รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.16.1
स तदन्तःपुरद्वारं समतीत्य जनाकुलम्।
प्रविविक्तां ततः कक्ष्यामाससाद पुराणवित् ॥ २.१६.१ ॥
ท่านผู้รู้โบราณคดีนั้นเมื่อผ่านประตูเข้าสู่ที่อยู่ฝ่ายในซึ่งคนแน่นขนัด ก็มาถึงลานเรือนที่สงบเงียบแห่งหนึ่ง
2.16.2
प्रासकार्मुकबिभ्रद्भिर्युवभिर्मृष्टकुण्डलैः।
अप्रमादिभिरेकाग्रैः स्वानुरक्तैरधिष्ठिताम् ॥ २.१६.२ ॥
ลานนั้นมีคนหนุ่มคุ้มกันอยู่ ถือหอกและธนู สวมตุ้มหูขัดเงา ระมัดระวังมิได้ประมาท มีใจจดจ่อ และจงรักภักดีต่อเจ้านายของตน
2.16.3
तत्र काषायिणो वृद्धान् वेत्रपाणीन् स्वलंकृतान्।
ददर्श विष्ठितान् द्वारि स्त्र्यध्यक्षान् समाहितान् ॥ २.१६.३ ॥
ที่นั้นเขาเห็นผู้เฒ่าทั้งหลายนุ่งห่มผ้าสีกาสาวะ ถือไม้เท้า แต่งกายงดงาม ยืนเฝ้าอยู่ที่ประตู เป็นผู้ควบคุมดูแลฝ่ายสตรี มีจิตตั้งมั่น
2.16.4
ते समीक्ष्य समायान्तं रामप्रियचिकीर्षवः।
सहसोत्पतिताः सर्वे ह्यासनेभ्यः ससम्भ्रमाः ॥ २.१६.४ ॥
เมื่อเห็นเขาเดินเข้ามา ทุกคนต่างตั้งใจจะทำให้พระรามพอพระทัย จึงลุกขึ้นจากอาสนะโดยพลันด้วยความกระวนกระวาย
2.16.5
तानुवाच विनीतात्मा सूतपुत्रः प्रदक्षिणः।
क्षिप्रमाख्यात रामाय सुमन्त्रो द्वारि तिष्ठति ॥ २.१६.५ ॥
สุมันตระผู้มีจิตถ่อมตน เป็นบุตรของสารถี และเป็นผู้มีไหวพริบ กล่าวแก่คนเหล่านั้นว่า "จงรีบแจ้งแก่พระรามว่า สุมันตระยืนรออยู่ที่ประตู"
2.16.6
ते राममुपसङ्गम्य भर्तुः प्रियचिकीर्षवः।
सहभार्याय रामाय क्षिप्रमेवाचचक्षिरे ॥ २.१६.६ ॥
คนเหล่านั้นเข้าเฝ้าพระรามด้วยความปรารถนาจะให้นายของตนพอพระทัย และรีบแจ้งแก่พระรามผู้ประทับอยู่กับพระชายาทันที
2.16.7
प्रतिवेदितमाज्ञाय सूतमभ्यन्तरं पितुः।
तत्रैवानाययामास राघवः प्रियकाम्यया ॥ २.१६.७ ॥
ทรงทราบว่าสารถีมาแจ้งความแล้ว จากที่อยู่ฝ่ายในของพระบิดา พระราฆพผู้ปรารถนาจะทรงพอพระทัย จึงให้นำเขาเข้ามายังที่นั้นทันที
2.16.8
तं वैश्रवणसंकाशमुपविष्टं स्वलंकृतम्।
ददर्श सूतः पर्यङ्के सौवर्णे सोत्तरच्छदे ॥ २.१६.८ ॥
