയി. പിന്നെ വാദ്യശബ്ദങ്ങളും വന്ദികളുടെ സ്തുതിഗാനങ്ങളും മുഴങ്ങി.
2.16.37
सिंहनादाश्च शूराणां ततः शुश्रुविरे पथि।
हर्म्यवातायनस्थाभिर्भूषिताभिः समन्ततः ॥ २.१६.३७ ॥
അപ്പോൾ വഴിയിൽ എല്ലായിടത്തുനിന്നും വീരന്മാരുടെ സിംഹനാദങ്ങൾ കേട്ടു; മാളികജാലകങ്ങളിൽ നിന്ന ആഭരണമണിഞ്ഞ സ്ത്രീകളിൽനിന്നും അങ്ങനെതന്നെ.
2.16.38
कीर्यमाणः सुपुष्पौघैर्ययौ स्त्रीभिररिंदमः।
रामं सर्वानवद्याङ्ग्यो रामपिप्रीषया ततः ॥ २.१६.३८ ॥
ശത്രുനിഗ്രഹകനായവൻ സുന്ദരപുഷ്പക്കൂട്ടങ്ങളാൽ വിതറപ്പെട്ടുകൊണ്ട് മുന്നോട്ടുപോയി; കുറ്റമറ്റ അവയവങ്ങളുള്ള സ്ത്രീകൾ രാമനെ സന്തോഷിപ്പിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ അങ്ങനെ ചെയ്തു.
2.16.39
वचोभिरग्र्यैर्हर्म्यस्थाः क्षितिस्थाश्च ववन्दिरे।
नूनं नन्दति ते माता कौसल्या मातृनन्दन ॥ २.१६.३९ ॥
മാളികകളിൽ നിന്നവരും നിലത്തു നിന്നവരും ശ്രേഷ്ഠമായ വാക്കുകളാൽ വാഴ്ത്തി: "തീർച്ചയായും നിന്റെ മാതാവ് കൗസല്യ ആനന്ദിക്കുന്നുണ്ടാവും, മാതാവിന്റെ ആനന്ദമേ!"
2.16.40
पश्यन्ती सिद्धयात्रं त्वां पित्र्यं राज्यमुपस्थितम्।
सर्वसीमन्तिनीभ्यश्च सीतां सीमन्तिनीं वराम् ॥ २.१६.४० ॥
"നിന്റെ വിജയകരമായ യാത്ര കാണുകയും, നിന്റെ പൈതൃക രാജ്യം അടുത്തെത്തിയത് കാണുകയും ചെയ്യുന്ന അവൾ (ആനന്ദിക്കും)" — സർവ സ്ത്രീകളിലും ശ്രേഷ്ഠയായ സീതയെക്കുറിച്ചും (അങ്ങനെ പറഞ്ഞു).
2.16.41
अमन्यन्त हि ता नार्यो रामस्य हृदयप्रियाम्।
तया सुचरितं देव्या पुरा नूनं महत् तपः ॥ २.१६.४१ ॥
ആ സ്ത്രീകൾ കരുതി: അവൾ രാമന്റെ ഹൃദയപ്രിയയാണ്; ആ ദേവി മുൻകാലത്ത് തീർച്ചയായും മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തിരിക്കണം.
2.16.42
रोहिणीव शशाङ्केन रामसंयोगमाप या।
शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः ॥ २.१६.४२ ॥
രോഹിണി ചന്ദ്രനോടൊപ്പം ചേർന്നതുപോലെ രാമനോടുള്ള സംയോഗം നേടിയവൾ, രാജപാതയിൽ നിന്ന് പറഞ്ഞ പ്രിയവാക്കുകൾ കേട്ടു.
2.16.43
स राघवस्तत्र तदा प्रलापान्
शुश्राव लोकस्य समागतस्य।
आत्माधिकारा विविधाश्च वाचः
प्रहृष्टरूपस्य पुरे जनस्य ॥ २.१६.४३ ॥
അപ്പോൾ രാഘവൻ അവിടെ നഗരത്തിൽ കൂടിയിരുന്ന ജനങ്ങളുടെ സംസാരം കേട്ടു; സന്തുഷ്ടമുഖരായ ജനങ്ങൾ തങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞ പലതരം വാക്കുകളായിരുന്നു അവ.
2.16.44
एष श्रियं गच्छति राघवोऽद्य
राजप्रसादाद् विपुलां गमिष्यन्।
एते वयं सर्वसमृद्धकामा
येषामयं नो भविता प्रशास्ता ॥ २.१६.४४ ॥
ഈ രാഘവൻ ഇന്ന് രാജാവിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ മഹത്തായ ഐശ്വര്യം നേടുന്നു; ഇദ്ദേഹമാണ് നമ്മുടെ ഭരണാധികാരിയാകുന്നത് എന്നതിനാൽ നാമെല്ലാം സകല ആഗ്രഹങ്ങളും സമൃദ്ധമായവരാകും.
2.16.45
लाभो जनस्यास्य यदेष सर्वं
प्रपत्स्यते राष्ट्रमिदं चिराय।
न ह्यप्रियं किंचन जातु कश्चित्
पश्येन्न दुःखं मनुजाधिपेऽस्मिन् ॥ २.१६.४५ ॥
ഈ ജനങ്ങൾക്ക് ഇത് ലാഭമാണ്; ഈ രാഷ്ട്രം ദീർഘകാലം എല്ലാം നേടും. ഈ മനുഷ്യാധിപന്റെ ഭരണത്തിൽ ആരും ഒരിക്കലും ഒരു അപ്രിയമോ ദുഃഖമോ കാണില്ല.
2.16.46
स घोषवद्भिश्च हयैः सनागैः
पुरःसरैः स्वस्तिकसूतमागधैः।
महीयमानः प्रवरैश्च वादकै-
रभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ ॥ २.१६.४६ ॥
ശബ്ദിക്കുന്ന കുതിരകളും ആനകളും മുന്നിൽ നടക്കവേ, സ്വസ്തിവാചകരാലും സൂതന്മാരാലും മാഗധന്മാരാലും മികച്ച വാദ്യക്കാരാലും ആദരിക്കപ്പെട്ടും സ്തുതിക്കപ്പെട്ടും അദ്ദേഹം കുബേരനെപ്പോലെ നടന്നു.
2.16.47
करेणुमातङ्गरथाश्वसंकुलं
महाजनौघैः परिपूर्णचत्वरम्।
प्रभूतरत्नं बहुपण्यसंचयं
ददर्श रामो विमलं महापथम् ॥ २.१६.४७ ॥
പിടിയാനകളും കൊമ്പനാനകളും രഥങ്ങളും കുതിരകളും നിറഞ്ഞതും മഹാജനക്കൂട്ടങ്ങളാൽ ചത്വരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും ധാരാളം രത്നങ്ങളും പലവിധ വാണിജ്യവസ്തുക്കളുടെ കൂമ്പാരങ്ങളുമുള്ള നിർമ്മലമായ മഹാപാതയെ രാമൻ കണ്ടു.