Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.8.1
मन्थरा त्वभ्यसूय्यैनामुत्सृज्याभरणं हि तत्।
उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता ॥ २.८.१ ॥
Mantharā, mirándola con envidia, arrojó aquel adorno y, llena de ira y dolor, pronunció estas palabras.
2.8.2
हर्षं किमर्थमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे।
शोकसागरमध्यस्थं नात्मानमवबुध्यसे ॥ २.८.२ ॥
Necia, ¿por qué muestras alegría en un lugar que no corresponde? No te das cuenta de que estás en medio de un océano de dolor.
2.8.3
मनसा प्रसहामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती।
यच्छोचितव्ये हृष्टासि प्राप्य त्वं व्यसनं महत् ॥ २.८.३ ॥
Oh reina, afligida por la pena, te compadezco en mi corazón. Te alegras por aquello que debería lamentarse, aunque has sufrido una gran desgracia.
2.8.4
शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत्।
अरेः सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम् ॥ २.८.४ ॥
Me apeno por tu necedad. ¿Qué mujer sabia se alegraría por el ascenso del hijo de su rival, un enemigo, un ascenso llegado como la muerte?
2.8.5
भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद् भयम्।
तद् विचिन्त्य विषण्णास्मि भयं भीताद्धि जायते ॥ २.८.५ ॥
El temor surge para Rāma precisamente de Bharata, porque el reino es compartido. Pensando en ello estoy abatida, pues el temor nace de quien ya teme.
2.8.6
लक्ष्मणो हि महाबाहू रामं सर्वात्मना गतः।
शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा ॥ २.८.६ ॥
Lakṣmaṇa, el de brazos poderosos, se ha entregado por completo a Rāma; y también Śatrughna está entregado a Bharata, como Lakṣmaṇa lo está a Rāma el Kākutstha.
2.8.7
प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि।
राज्यक्रमो विसृष्टस्तु तयोस्तावद्यवीयसोः ॥ २.८.७ ॥
Oh dama, incluso según el orden de proximidad, la sucesión del reino corresponde a Bharata; pero para esos dos menores ese orden ha sido dejado de lado por ahora.
2.8.8
विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः।
भयात् प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम् ॥ २.८.८ ॥
Temblando de temor ante Rāma, versado en la conducta del guerrero, sabio y que actúa en el momento oportuno, ella tembló pensando en tu hijo.
2.8.9
सुभगा किल कौसल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते।
यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः ॥ २.८.९ ॥
Kauśalyā es verdaderamente afortunada, pues su hijo será ungido mañana bajo la constelación Puṣya, al gran cargo de príncipe heredero, por los brahmanes más excelsos.
2.8.10
प्राप्तां वसुमतीं प्रीतिं प्रतीतां हतविद्विषम्।
उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीवत् त्वं कृताञ्जलिः ॥ २.८.१० ॥
A Kauśalyā, que ha obtenido la tierra, alegre y confiada, con sus enemigos destruidos, la servirás con las manos juntas, como una criada.
2.8.11
एवं च त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि।
पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यत्वं हि गमिष्यति ॥ २.८.११ ॥
Así, tú también junto con nosotras serás sirvienta de ella, y tu hijo también caerá en la servidumbre de Rāma.
2.8.12
हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमाः स्त्रियः।
अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये ॥ २.८.१२ ॥
Ciertamente las mujeres supremas de Rāma se alegrarán, pero tus nueras no se alegrarán por la ruina de Bharata.
2.8.13
तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः।
रामस्यैव गुणान् देवी कैकेयी प्रशशंस ह ॥ २.८.१३ ॥
Al ver a Mantharā hablando, sumamente complacida, entonces la reina Kaikeyī alabó precisamente las virtudes de Rāma.
2.8.14
धमर्ज्ञो गुणवान् दान्तः कृतज्ञः सत्यवान् शुचिः।
रामो राजसुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति ॥ २.८.१४ ॥
Rāma, conocedor del dharma, virtuoso, dominado, agradecido, veraz, puro, hijo mayor del rey, por ello merece el cargo de príncipe heredero.
2.8.15
भ्रातॄन् भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत् पालयिष्यति।
संतप्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम् ॥ २.८.१५ ॥
El longevo Rāma protegerá a sus hermanos y servidores como un padre. Oh jorobada, ¿por qué te afliges al oír la coronación de Rāma?
2.8.16
भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात् परम्।
पितृपैतामहं राज्यमवाप्स्यति नरर्षभः ॥ २.८.१६ ॥
También Bharata, cien años después de Rāma, obtendrá con certeza el reino de sus padres y abuelos, ese toro entre los hombres.
2.8.17
सा त्वमभ्युदये प्राप्ते दह्यमानेव मन्थरे।
भविष्यति च कल्याणे किमिदं परितप्यसे ॥ २.८.१७ ॥
Mantharā, cuando llega la prosperidad, ¿por qué ardes como consumida? Esto será auspicioso; ¿por qué te afliges por ello?
2.8.18
यथा वै भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः।
कौसल्यातोऽतिरिक्तं च मम शुश्रूषते बहु ॥ २.८.१८ ॥
Así como Bharata me es honrado, también lo es Rāghava; y Rāma me sirve mucho, incluso más que Kausalyā.
2.8.19
राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत् तदा।
मन्यते हि यथाऽऽत्मानं यथा भ्रातॄंस्तु राघवः ॥ २.८.१९ ॥
Si el reino es de Rāma, entonces también es de Bharata. Como el Rāghava se considera a sí mismo, así considera a sus hermanos.