สารถีเห็นพระองค์ประทับอยู่บนพระแท่นบรรทมทองคำมีผ้าคลุมปูทับ ทรงงามเลิศ ดุจท้าวไวศรวณะ
2.16.9
वराहरुधिराभेण शुचिना च सुगन्धिना।
अनुलिप्तं परार्घ्येन चन्दनेन परंतपम् ॥ २.१६.९ ॥
ทรงพระสุคนธ์ทาพระองค์ด้วยจันทน์ชั้นเลิศ มีสีดุจโลหิตของสุกร บริสุทธิ์และหอมกรุ่น ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู
2.16.10
स्थितया पार्श्वतश्चापि वालव्यजनहस्तया।
उपेतं सीतया भूयश्चित्रया शशिनं यथा ॥ २.१६.१० ॥
ข้างพระองค์มีพระสีดาประทับยืนอยู่ ถือพัดขนจามรีในพระหัตถ์ ดุจพระจันทร์ที่อยู่คู่กับดาวจิตรา
2.16.11
तं तपन्तमिवादित्यमुपपन्नं स्वतेजसा।
ववन्दे वरदं वन्दी विनयज्ञो विनीतवत् ॥ २.१६.११ ॥
พระองค์ทรงรุ่งโรจน์ด้วยพระเดชของพระองค์เอง ดุจดวงอาทิตย์ที่แผดแสง เป็นผู้ประทานพร สารถีผู้รู้มารยาทอันควร จึงกราบไหว้ด้วยความนอบน้อม
2.16.12
प्राञ्जलिः सुमुखं दृष्ट्वा विहारशयनासने।
राजपुत्रमुवाचेदं सुमन्त्रो राजसत्कृतः ॥ २.१६.१२ ॥
สุมันตระซึ่งได้รับการยกย่องจากพระราชา ประนมมือ เห็นพระโอรสผู้มีพระพักตร์งดงามประทับบนอาสนะและเตียงสำหรับพักผ่อน จึงกล่าววาจานี้แก่พระราชโอรส
2.16.13
कौसल्या सुप्रजा राम पिता त्वां द्रष्टुमिच्छति।
महिष्यापि हि कैकेय्या गम्यतां तत्र मा चिरम् ॥ २.१६.१३ ॥
ข้าแต่พระราม พระนางเกาศัลยาผู้มีโอรสดี พระบิดาทรงปรารถนาจะเฝ้าพระองค์ แม้พระมเหสีเอกไกเกยีก็เช่นกัน ขอพระองค์จงเสด็จไปที่นั่นโดยไม่ชักช้า
2.16.14
एवमुक्तस्तु संहृष्टो नरसिंहो महाद्युतिः।
ततः सम्मानयामास सीतामिदमुवाच ह ॥ २.१६.१४ ॥
เมื่อได้รับคำกล่าวเช่นนี้ พระรามผู้เป็นราชสีห์ในหมู่มนุษย์ ผู้ทรงรัศมีอันยิ่งใหญ่ ทรงมีความยินดียิ่งนัก จากนั้นทรงให้เกียรติพระสีดาแล้วตรัสวาจานี้
2.16.15
देवि देवश्च देवी च समागम्य मदन्तरे।
मन्त्रयेते ध्रुवं किंचिदभिषेचनसंहितम् ॥ २.१६.१५ ॥
ข้าแต่เทวี ในระหว่างที่หม่อมฉันไม่อยู่ พระราชาและพระมเหสีได้มาพบกันและปรึกษากันแน่นอนว่าเป็นเรื่องใดเรื่องหนึ่งที่เกี่ยวกับการอภิเษกของหม่อมฉัน
2.16.16
लक्षयित्वा ह्यभिप्रायं प्रियकामा सुदक्षिणा।
संचोदयति राजानं मदर्थमसितेक्षणा ॥ २.१६.१६ ॥
