รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.8.1
मन्थरा त्वभ्यसूय्यैनामुत्सृज्याभरणं हि तत्।
उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता ॥ २.८.१ ॥
มันถรา มองนางด้วยความริษยา โยนเครื่องประดับนั้นทิ้งลงไป แล้วด้วยความโกรธและความทุกข์ จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
2.8.2
हर्षं किमर्थमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे।
शोकसागरमध्यस्थं नात्मानमवबुध्यसे ॥ २.८.२ ॥
ดูก่อนผู้โง่เขลา เหตุใดจึงแสดงความยินดีในที่ที่ไม่ควร เจ้าไม่รู้ตัวเลยหรือว่ากำลังยืนอยู่กลางมหาสมุทรแห่งความโศก
2.8.3
मनसा प्रसहामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती।
यच्छोचितव्ये हृष्टासि प्राप्य त्वं व्यसनं महत् ॥ २.८.३ ॥
ดูก่อนพระเทวี ข้าพระองค์ผู้ทุกข์ทนด้วยความเศร้าโศก ได้ร่ำไห้เพื่อพระองค์ในใจ พระองค์กลับยินดีในสิ่งที่ควรโศกเศร้า ทั้งที่ได้ประสบเคราะห์กรรมอันใหญ่หลวงแล้ว
2.8.4
शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत्।
अरेः सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम् ॥ २.८.४ ॥
ข้าพระองค์เศร้าใจต่อความคิดที่ผิดของพระองค์ หญิงฉลาดคนใดเล่าจะยินดีในความเจริญของบุตรของศัตรูร่วมสามี ซึ่งเป็นศัตรู และความเจริญนั้นมาเหมือนความตาย
2.8.5
भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद् भयम्।
तद् विचिन्त्य विषण्णास्मि भयं भीताद्धि जायते ॥ २.८.५ ॥
ความกลัวต่อพระรามเกิดจากพระภรตเพียงผู้เดียว เพราะราชสมบัติต้องแบ่งปันกัน เมื่อคิดเช่นนี้ ข้าพระองค์จึงเศร้าหมอง เพราะความกลัวย่อมเกิดจากผู้ที่หวาดกลัว
2.8.6
लक्ष्मणो हि महाबाहू रामं सर्वात्मना गतः।
शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा ॥ २.८.६ ॥
พระลักษมณ์ผู้มีแขนทรงพลัง ได้อุทิศตนแก่พระรามโดยสิ้นเชิง และพระศัตรุฆนก็อุทิศตนแก่พระภรต เหมือนที่พระลักษมณ์อุทิศตนแก่พระราม ผู้เป็นกากุตถะ
2.8.7
प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि।
राज्यक्रमो विसृष्टस्तु तयोस्तावद्यवीयसोः ॥ २.८.७ ॥
ดูก่อนผู้มีเสน่ห์ แม้ตามลำดับความใกล้ชิด ลำดับการสืบราชสมบัติก็เป็นของพระภรตเพียงผู้เดียว ส่วนสองพี่น้องที่อ่อนวัยกว่านั้น ลำดับนั้นได้ถูกยกเลิกไปแล้ว
2.8.8
विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः।
भयात् प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम् ॥ २.८.८ ॥
พระรามทรงชำนาญในจรรยาแห่งกษัตริย์ ทรงปัญญา และทรงกระทำในเวลาอันสมควร เพราะความกลัวพระราม นางจึงสั่นสะท้าน คิดถึงบุตรของพระองค์
2.8.9
सुभगा किल कौसल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते।
यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः ॥ २.८.९ ॥
พระนางเการเยาวีโชคดีแน่แท้ เพราะบุตรของพระนางพรุ่งนี้จะได้รับการอภิเษกในฤกษ์บุษยะ ให้ดำรงตำแหน่งยุวราชอันยิ่งใหญ่ โดยพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุด
2.8.10
प्राप्तां वसुमतीं प्रीतिं प्रतीतां हतविद्विषम्।
उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीवत् त्वं कृताञ्जलिः ॥ २.८.१० ॥
พระนางเการเยาวีผู้ได้ครองแผ่นดิน ผู้มีความยินดีและมั่นใจ เมื่อศัตรูถูกกำจัดแล้ว พระองค์จะต้องเข้าไปรับใช้พระนางด้วยฝ่ามือประนม เหมือนสตรีผู้รับใช้
2.8.11
एवं च त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि।
पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यत्वं हि गमिष्यति ॥ २.८.११ ॥
ดังนั้น พระองค์ก็จะต้องเป็นผู้รับใช้ของพระนาง พร้อมกับพวกเรา และบุตรของพระองค์ก็จะต้องตกเป็นทาสรับใช้ของพระราม
2.8.12
हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमाः स्त्रियः।
अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये ॥ २.८.१२ ॥
แน่นอนว่าเหล่าสตรีผู้สูงส่งของพระรามจะชื่นชมยินดี แต่สะใภ้ของพระองค์จะไม่ยินดีเลย เมื่อพระภรตต้องพินาศ
2.8.13
तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः।
रामस्यैव गुणान् देवी कैकेयी प्रशशंस ह ॥ २.८.१३ ॥
ครั้นเห็นมันถรากล่าวอยู่ด้วยความยินดียิ่ง พระเทวีไกเกยีจึงสรรเสริญแต่คุณของพระรามเท่านั้น
2.8.14
धमर्ज्ञो गुणवान् दान्तः कृतज्ञः सत्यवान् शुचिः।
रामो राजसुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति ॥ २.८.१४ ॥
พระรามผู้รู้ธรรม มีคุณความดี ข่มใจได้ รู้คุณผู้อื่น ซื่อสัตย์ และบริสุทธิ์ เป็นโอรสองค์โตของพระราชา ฉะนั้นจึงสมควรได้รับตำแหน่งยุวราช
2.8.15
भ्रातॄन् भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत् पालयिष्यति।
संतप्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम् ॥ २.८.१५ ॥
พระรามผู้มีอายุยืนจะคุ้มครองพี่น้องและข้าราชบริพาร ดุจบิดาคุ้มครองบุตร ดูก่อนมันถราหลังค่อม เหตุใดเจ้าจึงโศกเศร้า เมื่อได้ยินข่าวการอภิเษกของพระราม
2.8.16
भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात् परम्।
पितृपैतामहं राज्यमवाप्स्यति नरर्षभः ॥ २.८.१६ ॥
แม้พระภรตก็แน่นอนว่า หลังจากพระรามไปแล้วหนึ่งร้อยปี ท่านจะได้รับราชสมบัติของบรรพบุรุษทั้งบิดาและปู่ ดุจวัวผู้ในหมู่มนุษย์
2.8.17
सा त्वमभ्युदये प्राप्ते दह्यमानेव मन्थरे।
भविष्यति च कल्याणे किमिदं परितप्यसे ॥ २.८.१७ ॥
มันถราเอ๋ย เมื่อความเจริญมาถึงแล้ว เหตุใดเจ้าจึงเหมือนถูกเผาไหม้อยู่ ทั้งที่เรื่องนี้กำลังจะเป็นมงคล เหตุใดเจ้าจึงเดือดร้อนเพราะเรื่องนี้
2.8.18
यथा वै भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः।
कौसल्यातोऽतिरिक्तं च मम शुश्रूषते बहु ॥ २.८.१८ ॥
พระภรตเป็นที่เคารพของข้าพเจ้าฉันใด พระราฆพก็ฉันนั้น และพระรามปรนนิบัติข้าพเจ้ายิ่งกว่าพระเการเยา ทั้งยังทำมากเกินกว่านั้นอีก
2.8.19
राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत् तदा।
मन्यते हि यथाऽऽत्मानं यथा भ्रातॄंस्तु राघवः ॥ २.८.१९ ॥
หากราชสมบัติเป็นของพระราม ก็เป็นของพระภรตด้วยเช่นกัน พระราฆพทรงคิดถึงพี่น้องเหมือนที่ทรงคิดถึงตนเอง
2.8.20
कैकेय्या वचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता।
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.८.२० ॥