2.8.20
कैकेय्या वचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता।
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.८.२० ॥
Al oír las palabras de Kaikeyī, Mantharā se afligió profundamente. Dando un largo y ardiente suspiro, le habló a Kaikeyī de esta manera.
2.8.21
अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे।
शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे ॥ २.८.२१ ॥
Tú que ves solo el mal, por necedad no comprendes tu propia condición; te hundes en un océano de dolor, vasto de aflicción y desgracia.
2.8.22
भविता राघवो राजा राघवस्य च यः सुतः।
राजवंशात्तु भरतः कैकेयि परिहास्यते ॥ २.८.२२ ॥
Rāghava será rey, y el hijo de Rāghava será rey después de él. ¡Oh Kaikeyī, Bharata será excluido de la línea real!
2.8.23
नहि राज्ञः सुताः सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि।
स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत् ॥ २.८.२३ ॥
¡Oh dama! No todos los hijos de un rey permanecen en el reino. Si todos fueran establecidos, sobrevendría una gran calamidad.
2.8.24
तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः।
स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि ॥ २.८.२४ ॥
Por tanto, ¡oh Kaikeyī, de miembros sin defecto! los reyes ponen la carga del reino sobre el hijo mayor, y también sobre otros que sean virtuosos.
2.8.25
असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति।
अनाथवत् सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले ॥ २.८.२५ ॥
Él quedará totalmente arruinado, como quien no tiene protector, privado de la dicha y de la estirpe real, oh querida.
2.8.26
साहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे।
सपत्निवृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमर्हसि ॥ २.८.२६ ॥
Por tu bien he llegado a este estado, pero tú no me entiendes. Lo que debes concederme en el ascenso de una rival, debes otorgarlo.
2.8.27
ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम्।
देशान्तरं नाययिता लोकान्तरमथापि वा ॥ २.८.२७ ॥
Sin duda Rāma, habiendo obtenido el reino sin espinas, enviará a Bharata a otra tierra, o incluso al otro mundo.
2.8.28
बाल एव तु मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया।
संनिकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्विव ॥ २.८.२८ ॥
En verdad, siendo aún niño, no enviaste a Bharata con sus parientes maternos; el afecto nace de la cercanía, como entre las cosas fijas.
2.8.29
भरतानुवशात् सोऽपि शत्रुघ्नस्तत्समं गतः।
लक्ष्मणो हि यथा रामं तथायं भरतं गतः ॥ २.८.२९ ॥
Siguiendo la voluntad de Bharata, Shatrughna también se ha vuelto semejante a él; así como Lakṣmaṇa siguió a Rāma, así este ha seguido a Bharata.
2.8.30
श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीवनैः।
संनिकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद् भयात् ॥ २.८.३० ॥
Se dice que cierto árbol debía ser talado por los habitantes del bosque; por estar cerca, fue liberado del gran peligro gracias a las cañas.
2.8.31
गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः।
अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम् ॥ २.८.३१ ॥
Ciertamente Saumitri protegerá a Rāma, y el Rāghava protegerá también a Lakṣmaṇa. Su afecto fraternal, como el de los dos Aśvins, es famoso en los mundos.
2.8.32
तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किंचित् करिष्यति।
रामस्तु भरते पापं कुर्यादेव न संशयः ॥ २.८.३२ ॥
Por tanto, Rāma no hará ningún mal a Lakṣmaṇa. Pero Rāma sí podría hacer daño a Bharata; no hay duda.
2.8.33
तस्माद् राजगृहादेव वनं गच्छतु राघवः।
एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव ॥ २.८.३३ ॥
Por tanto, que el Rāghava vaya al bosque directamente desde el palacio real. Esto me agrada enormemente, y también te es muy beneficioso.
2.8.34
एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति।
यदि चेद् भरतो धर्मात् पित्र्यं राज्यमवाप्स्यति ॥ २.८.३४ ॥
Así también habrá bienestar para tu propio bando de parientes, si Bharata obtiene el reino paterno conforme al dharma.
2.8.35
स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः।
समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे ॥ २.८.३५ ॥
¿Cómo podrá vivir ese niño tuyo, criado en la comodidad — enemigo innato de Rāma — bajo el control del próspero, con sus propósitos destruidos?
2.8.36
अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम्।
प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि ॥ २.८.३६ ॥
Como un león acosa al jefe de la manada de elefantes en el bosque, así debes proteger a Bharata, que es abrumado por Rāma.
2.8.37
दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया।
राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न यापयेत् ॥ २.८.३७ ॥
Cuando antes la despreciaste con orgullo, por tu fortuna de esposa favorecida, ¿cómo no mantendría la enemistad la madre de Rāma, tu co-esposa?
2.8.38
यदा च रामः पृथिवीमवाप्स्यते
प्रभूतरत्नाकरशैलसंयुताम्।
तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवं
सहैव दीना भरतेन भामिनि ॥ २.८.३८ ॥
Cuando Rāma obtenga esta tierra, rica en minas de joyas y montañas, entonces, oh dama, caerás en una derrota funesta, desdichada junto con Bharata.
2.8.39
यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यते
ध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति।
अतो हि संचिन्तय राज्यमात्मजे
परस्य चैवास्य विवासकारणम् ॥ २.८.३९ ॥
Cuando Rāma obtenga la tierra, Bharata sin duda quedará arruinado. Por eso, piensa bien en el reino para tu hijo, y piensa también en la causa del destierro de este otro.