เอไกเกยีผู้มีดวงตาดำ ผู้ปรารถนาสิ่งที่เป็นที่พอใจ ทรงทราบพระประสงค์ของพระราชา จึงทรงกระตุ้นพระราชาให้ทำเพื่อหม่อมฉัน
2.16.17
सा प्रहृष्टा महाराजं हितकामानुवर्तिनी।
जननी चार्थकामा मे केकयाधिपतेः सुता ॥ २.१६.१७ ॥
พระนางทรงโสมนัส ทรงปฏิบัติตามพระราชาผู้ยิ่งใหญ่ ปรารถนาความเจริญของพระองค์ และพระนางผู้เป็นมารดาของหม่อมฉัน เป็นธิดาของเจ้าแคว้นเกกยะ ก็ปรารถนาประโยชน์ของหม่อมฉันเช่นกัน
2.16.18
दिष्ट्या खलु महाराजो महिष्या प्रियया सह।
सुमन्त्रं प्राहिणोद् दूतमर्थकामकरं मम ॥ २.१६.१८ ॥
เป็นโชคดีแท้ที่พระมหาราชาพร้อมด้วยพระมเหสีผู้เป็นที่รัก ได้ส่งสุมันตระมาเป็นทูต ผู้กระทำสิ่งอันเป็นประโยชน์แก่หม่อมฉัน
2.16.19
यादृशी परिषत् तत्र तादृशो दूत आगतः।
ध्रुवमद्यैव मां राजा यौवराज्येऽभिषेक्ष्यति ॥ २.१६.१९ ॥
ที่ประชุมที่นั่นเป็นเช่นใด ทูตที่มาก็เป็นเช่นนั้น แน่นอนว่าวันนี้เอง พระราชาจะทรงอภิเษกหม่อมฉันให้ดำรงตำแหน่งยุพราช
2.16.20
हन्त शीघ्रमितो गत्वा द्रक्ष्यामि च महीपतिम्।
सह त्वं परिवारेण सुखमास्स्व रमस्व च ॥ २.१६.२० ॥
เอาล่ะ หม่อมฉันจะรีบไปจากที่นี่และเข้าเฝ้าพระมหากษัตริย์ ส่วนพระองค์พร้อมด้วยบริวารจงประทับอยู่อย่างสุขสบายและทรงสำราญเถิด
2.16.21
पतिसम्मानिता सीता भर्तारमसितेक्षणा।
आ द्वारमनुवव्राज मङ्गलान्यभिदध्युषी ॥ २.१६.२१ ॥
สีดาผู้ได้รับการยกย่องจากสามี มีนัยน์ตาดำขลับ ได้ตามสามีไปจนถึงประตู พลางเอ่ยถ้อยคำมงคล
2.16.22
राज्यं द्विजातिभिर्जुष्टं राजसूयाभिषेचनम्।
कर्तुमर्हति ते राजा वासवस्येव लोककृत् ॥ २.१६.२२ ॥
ขอให้พระราชาทรงสามารถประกอบพิธีราชสูยาภิเษกให้แก่พระองค์ในแว่นแคว้นที่เหล่าทวิชาติยอมรับ ดุจพระอินทร์ผู้สร้างโลกทั้งหลาย
2.16.23
दीक्षितं व्रतसम्पन्नं वराजिनधरं शुचिम्।
कुरङ्गशृङ्गपाणिं च पश्यन्ती त्वां भजाम्यहम् ॥ २.१६.२३ ॥
เมื่อหม่อมฉันเห็นพระองค์ทรงรับการอุทิศตนเพื่อการบูชายัญ ทรงมั่นในวัตรปฏิบัติ ทรงหนังกวางอันงดงาม ทรงบริสุทธิ์ และถือเขากวางไว้ในพระหัตถ์ หม่อมฉันจึงขอน้อมบูชาพระองค์
