ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.8.1
मन्थरा त्वभ्यसूय्यैनामुत्सृज्याभरणं हि तत्।
उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता ॥ २.८.१ ॥
ମନ୍ଥରା ଈର୍ଷାରେ ତାଙ୍କୁ ଚାହିଁ, ସେ ଅଳଙ୍କାର ଖୋଲି ଫୋପାଡ଼ିଦେଲା; କ୍ରୋଧ ଓ ଦୁଃଖରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲା।
2.8.2
हर्षं किमर्थमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे।
शोकसागरमध्यस्थं नात्मानमवबुध्यसे ॥ २.८.२ ॥
ହେ ମୂର୍ଖା, ଅନୁଚିତ ସ୍ଥାନରେ ତୁମେ କାହିଁକି ହର୍ଷ କରୁଛ? ଶୋକସାଗରର ମଝିରେ ଥିବା ନିଜକୁ ତୁମେ ବୁଝୁନାହଁ।
2.8.3
मनसा प्रसहामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती।
यच्छोचितव्ये हृष्टासि प्राप्य त्वं व्यसनं महत् ॥ २.८.३ ॥
ହେ ଦେବୀ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ମୁଁ ମନରେ ତୁମ ପାଇଁ ସହୁଛି; ଯେଉଁ କଥାରେ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ, ସେଥିରେ ତୁମେ ହର୍ଷିତ, ମହାବିପଦ ପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
2.8.4
शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत्।
अरेः सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम् ॥ २.८.४ ॥
ତୁମର ଏହି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ମୁଁ ଶୋକ କରୁଛି; କେଉଁ ବୁଦ୍ଧିମତୀ ନାରୀ ଶତ୍ରୁ ସପତ୍ନୀ-ପୁତ୍ରର ଉନ୍ନତିରେ, ମୃତ୍ୟୁ ପରି ଆସିଥିବା ସେ ଉନ୍ନତିରେ ହର୍ଷିତ ହେବ?
2.8.5
भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद् भयम्।
तद् विचिन्त्य विषण्णास्मि भयं भीताद्धि जायते ॥ २.८.५ ॥
ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଭରତଙ୍କ ସହ ଭାଗ ହେବାରୁ ହିଁ ଭୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; ଏହା ଭାବି ମୁଁ ବିଷଣ୍ଣ, କାରଣ ଭୟ ଭୀତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କଠାରୁ ହିଁ ଜନ୍ମେ।
2.8.6
लक्ष्मणो हि महाबाहू रामं सर्वात्मना गतः।
शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा ॥ २.८.६ ॥
ମହାବାହୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ସର୍ବାତ୍ମନା ଅନୁଗତ; ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ଭରତଙ୍କ ପ୍ରତି ସେହିପରି, ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ମଣ କାକୁତ୍ସ୍ଥ ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଛନ୍ତି।
2.8.7
प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि।
राज्यक्रमो विसृष्टस्तु तयोस्तावद्यवीयसोः ॥ २.८.७ ॥
ହେ ଭାମିନୀ, ନିକଟତାର କ୍ରମରେ ମଧ୍ୟ ରାଜ୍ୟକ୍ରମ ଭରତଙ୍କର ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ସେହି ଦୁଇ କନିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଇଁ ସେହି କ୍ରମ ଏବେ ତ୍ୟାଗ କରାଯାଇଛି।
2.8.8
विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः।
भयात् प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम् ॥ २.८.८ ॥
କ୍ଷତ୍ରିୟ ଆଚରଣରେ ନିପୁଣ, ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ କର୍ମକାରୀ ରାମଙ୍କ ଭୟରେ, ତୁମ ପୁତ୍ରକୁ ଚିନ୍ତା କରି ସେ କମ୍ପିଗଲା।
2.8.9
सुभगा किल कौसल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते।
यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः ॥ २.८.९ ॥
କୌଶଲ୍ୟା ପ୍ରକୃତରେ ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର କାଲି ପୁଷ୍ୟ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମହାନ ଯୁବରାଜ ପଦରେ ଅଭିଷିକ୍ତ ହେବେ।
2.8.10
प्राप्तां वसुमतीं प्रीतिं प्रतीतां हतविद्विषम्।
उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीवत् त्वं कृताञ्जलिः ॥ २.८.१० ॥
ପୃଥିବୀ ପାଇ, ଆନନ୍ଦିତ ଓ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ, ଶତ୍ରୁ ବିନାଶ କରିଥିବା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ତୁମେ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦାସୀ ପରି ସେବା କରିବ।
2.8.11
एवं च त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि।
पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यत्वं हि गमिष्यति ॥ २.८.११ ॥
ଏହିପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଆମ ସହିତ ତାଙ୍କ ଦାସୀ ହେବ, ଏବଂ ତୁମ ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ସେବାକୁ ଯିବ।
2.8.12
हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमाः स्त्रियः।
अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये ॥ २.८.१२ ॥
ରାମଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ; କିନ୍ତୁ ଭରତଙ୍କ ପତନରେ ତୁମ ପୁତ୍ରବଧୂମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବେ ନାହିଁ।
2.8.13
तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः।
रामस्यैव गुणान् देवी कैकेयी प्रशशंस ह ॥ २.८.१३ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତା ମନ୍ଥରାକୁ କଥା କହୁଥିବା ଦେଖି, ତେବେ ଦେବୀ କୈକେୟୀ ରାମଙ୍କ ଗୁଣଗୁଡ଼ିକର ହିଁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
2.8.14
धमर्ज्ञो गुणवान् दान्तः कृतज्ञः सत्यवान् शुचिः।
रामो राजसुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति ॥ २.८.१४ ॥
ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା, ଗୁଣବାନ, ସଂଯମୀ, କୃତଜ୍ଞ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ପବିତ୍ର ରାଜପୁତ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ରାମ ଅତଏବ ଯୁବରାଜ ପଦର ଯୋଗ୍ୟ।
2.8.15
भ्रातॄन् भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत् पालयिष्यति।
संतप्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम् ॥ २.८.१५ ॥
ଦୀର୍ଘାୟୁ ରାମ ଭାଇ ଓ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପିତାଙ୍କ ପରି ପାଳନ କରିବେ। ହେ କୁବ୍ଜା, ରାମଙ୍କ ଅଭିଷେକ ଶୁଣି ତୁମେ କାହିଁକି ସନ୍ତପ୍ତ ହେଉଛ?
2.8.16
भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात् परम्।
पितृपैतामहं राज्यमवाप्स्यति नरर्षभः ॥ २.८.१६ ॥
ଭରତ ମଧ୍ୟ ରାମଙ୍କ ପରେ ଶହେ ବର୍ଷ ପରେ ନିଶ୍ଚୟ ପିତା-ପିତାମହଙ୍କ ସେ ରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ; ସେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ।
2.8.17
सा त्वमभ्युदये प्राप्ते दह्यमानेव मन्थरे।
भविष्यति च कल्याणे किमिदं परितप्यसे ॥ २.८.१७ ॥
ହେ ମନ୍ଥରା, ଅଭ୍ୟୁଦୟ ଆସିଲା ବେଳେ ତୁମେ ଜଳୁଥିବା ପରି କାହିଁକି? ଏହା ମଙ୍ଗଳକର ହେବ; ତୁମେ ଏଥିପାଇଁ କାହିଁକି ସନ୍ତପ୍ତ?