เมื่อได้ฟังถ้อยคำของพระนางไกเกยี มันถรามีความเศร้าโศกอย่างยิ่ง ถอนหายใจยาวและร้อนรน แล้วจึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้แก่พระนางไกเกยี
2.8.21
अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे।
शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे ॥ २.८.२१ ॥
ผู้ที่มองเห็นแต่ความเสียหาย เพราะความโง่เขลาเจ้าจึงไม่รู้ตัวตนของตนเอง เจ้ากำลังจมอยู่ในมหาสมุทรแห่งทุกข์ ซึ่งกว้างใหญ่ด้วยความโศกและภัยพิบัติ
2.8.22
भविता राघवो राजा राघवस्य च यः सुतः।
राजवंशात्तु भरतः कैकेयि परिहास्यते ॥ २.८.२२ ॥
พระราฆวะจักเป็นกษัตริย์ และโอรสของพระราฆวะก็จักเป็นกษัตริย์สืบต่อไป ดูก่อนไกเกยี ภรตจะถูกขับออกจากราชวงศ์
2.8.23
नहि राज्ञः सुताः सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि।
स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत् ॥ २.८.२३ ॥
ดูก่อนนางผู้งดงาม โอรสของกษัตริย์ไม่ได้อยู่ในราชอาณาจักรทั้งหมด หากให้ทุกคนได้ตั้งอยู่ในอำนาจ ความวิบัติอย่างใหญ่หลวงย่อมเกิดขึ้น
2.8.24
तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः।
स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि ॥ २.८.२४ ॥
ดังนั้น ดูก่อนไกเกยี ดูก่อนผู้มีอวัยวะไร้ตำหนิ บรรดากษัตริย์ย่อมมอบภาระการปกครองแว่นแคว้นไว้กับโอรสคนโต และแม้กับโอรสคนอื่นที่ประกอบด้วยคุณธรรม
2.8.25
असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति।
अनाथवत् सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले ॥ २.८.२५ ॥
ดูก่อนผู้เป็นที่รัก โอรสของเจ้าคนนี้จักพินาศอย่างสิ้นเชิง ประดุจผู้ไร้ที่พึ่ง ถูกตัดขาดจากความสุขและจากราชวงศ์
2.8.26
साहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे।
सपत्निवृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमर्हसि ॥ २.८.२६ ॥
เพราะเห็นแก่เจ้า ข้าจึงมาถึงสภาพนี้ แต่เจ้ากลับไม่เข้าใจข้า พรที่เจ้าควรประทานให้ข้า เมื่อเมียหลวงอีกนางเจริญรุ่งเรือง เจ้าควรประทานได้จริงๆ
2.8.27
ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम्।
देशान्तरं नाययिता लोकान्तरमथापि वा ॥ २.८.२७ ॥
แน่นอน พระรามเมื่อได้ราชสมบัติที่ปราศจากอุปสรรคแล้ว จักส่งภรตไปยังแดนอื่น หรือแม้ไปยังโลกอื่น
2.8.28
बाल एव तु मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया।
संनिकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्विव ॥ २.८.२८ ॥
ก็ตั้งแต่ยังเป็นเด็ก เจ้าก็มิได้ส่งภรตไปหาญาติฝ่ายมารดาของเขา ความรักใคร่ย่อมเกิดขึ้นจากการอยู่ใกล้ชิดกัน ดังเช่นในสิ่งที่ไม่เคลื่อนที่
2.8.29
भरतानुवशात् सोऽपि शत्रुघ्नस्तत्समं गतः।
लक्ष्मणो हि यथा रामं तथायं भरतं गतः ॥ २.८.२९ ॥
ตามความปรารถนาของภรต พระศัตรุฆนะก็ได้ไปเช่นเดียวกัน ประดุจพระลักษมณ์ไปตามพระราม ผู้นี้ก็ไปตามภรตฉันนั้น
2.8.30
श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीवनैः।
संनिकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद् भयात् ॥ २.८.३० ॥