2.16.24
पूर्वां दिशं वज्रधरो दक्षिणां पातु ते यमः।
वरुणः पश्चिमामाशां धनेशस्तूत्तरां दिशम् ॥ २.१६.२४ ॥
ขอให้พระอินทร์ผู้ทรงสายฟ้าคุ้มครองพระองค์ในทิศตะวันออก ขอให้พระยมคุ้มครองในทิศใต้ ขอให้พระวรุณคุ้มครองทิศตะวันตก และขอให้ท้าวกุเวร เจ้าแห่งทรัพย์ คุ้มครองทิศเหนือ
2.16.25
अथ सीतामनुज्ञाप्य कृतकौतुकमङ्गलः।
निश्चक्राम सुमन्त्रेण सह रामो निवेशनात् ॥ २.१६.२५ ॥
ครั้นแล้ว พระรามทรงลาสีดา ทรงทำพิธีมงคลเรียบร้อยแล้ว จึงเสด็จออกจากนิเวศน์ไปพร้อมกับสุมันตระ
2.16.26
पर्वतादिव निष्क्रम्य सिंहो गिरिगुहाशयः।
लक्ष्मणं द्वारि सोऽपश्यत् प्रह्वाञ्जलिपुटं स्थितम् ॥ २.१६.२६ ॥
ดุจสิงโตที่อาศัยในถ้ำเขาออกจากภูเขา พระรามทอดพระเนตรเห็นพระลักษมณ์ยืนประนมมืออยู่ที่ประตู
2.16.27
अथ मध्यमकक्ष्यायां समागच्छत् सुहृज्जनैः।
स सर्वानर्थिनो दृष्ट्वा समेत्य प्रतिनन्द्य च ॥ २.१६.२७ ॥
ครั้นแล้ว ในลานชั้นกลาง พระองค์ทรงพบกับมิตรสหายทั้งหลาย ทรงเห็นผู้ที่มาขอพึ่งพระองค์ทั้งหมด ทรงพบปะและตรัสตอบการทักทายของทุกคน
2.16.28
ततः पावकसंकाशमारुरोह रथोत्तमम्।
वैयाघ्रं पुरुषव्याघ्रो राजितं राजनन्दनः ॥ २.१६.२८ ॥
ครั้นแล้ว บุรุษผู้ประเสริฐ พระโอรสของพระราชา ทรงขึ้นรถศึกอันวิเศษ ซึ่งงามรุ่งเรืองดุจไฟ ประดับด้วยหนังเสือ
2.16.29
मेघनादमसम्बाधं मणिहेमविभूषितम्।
मुष्णन्तमिव चक्षूंषि प्रभया मेरुवर्चसम् ॥ २.१६.२९ ॥
รถนั้นคำรามดุจเมฆ กว้างขวาง ประดับด้วยแก้วมณีและทองคำ สาดแสงจนแยงตา มีความงามดุจเขาพระสุเมรุ
2.16.30
करेणुशिशुकल्पैश्च युक्तं परमवाजिभिः।
हरियुक्तं सहस्राक्षो रथमिन्द्र इवाशुगम् ॥ २.१६.३० ॥
รถนั้นเทียมด้วยม้าชั้นเลิศเหมือนลูกช้าง เร็วดุจรถของพระอินทร์ผู้มีพันตา
2.16.31
प्रययौ तूर्णमास्थाय राघवो ज्वलितः श्रिया।
स पर्जन्य इवाकाशे स्वनवानभिनादयन् ॥ २.१६.३१ ॥
พระราฆพ ทรงรุ่งโรจน์ด้วยสิริ เสด็จขึ้นรถอย่างรวดเร็วแล้วออกไป คำรามดุจเมฆฝนบนท้องฟ้า ก้องสะท้อนไปตลอดทาง
2.16.32
निकेतान्निर्ययौ श्रीमान् महाभ्रादिव चन्द्रमाः।