2.8.18
यथा वै भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः।
कौसल्यातोऽतिरिक्तं च मम शुश्रूषते बहु ॥ २.८.१८ ॥
ଭରତ ଯେପରି ମୋ ପାଇଁ ମାନ୍ୟ, ସେହିପରି ରାଘବ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ କୌଶଲ୍ୟାଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ରାମ ମୋ ସେବା ବହୁତ କରନ୍ତି।
2.8.19
राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत् तदा।
मन्यते हि यथाऽऽत्मानं यथा भ्रातॄंस्तु राघवः ॥ २.८.१९ ॥
ଯଦି ରାମଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ଭରତଙ୍କ ମଧ୍ୟ। ରାଘବ ନିଜକୁ ଯେପରି ଭାବନ୍ତି, ସେପରି ଭାଇମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭାବନ୍ତି।
2.8.20
कैकेय्या वचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता।
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.८.२० ॥
କୈକେୟୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମନ୍ଥରା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। ଦୀର୍ଘ ଓ ଉଷ୍ଣ ନିଃଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ସେ କୈକେୟୀଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ।
2.8.21
अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे।
शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे ॥ २.८.२१ ॥
ହେ ଅନର୍ଥ ଦେଖୁଥିବା ନାରୀ! ମୂର୍ଖତାରୁ ତୁମେ ନିଜର ଅବସ୍ଥା ବୁଝୁ ନାହଁ; ଶୋକ ଓ ବିପଦରେ ଭରା ଦୁଃଖସାଗରରେ ତୁମେ ଡୁବି ଯାଉଛ।
2.8.22
भविता राघवो राजा राघवस्य च यः सुतः।
राजवंशात्तु भरतः कैकेयि परिहास्यते ॥ २.८.२२ ॥
ରାଘବ ରାଜା ହେବେ; ରାଘବଙ୍କ ଯେଉଁ ପୁତ୍ର ହେବେ ସେ ପରେ ରାଜା ହେବେ। କୈକେୟୀ, ରାଜବଂଶରୁ ଭରତ ବାହାର କରାଯିବେ।
2.8.23
नहि राज्ञः सुताः सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि।
स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत् ॥ २.८.२३ ॥
ହେ ଭାମିନୀ! ରାଜାଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ରାଜ୍ୟରେ ରହନ୍ତି ନାହିଁ। ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲେ ମହା ଅନର୍ଥ ହେବ।
2.8.24
तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः।
स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि ॥ २.८.२४ ॥
ତେଣୁ, ହେ କୈକେୟୀ! ନିର୍ଦୋଷ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟା! ରାଜାମାନେ ରାଜ୍ୟଭାର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଉପରେ ରଖନ୍ତି; ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୁଣବାନଙ୍କ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ରଖନ୍ତି।
2.8.25
असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति।
अनाथवत् सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले ॥ २.८.२५ ॥
ହେ ବତ୍ସଳେ, ତୁମ ପୁତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ହେବ, ଅନାଥ ପରି ସୁଖ ଓ ରାଜବଂଶରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବ।
2.8.26
साहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे।
सपत्निवृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमर्हसि ॥ २.८.२६ ॥
ତୁମ ପାଇଁ ହିଁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଏ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସିଛି; କିନ୍ତୁ ତୁମେ ମୋତେ ବୁଝୁନାହଁ। ସପତ୍ନୀର ଉନ୍ନତିରେ ମୋତେ ଯାହା ଦେବା ଉଚିତ, ତାହା ତୁମେ ଦେବା ଉଚିତ।
2.8.27
ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम्।
देशान्तरं नाययिता लोकान्तरमथापि वा ॥ २.८.२७ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ରାମ ନିଷ୍କଣ୍ଟକ ରାଜ୍ୟ ପାଇ ଭରତଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ପଠାଇଦେବେ, କିମ୍ବା ପରଲୋକକୁ ହିଁ ପଠାଇଦେବେ।
2.8.28
बाल एव तु मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया।
संनिकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्विव ॥ २.८.२८ ॥
ଶୈଶବରେ ହିଁ ତୁମେ ଭରତଙ୍କୁ ମାମୁଘରକୁ ପଠାଇ ନ ଥିଲ; ସାମୀପ୍ୟରୁ ହିଁ ସ୍ନେହ ଜନ୍ମେ, ସ୍ଥିର ବସ୍ତୁରେ ଯେପରି ହୁଏ।
2.8.29
भरतानुवशात् सोऽपि शत्रुघ्नस्तत्समं गतः।
लक्ष्मणो हि यथा रामं तथायं भरतं गतः ॥ २.८.२९ ॥
ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବାରୁ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ପରି ହୋଇଛି; ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଯେପରି ରାମଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେପରି ଏ ଭରତଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଛି।
2.8.30
श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीवनैः।
संनिकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद् भयात् ॥ २.८.३० ॥
ଶୁଣାଯାଏ ଯେ ଏକ ବୃକ୍ଷ ବନବାସୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଟାଯିବାର ଥିଲା; ନିକଟରେ ଥିବା ନଳ ଘାସର ସାହାଯ୍ୟରେ ସେ ମହାଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲା।
2.8.31
गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः।
अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम् ॥ २.८.३१ ॥
ନିଶ୍ଚୟ ସୌମିତ୍ରି ରାମଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ, ଏବଂ ରାଘବ ମଧ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବେ। ଅଶ୍ୱିନୀ ଦେବତାଙ୍କ ପରି ସେମାନଙ୍କ ଭ୍ରାତୃପ୍ରେମ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
2.8.32
तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किंचित् करिष्यति।
रामस्तु भरते पापं कुर्यादेव न संशयः ॥ २.८.३२ ॥
ଅତଏବ ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି କୌଣସି ଅନ୍ୟାୟ କରିବେ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ରାମ ଭରତଙ୍କ ପ୍ରତି ଅନ୍ୟାୟ କରିପାରନ୍ତି — ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
2.8.33
तस्माद् राजगृहादेव वनं गच्छतु राघवः।
एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव ॥ २.८.३३ ॥
ଅତଏବ ରାଘବ ରାଜଗୃହରୁ ହିଁ ବନକୁ ଯାଆନ୍ତୁ। ଏହା ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ଏବଂ ତୁମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ହିତକର।
2.8.34
एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति।
यदि चेद् भरतो धर्मात् पित्र्यं राज्यमवाप्स्यति ॥ २.८.३४ ॥
ଏହିପରି ତୁମ ଜ୍ଞାତିପକ୍ଷର ମଧ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ ହେବ, ଯଦି ଭରତ ଧର୍ମତଃ ପିତୃରାଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
2.8.35
स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः।
समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे ॥ २.८.३५ ॥
ସୁଖରେ ପାଳିତ ତୁମ ପୁତ୍ର — ରାମଙ୍କର ସହଜାତ ଶତ୍ରୁ — ସମୃଦ୍ଧଙ୍କ ଅଧୀନରେ, ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇ, କିପରି ବଞ୍ଚିବ?
2.8.36
अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम्।
प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि ॥ २.८.३६ ॥
ଅରଣ୍ୟରେ ସିଂହ ଦ୍ୱାରା ତାଡ଼ିତ ଗଜଯୂଥପତିଙ୍କ ପରି, ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦବାଯାଉଥିବା ଭରତଙ୍କୁ ତୁମେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ।
2.8.37
दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया।
राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न यापयेत् ॥ २.८.३७ ॥
ପୂର୍ବରୁ ଅହଂକାରରେ, ସୌଭାଗ୍ୟବତୀ ହେବା ହେତୁ ତୁମେ ଯାହାକୁ ତିରସ୍କାର କରିଥିଲ, ସେ ରାମଙ୍କ ମାତା, ତୁମ ସପତ୍ନୀ, ବୈର କିପରି ପୋଷଣ ନ କରିବେ?
2.8.38
यदा च रामः पृथिवीमवाप्स्यते
प्रभूतरत्नाकरशैलसंयुताम्।
तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवं
सहैव दीना भरतेन भामिनि ॥ २.८.३८ ॥
ରତ୍ନାକର ଓ ପର୍ବତରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏହି ପୃଥିବୀ ଯେତେବେଳେ ରାମ ପାଇବେ, ସେତେବେଳେ ହେ ଭାମିନୀ, ତୁମେ ଭରତ ସହିତ ଦୀନ ହୋଇ ଅଶୁଭ ପରାଭବ ଭୋଗିବ।
2.8.39
यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यते
ध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति।
अतो हि संचिन्तय राज्यमात्मजे
परस्य चैवास्य विवासकारणम् ॥ २.८.३९ ॥
ରାମ ପୃଥିବୀ ପାଇଲେ ଭରତ ନିଶ୍ଚୟ ନଷ୍ଟ ହେବ। ଅତଏବ ତୁମ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ବିଷୟରେ ଭଲ ଭାବେ ଚିନ୍ତା କର; ଏହି ଅନ୍ୟର ବନବାସର କାରଣ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ଚିନ୍ତା କର।