ได้ยินว่ามีต้นไม้ต้นหนึ่งซึ่งคนป่าจะตัด แต่เพราะอยู่ใกล้ จึงรอดพ้นจากภัยใหญ่ด้วยกอหญ้าอีษิกา
2.8.31
गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः।
अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम् ॥ २.८.३१ ॥
แน่นอน พระสุมิตรานันทนะจักคุ้มครองพระราม และพระราฆวะจักคุ้มครองพระลักษมณ์เช่นกัน ความเป็นพี่น้องที่รักใคร่กันของทั้งสองนั้น เลื่องลือในโลก ดุจดังพระอัศวินทั้งคู่
2.8.32
तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किंचित् करिष्यति।
रामस्तु भरते पापं कुर्यादेव न संशयः ॥ २.८.३२ ॥
เพราะฉะนั้น พระรามจักไม่ทำความชั่วใดๆ แก่พระลักษมณ์ แต่พระรามอาจทำความชั่วแก่ภรตได้ ไม่มีข้อสงสัยเลย
2.8.33
तस्माद् राजगृहादेव वनं गच्छतु राघवः।
एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव ॥ २.८.३३ ॥
เพราะฉะนั้น ขอให้พระราฆวะเสด็จไปป่าจากพระราชวังนี้ทีเดียว สิ่งนี้เป็นที่พอใจของข้าพเจ้ายิ่งนัก และยังเป็นประโยชน์อย่างมากแก่เจ้าด้วย
2.8.34
एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति।
यदि चेद् भरतो धर्मात् पित्र्यं राज्यमवाप्स्यति ॥ २.८.३४ ॥
เช่นนี้ ความเจริญก็จะเกิดแก่ฝ่ายญาติของเจ้าด้วย หากภรตได้ราชสมบัติของบิดาโดยชอบธรรม
2.8.35
स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः।
समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे ॥ २.८.३५ ॥
โอรสของเจ้าผู้เติบโตมาด้วยความสุขสบายนั้น เป็นศัตรูโดยกำเนิดของพระราม เมื่อผู้เจริญด้วยความสำเร็จอยู่ในอำนาจ เขาจะมีชีวิตอยู่ได้อย่างไร เมื่อเป้าหมายของเขาถูกทำลายแล้ว
2.8.36
अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम्।
प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि ॥ २.८.३६ ॥
ดุจสิงโตไล่ล่าจ่าฝูงช้างในป่า ภรตถูกพระรามข่มเหงอยู่ เจ้าควรช่วยคุ้มครองภรตไว้
2.8.37
दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया।
राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न यापयेत् ॥ २.८.३७ ॥
ครั้งก่อนเจ้าได้ขับไล่นางเสียด้วยความทะนง เพราะความที่เจ้าเป็นที่โปรดปรานยิ่งกว่า มารดาของพระรามผู้เป็นเมียหลวงอีกนางหนึ่งจะไม่ให้ความเป็นศัตรูของนางดำเนินต่อไปได้อย่างไร
2.8.38
यदा च रामः पृथिवीमवाप्स्यते
प्रभूतरत्नाकरशैलसंयुताम्।
तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवं
सहैव दीना भरतेन भामिनि ॥ २.८.३८ ॥
เมื่อใดพระรามได้ครองแผ่นดินนี้ ซึ่งเต็มไปด้วยเหมืองรัตนะและภูเขา เมื่อนั้น ดูก่อนนางผู้งดงาม เจ้าก็จะประสบความพ่ายแพ้อันไม่เป็นมงคล พร้อมกับภรตผู้น่าสงสาร
2.8.39
यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यते
ध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति।
अतो हि संचिन्तय राज्यमात्मजे
परस्य चैवास्य विवासकारणम् ॥ २.८.३९ ॥
เมื่อพระรามได้แผ่นดินนี้ ภรตย่อมพินาศอย่างแน่นอน เพราะฉะนั้น จงพิจารณาให้ดีถึงราชสมบัติสำหรับโอรสของเจ้า และพิจารณาถึงเหตุแห่งการเนรเทศของอีกผู้หนึ่งนี้