चित्रचामरपाणिस्तु लक्ष्मणो राघवानुजः ॥ २.१६.३२ ॥
ผู้งดงามเสด็จออกจากที่ประทับ ดุจพระจันทร์ออกจากก้อนเมฆใหญ่ ส่วนพระลักษมณ์ ผู้เป็นน้องของพระราฆพ ถือพัดขนสัตว์ประดับลวดลายไว้ในพระหัตถ์
2.16.33
जुगोप भ्रातरं भ्राता रथमास्थाय पृष्ठतः।
ततो हलहलाशब्दस्तुमुलः समजायत ॥ २.१६.३३ ॥
พระลักษมณ์ผู้เป็นน้องขึ้นรถและคุ้มครองพระเชษฐาจากข้างหลัง จากนั้นเสียงโห่ร้องอึกทึกก็ดังขึ้น
2.16.34
तस्य निष्क्रममाणस्य जनौघस्य समन्ततः।
ततो हयवरा मुख्या नागाश्च गिरिसंनिभाः ॥ २.१६.३४ ॥
เมื่อพระองค์เสด็จออกไป ฝูงชนก็หลั่งไหลมาจากทุกทิศ จากนั้น ม้าชั้นเลิศและช้างใหญ่ดุจภูเขาก็ตามไปด้วย
2.16.35
अनुजग्मुस्तथा रामं शतशोऽथ सहस्रशः।
अग्रतश्चास्य संनद्धाश्चन्दनागुरुभूषिताः ॥ २.१६.३५ ॥
ทั้งร้อยทั้งพันคนก็ตามพระรามไปเช่นกัน ข้างหน้าพระองค์มีทหารติดอาวุธครบมือ ประดับด้วยจันทน์และอกรู
2.16.36
खड्गचापधराः शूरा जग्मुराशंसवो जनाः।
ततो वादित्रशब्दाश्च स्तुतिशब्दाश्च वन्दिनाम् ॥ २.१६.३६ ॥
วีรชนผู้ถือดาบและธนูเดินไป พร้อมด้วยประชาชนผู้ปรารถนาให้พระองค์โชคดี จากนั้นก็มีเสียงดนตรีและเสียงสรรเสริญจากนักขับร้องสดุดี
2.16.37
सिंहनादाश्च शूराणां ततः शुश्रुविरे पथि।
हर्म्यवातायनस्थाभिर्भूषिताभिः समन्ततः ॥ २.१६.३७ ॥
จากนั้น เสียงคำรามดุจสิงโตของเหล่าวีรชนก็ได้ยินไปตลอดทาง และจากเหล่าสตรีผู้ประดับกายงดงามที่ยืนอยู่ตามหน้าต่างของปราสาททุกด้าน
2.16.38
कीर्यमाणः सुपुष्पौघैर्ययौ स्त्रीभिररिंदमः।
रामं सर्वानवद्याङ्ग्यो रामपिप्रीषया ततः ॥ २.१६.३८ ॥
ผู้ปราบศัตรูเสด็จไปท่ามกลางดอกไม้งามที่สตรีทั้งหลายโปรยลงมาเป็นกอง สตรีผู้มีอวัยวะไร้ตำหนิเหล่านั้นทำเช่นนั้นด้วยความปรารถนาจะให้พระรามทรงพอพระทัย
2.16.39
वचोभिरग्र्यैर्हर्म्यस्थाः क्षितिस्थाश्च ववन्दिरे।
नूनं नन्दति ते माता कौसल्या मातृनन्दन ॥ २.१६.३९ ॥
ผู้ที่ยืนอยู่บนปราสาทและผู้ที่ยืนอยู่บนพื้นดินต่างสรรเสริญพระองค์ด้วยถ้อยคำอันประเสริฐว่า "แน่นอน พระมารดาของพระองค์ คือพระนางเการ์สัลยา กำลังปีติยินดี โอ ผู้เป็นที่รักของพระมารดา!"
