వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.8.1
मन्थरा त्वभ्यसूय्यैनामुत्सृज्याभरणं हि तत्।
उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता ॥ २.८.१ ॥
మంథర ఈర్ష్యతో ఆమెను చూసి, ఆ ఆభరణాన్ని తీసివేసి పారవేసింది; కోపమూ దుఃఖమూ నిండినదై ఆమె ఈ మాటలు పలికింది.
2.8.2
हर्षं किमर्थमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे।
शोकसागरमध्यस्थं नात्मानमवबुध्यसे ॥ २.८.२ ॥
ఓ మూఢురాలా, తగని చోట నువ్వు ఎందుకు సంతోషిస్తున్నావు? దుఃఖ సముద్రం మధ్యలో ఉన్న నిన్ను నువ్వు గుర్తించడం లేదు.
2.8.3
मनसा प्रसहामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती।
यच्छोचितव्ये हृष्टासि प्राप्य त्वं व्यसनं महत् ॥ २.८.३ ॥
దేవీ, దుఃఖంతో బాధపడుతూ నేను మనసులో నీ గురించి వేదన చెందుతున్నాను; దుఃఖించవలసిన విషయంలోనే నువ్వు సంతోషిస్తున్నావు, మహా విపత్తును పొందినప్పటికీ.
2.8.4
शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत्।
अरेः सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम् ॥ २.८.४ ॥
నీ ఈ దుర్బుద్ధికి నేను దుఃఖిస్తున్నాను; ఏ జ్ఞానవతి శత్రువైన సవతి కొడుకు అభివృద్ధిని, మృత్యువులా వచ్చిన ఆ అభివృద్ధిని చూసి సంతోషిస్తుంది?
2.8.5
भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद् भयम्।
तद् विचिन्त्य विषण्णास्मि भयं भीताद्धि जायते ॥ २.८.५ ॥
రాముని రాజ్యం భరతునితో పంచుకోబడటం వల్లనే భయం కలుగుతోంది; అది ఆలోచించి నేను విషాదంలో ఉన్నాను, ఎందుకంటే భయం భయపడేవాని నుండే పుడుతుంది.
2.8.6
लक्ष्मणो हि महाबाहू रामं सर्वात्मना गतः।
शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा ॥ २.८.६ ॥
మహాబాహువైన లక్ష్మణుడు రాముని పట్ల సర్వాత్మనా అనుసరించి ఉన్నాడు; శత్రుఘ్నుడు కూడా భరతుని పట్ల, లక్ష్మణుడు కాకుత్స్థ రాముని పట్ల ఉన్నట్లే అనుసరించి ఉన్నాడు.
2.8.7
प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि।
राज्यक्रमो विसृष्टस्तु तयोस्तावद्यवीयसोः ॥ २.८.७ ॥
ఓ భామినీ, సమీపత్వ క్రమం ప్రకారం కూడా రాజ్యక్రమం భరతునిదే; కానీ ఆ ఇద్దరు చిన్నవారి కోసం ఆ క్రమం ప్రస్తుతం విడిచిపెట్టబడింది.
2.8.8
विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः।
भयात् प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम् ॥ २.८.८ ॥
క్షత్రియ ఆచారంలో నిపుణుడు, జ్ఞాని, తగిన సమయంలో కార్యం చేసేవాడు అయిన రాముని వలన కలిగిన భయంతో, నీ కుమారుని గురించి ఆలోచిస్తూ ఆమె వణికింది.
2.8.9
सुभगा किल कौसल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते।
यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः ॥ २.८.९ ॥
కౌసల్య నిజంగా భాగ్యవతి; ఆమె కుమారుడు రేపు పుష్య నక్షత్రంలో శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుల చేత గొప్ప యువరాజ పదవిలో అభిషేకించబడబోతున్నాడు.
2.8.10
प्राप्तां वसुमतीं प्रीतिं प्रतीतां हतविद्विषम्।
उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीवत् त्वं कृताञ्जलिः ॥ २.८.१० ॥
భూమిని పొందిన ఆనందంతో, నమ్మకంతో, శత్రువులను నాశనం చేసిన కౌసల్యను నీవు చేతులు జోడించి దాసిలా సేవిస్తావు.
2.8.11
एवं च त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि।
पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यत्वं हि गमिष्यति ॥ २.८.११ ॥
ఈ విధంగా నీవు మాతో కలిసి ఆమెకు దాసిగా ఉంటావు; నీ కుమారుడు కూడా రాముని సేవకుడై పోతాడు.
2.8.12
हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमाः स्त्रियः।
अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये ॥ २.८.१२ ॥
రాముని ఉత్తమ స్త్రీలు నిజంగా సంతోషిస్తారు; కానీ భరతుని పతనంలో నీ కోడళ్ళు సంతోషించరు.
2.8.13
तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः।
रामस्यैव गुणान् देवी कैकेयी प्रशशंस ह ॥ २.८.१३ ॥
అత్యంత సంతోషంగా మాట్లాడుతున్న మంథరను చూసి, అప్పుడు దేవి కైకేయి రాముని గుణాలనే ప్రశంసించింది.