2.16.40
पश्यन्ती सिद्धयात्रं त्वां पित्र्यं राज्यमुपस्थितम्।
सर्वसीमन्तिनीभ्यश्च सीतां सीमन्तिनीं वराम् ॥ २.१६.४० ॥
"เมื่อพระมารดาทอดพระเนตรการเดินทางของพระองค์ที่สำเร็จลุล่วง และเห็นราชสมบัติของบรรพบุรุษอยู่ใกล้เข้ามาแล้ว พระนางก็จะทรงปีติยินดี" และเกี่ยวกับสีดา สตรีผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาสตรีทั้งปวง ผู้คนก็กล่าวเช่นเดียวกัน
2.16.41
अमन्यन्त हि ता नार्यो रामस्य हृदयप्रियाम्।
तया सुचरितं देव्या पुरा नूनं महत् तपः ॥ २.१६.४१ ॥
สตรีเหล่านั้นคิดกันว่า นางนี้เป็นที่รักยิ่งในพระทัยของพระราม แน่แท้ เทวีผู้นั้นคงได้บำเพ็ญตบะอันยิ่งใหญ่ไว้แต่ปางก่อน
2.16.42
रोहिणीव शशाङ्केन रामसंयोगमाप या।
शुश्राव राजमार्गस्थः प्रिया वाच उदाहृताः ॥ २.१६.४२ ॥
ดุจโรหิณีที่ได้ประสานกับพระจันทร์ นางผู้ได้ร่วมกับพระราม ได้ยินถ้อยคำอันเป็นที่รักที่ผู้คนซึ่งยืนอยู่บนถนนหลวงกล่าวขานกัน
2.16.43
स राघवस्तत्र तदा प्रलापान्
शुश्राव लोकस्य समागतस्य।
आत्माधिकारा विविधाश्च वाचः
प्रहृष्टरूपस्य पुरे जनस्य ॥ २.१६.४३ ॥
ที่นั่น พระราฆพะได้ยินเสียงพร่ำพูดของผู้คนที่ชุมนุมกันในเมืองในขณะนั้น ถ้อยคำอันหลากหลายที่พูดถึงกิจการของตน จากประชาชนผู้มีใบหน้าเบิกบาน
2.16.44
एष श्रियं गच्छति राघवोऽद्य
राजप्रसादाद् विपुलां गमिष्यन्।
एते वयं सर्वसमृद्धकामा
येषामयं नो भविता प्रशास्ता ॥ २.१६.४४ ॥
วันนี้ราฆวะผู้นี้กำลังจะได้รับความรุ่งเรืองอันยิ่งใหญ่ ด้วยพระกรุณาของพระราชา พวกเราทุกคนสมปรารถนาในทุกสิ่ง เพราะท่านจะเป็นผู้ปกครองของพวกเรา
2.16.45
लाभो जनस्यास्य यदेष सर्वं
प्रपत्स्यते राष्ट्रमिदं चिराय।
न ह्यप्रियं किंचन जातु कश्चित्
पश्येन्न दुःखं मनुजाधिपेऽस्मिन् ॥ २.१६.४५ ॥
เป็นลาภของประชาชนเหล่านี้ที่แผ่นดินนี้จะได้รับทุกสิ่งไปตลอดกาลนาน ภายใต้พระราชาแห่งมนุษย์พระองค์นี้ ไม่มีผู้ใดจะได้เห็นสิ่งที่ไม่น่าพอใจ หรือความทุกข์ใดๆ เลย
2.16.46
स घोषवद्भिश्च हयैः सनागैः
पुरःसरैः स्वस्तिकसूतमागधैः।
महीयमानः प्रवरैश्च वादकै-
रभिष्टुतो वैश्रवणो यथा ययौ ॥ २.१६.४६ ॥
ท่านเสด็จไปดุจท้าวไวศรวณะ โดยมีม้าและช้างที่ส่งเสียงกึกก้องนำหน้า มีบรรดากวีผู้ขับสรรเสริญ นักเล่านิทาน และหมอดู รวมทั้งนักดนตรีชั้นยอดสรรเสริญอยู่ ท่านได้รับการยกย่องบูชา
2.16.47
करेणुमातङ्गरथाश्वसंकुलं
महाजनौघैः परिपूर्णचत्वरम्।
प्रभूतरत्नं बहुपण्यसंचयं
ददर्श रामो विमलं महापथम् ॥ २.१६.४७ ॥
พระรามทอดพระเนตรมหาวิถีอันสะอาด เต็มไปด้วยช้างตัวเมีย ช้างตัวผู้ รถศึก และม้า ลานกว้างแต่ละแห่งเต็มไปด้วยฝูงชนจำนวนมาก มีรัตนะอันอุดมและสินค้ากองพะเนินมากมาย