2.8.14
धमर्ज्ञो गुणवान् दान्तः कृतज्ञः सत्यवान् शुचिः।
रामो राजसुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति ॥ २.८.१४ ॥
ధర్మం తెలిసినవాడు, గుణవంతుడు, దాంతుడు, కృతజ్ఞుడు, సత్యవంతుడు, పవిత్రుడు, రాజకుమారుడు, జ్యేష్ఠుడైన రాముడు కాబట్టి యౌవరాజ్యానికి అర్హుడు.
2.8.15
भ्रातॄन् भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत् पालयिष्यति।
संतप्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम् ॥ २.८.१५ ॥
దీర్ఘాయువైన రాముడు సోదరులను, సేవకులను తండ్రిలా పాలిస్తాడు. ఓ కుబ్జా, రాముని పట్టాభిషేకం విని నువ్వెందుకు బాధపడుతున్నావు?
2.8.16
भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात् परम्।
पितृपैतामहं राज्यमवाप्स्यति नरर्षभः ॥ २.८.१६ ॥
భరతుడు కూడా రాముని తర్వాత వందేళ్ల తర్వాత ఖచ్చితంగా తండ్రి, తాతల రాజ్యాన్ని పొందుతాడు; అతడు నరశ్రేష్ఠుడు.
2.8.17
सा त्वमभ्युदये प्राप्ते दह्यमानेव मन्थरे।
भविष्यति च कल्याणे किमिदं परितप्यसे ॥ २.८.१७ ॥
మంథరా, అభ్యుదయం వచ్చినప్పుడు నువ్వు కాలిపోతున్నట్లు ఎందుకున్నావు? ఇది శుభమే అవుతుంది; దీనికి ఎందుకు బాధపడుతున్నావు?
2.8.18
यथा वै भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः।
कौसल्यातोऽतिरिक्तं च मम शुश्रूषते बहु ॥ २.८.१८ ॥
భరతుడు నాకు ఎలా గౌరవనీయుడో, అలాగే రాఘవుడూ; కౌసల్య కంటే కూడా రాముడు నాకు ఎంతో సేవ చేస్తాడు.
2.8.19
राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत् तदा।
मन्यते हि यथाऽऽत्मानं यथा भ्रातॄंस्तु राघवः ॥ २.८.१९ ॥
రాముడి రాజ్యమైతే, అది భరతుడిదీ కూడా. రాఘవుడు తనను ఎలా చూసుకుంటాడో అలాగే సోదరులను కూడా చూస్తాడు.
2.8.20
कैकेय्या वचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता।
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.८.२० ॥
కైకేయి మాటలు విని మంథర తీవ్రంగా దుఃఖించి, దీర్ఘంగా వేడి నిట్టూర్పు విడిచి కైకేయితో ఇలా అంది.
2.8.21
अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे।
शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे ॥ २.८.२१ ॥
అనర్థాన్ని చూసే ఓ స్త్రీ! మూర్ఖత్వం వల్ల నీ స్థితిని నువ్వు గ్రహించడం లేదు; శోకం, ఆపదలతో నిండిన దుఃఖసాగరంలో మునిగిపోతున్నావు.
2.8.22
भविता राघवो राजा राघवस्य च यः सुतः।
राजवंशात्तु भरतः कैकेयि परिहास्यते ॥ २.८.२२ ॥
రాఘవుడు రాజవుతాడు; రాఘవుని కొడుకే తరువాత రాజవుతాడు. కైకేయీ, రాజవంశం నుండి భరతుడు మినహాయింపబడతాడు.
2.8.23
नहि राज्ञः सुताः सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि।
स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत् ॥ २.८.२३ ॥
ఓ స్త్రీ! రాజు కొడుకులందరూ రాజ్యంలో నిలబడరు. అందరినీ స్థాపిస్తే అది పెద్ద అనర్థానికి దారితీస్తుంది.
2.8.24
तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः।
स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि ॥ २.८.२४ ॥
అందువల్ల, కైకేయీ! నిర్దోష అంగాలు కలదానా! రాజులు రాజ్య భారాన్ని జ్యేష్ఠ కుమారునిపై ఉంచుతారు; ఇతరులలో గుణవంతులకూ అప్పగిస్తారు.
2.8.25
असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति।
अनाथवत् सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले ॥ २.८.२५ ॥
ప్రియమైన తల్లీ, నీ కుమారుడు అత్యంత దౌర్భాగ్యుడై, అనాథలా సుఖాలనుండి, రాజవంశం నుండి వంచితుడౌతాడు.
2.8.26
साहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे।
सपत्निवृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमर्हसि ॥ २.८.२६ ॥
నీ కోసమే నేను ఇక్కడ ఈ దుస్థితికి వచ్చాను; కానీ నీవు నన్ను అర్థం చేసుకోవడం లేదు. సవతి అభ్యుదయంలో నాకు ఇవ్వవలసినది నీవు ఇవ్వడానికి అర్హురాలివి.
2.8.27
ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम्।
देशान्तरं नाययिता लोकान्तरमथापि वा ॥ २.८.२७ ॥
నిశ్చయంగా రాముడు ముళ్ళులేని రాజ్యాన్ని పొందిన తరువాత భరతుణ్ణి వేరే దేశానికి పంపుతాడు, లేదా పరలోకానికే పంపుతాడు.
2.8.28
बाल एव तु मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया।
संनिकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्विव ॥ २.८.२८ ॥
బాల్యంలోనే నీవు భరతుణ్ణి మేనమామ ఇంటికి పంపలేదు; సమీపతవల్లనే స్నేహం పుడుతుంది, స్థిరమైన వస్తువులలో వలెనే.
2.8.29
भरतानुवशात् सोऽपि शत्रुघ्नस्तत्समं गतः।
लक्ष्मणो हि यथा रामं तथायं भरतं गतः ॥ २.८.२९ ॥
భరతుని అనుసరించడం వల్ల శత్రుఘ్నుడు కూడా అతనితో సమానంగా అయ్యాడు; లక్ష్మణుడు రాముని అనుసరించినట్లు, ఇతడు భరతుని అనుసరించాడు.
2.8.30
श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीवनैः।
संनिकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद् भयात् ॥ २.८.३० ॥
ఒక చెట్టును అడవిలో నివసించేవారు నరకాలని వినబడింది; సమీపంగా ఉన్న రెల్లులచేత అది గొప్ప భయం నుండి విడిపించబడింది.
2.8.31
गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः।
अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम् ॥ २.८.३१ ॥
నిశ్చయంగా సౌమిత్రి రాముని రక్షిస్తాడు; రాఘవుడు లక్ష్మణుని కూడా రక్షిస్తాడు. అశ్వినీ దేవతల వలె వారి సోదర ప్రేమ లోకాలలో ప్రసిద్ధమైనది.
2.8.32
तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किंचित् करिष्यति।
रामस्तु भरते पापं कुर्यादेव न संशयः ॥ २.८.३२ ॥
కాబట్టి రాముడు లక్ష్మణునికి ఏ చెడునూ చేయడు. కానీ రాముడు భరతునికి చెడు చేయవచ్చును — ఇందులో సందేహం లేదు.
2.8.33
तस्माद् राजगृहादेव वनं गच्छतु राघवः।
एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव ॥ २.८.३३ ॥
కాబట్టి రాఘవుడు రాజభవనం నుండే అడవికి వెళ్లాలి. ఇదే నాకు ఎంతో ఇష్టం; నీకు కూడా ఇది ఎంతో హితకరమైనది.
2.8.34
एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति।
यदि चेद् भरतो धर्मात् पित्र्यं राज्यमवाप्स्यति ॥ २.८.३४ ॥
ఈ విధంగా నీ బంధుపక్షానికి మేలు కలుగుతుంది; భరతుడు ధర్మంగా తండ్రి రాజ్యాన్ని పొందితే.
2.8.35
स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः।
समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे ॥ २.८.३५ ॥
సుఖానికి అలవాటుపడిన నీ బాలుడు — రాముని జన్మతః శత్రువు — సమృద్ధుడైనవాని అధీనంలో, లక్ష్యం నశించి, ఎలా బ్రతుకుతాడు?
2.8.36
अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम्।
प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि ॥ २.८.३६ ॥
అడవిలో సింహంచే వెంటాడబడిన గజయూథపతిలాగా, రాముని చేత అణచివేయబడుతున్న భరతుని నీవు రక్షించాలి.
2.8.37
दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया।
राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न यापयेत् ॥ २.८.३७ ॥
గర్వంతో గతంలో నీవు సౌభాగ్యవతి కావడంతో తిరస్కరించిన రాముని తల్లి, నీ సవతి, వైరాన్ని ఎలా పెంచకుండా ఉంటుంది?
2.8.38
यदा च रामः पृथिवीमवाप्स्यते
प्रभूतरत्नाकरशैलसंयुताम्।
तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवं
सहैव दीना भरतेन भामिनि ॥ २.८.३८ ॥
రాముడు రత్నాకరాలు, పర్వతాలతో నిండిన ఈ భూమిని పొందినప్పుడు, ఓ భామినీ, నీవు భరతునితో కలిసి దీనురాలివై అశుభ పరాభవాన్ని పొందుతావు.
2.8.39
यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यते
ध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति।
अतो हि संचिन्तय राज्यमात्मजे
परस्य चैवास्य विवासकारणम् ॥ २.८.३९ ॥
రాముడు భూమిని పొందినప్పుడు భరతుడు ఖచ్చితంగా నశిస్తాడు. కాబట్టి నీ కుమారుని కోసం రాజ్యం గురించి బాగా ఆలోచించు; ఈ ఇతరుని వనవాసానికి కారణాన్ని కూడా ఆలోచించు.