વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.8.1
मन्थरा त्वभ्यसूय्यैनामुत्सृज्याभरणं हि तत्।
उवाचेदं ततो वाक्यं कोपदुःखसमन्विता ॥ २.८.१ ॥
મંથરા ઈર્ષ્યાથી તેની તરફ જોઈ, તે આભૂષણ ઉતારીને ફેંકી દઈ, ક્રોધ અને દુઃખથી ભરેલી આ વાતો બોલી.
2.8.2
हर्षं किमर्थमस्थाने कृतवत्यसि बालिशे।
शोकसागरमध्यस्थं नात्मानमवबुध्यसे ॥ २.८.२ ॥
ઓ મૂર્ખ, અયોગ્ય સ્થાને તું શા માટે હર્ષ કરે છે? શોકસાગરની મધ્યે ઊભેલી તું પોતાને ઓળખતી નથી.
2.8.3
मनसा प्रसहामि त्वां देवि दुःखार्दिता सती।
यच्छोचितव्ये हृष्टासि प्राप्य त्वं व्यसनं महत् ॥ २.८.३ ॥
હે દેવી, દુઃખથી પીડાઈને હું મનમાં તારા માટે સહન કરું છું; જે બાબતમાં શોક કરવો જોઈએ, તેમાં જ તું હર્ષિત છે, મહાન વિપત્તિ પામેલી હોવા છતાં.
2.8.4
शोचामि दुर्मतित्वं ते का हि प्राज्ञा प्रहर्षयेत्।
अरेः सपत्नीपुत्रस्य वृद्धिं मृत्योरिवागताम् ॥ २.८.४ ॥
તારી આ દુર્બુદ્ધિ માટે હું શોક કરું છું; કઈ બુદ્ધિમતી સ્ત્રી શત્રુ સમાન શોક્યના પુત્રની ઉન્નતિથી, મૃત્યુની જેમ આવેલી તે ઉન્નતિથી હર્ષ પામે?
2.8.5
भरतादेव रामस्य राज्यसाधारणाद् भयम्।
तद् विचिन्त्य विषण्णास्मि भयं भीताद्धि जायते ॥ २.८.५ ॥
રામના રાજ્યમાં ભરત સાથે વહેંચણીથી જ ભય ઉત્પન્ન થાય છે; એ વિચારીને હું વિષાદમાં છું, કારણ કે ભય ડરેલા માણસમાંથી જ જન્મે છે.
2.8.6
लक्ष्मणो हि महाबाहू रामं सर्वात्मना गतः।
शत्रुघ्नश्चापि भरतं काकुत्स्थं लक्ष्मणो यथा ॥ २.८.६ ॥
મહાબાહુ લક્ષ્મણ રામને સર્વાત્મભાવે અનુસરે છે; શત્રુઘ્ન પણ ભરતને તેવી જ રીતે, જેવી રીતે લક્ષ્મણ કાકુત્સ્થ રામને.
2.8.7
प्रत्यासन्नक्रमेणापि भरतस्यैव भामिनि।
राज्यक्रमो विसृष्टस्तु तयोस्तावद्यवीयसोः ॥ २.८.७ ॥
હે ભામિની, નજીકતાના ક્રમે પણ રાજ્યનો ક્રમ ભરતનો જ હતો; પરંતુ તે બે નાનાઓ માટે એ ક્રમ હાલ બાજુએ મુકાયો છે.
2.8.8
विदुषः क्षत्रचारित्रे प्राज्ञस्य प्राप्तकारिणः।
भयात् प्रवेपे रामस्य चिन्तयन्ती तवात्मजम् ॥ २.८.८ ॥
ક્ષત્રિય આચરણમાં નિપુણ, બુદ્ધિમાન, યોગ્ય સમયે કાર્ય કરનાર રામના ભયથી, તારા પુત્રની ચિંતા કરતી તે ધ્રૂજી ઊઠી.
2.8.9
सुभगा किल कौसल्या यस्याः पुत्रोऽभिषेक्ष्यते।
यौवराज्येन महता श्वः पुष्येण द्विजोत्तमैः ॥ २.८.९ ॥
કૌસલ્યા ખરેખર સૌભાગ્યવતી છે; તેનો પુત્ર આવતીકાલે પુષ્ય નક્ષત્રમાં શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો દ્વારા મહાન યુવરાજ પદે અભિષિક્ત થવાનો છે.
2.8.10
प्राप्तां वसुमतीं प्रीतिं प्रतीतां हतविद्विषम्।
उपस्थास्यसि कौसल्यां दासीवत् त्वं कृताञ्जलिः ॥ २.८.१० ॥
પૃથ્વી પામેલી, આનંદિત અને નિશ્ચિંત, શત્રુઓનો નાશ કરેલી કૌસલ્યાની તું હાથ જોડીને દાસીની જેમ સેવા કરીશ.
2.8.11
एवं च त्वं सहास्माभिस्तस्याः प्रेष्या भविष्यसि।
पुत्रश्च तव रामस्य प्रेष्यत्वं हि गमिष्यति ॥ २.८.११ ॥
આ રીતે તું પણ અમારી સાથે તેની દાસી થશે, અને તારો પુત્ર પણ રામની સેવામાં જશે.
2.8.12
हृष्टाः खलु भविष्यन्ति रामस्य परमाः स्त्रियः।
अप्रहृष्टा भविष्यन्ति स्नुषास्ते भरतक्षये ॥ २.८.१२ ॥
રામની શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ ખરેખર આનંદિત થશે; પરંતુ ભરતના પતનમાં તારી પુત્રવધૂઓ આનંદિત નહીં થાય.
2.8.13
तां दृष्ट्वा परमप्रीतां ब्रुवन्तीं मन्थरां ततः।
रामस्यैव गुणान् देवी कैकेयी प्रशशंस ह ॥ २.८.१३ ॥
અત્યંત પ્રસન્ન થયેલી મંથરાને બોલતી જોઈને ત્યારે દેવી કૈકેયીએ રામના જ ગુણોની પ્રશંસા કરી.
2.8.14
धमर्ज्ञो गुणवान् दान्तः कृतज्ञः सत्यवान् शुचिः।
रामो राजसुतो ज्येष्ठो यौवराज्यमतोऽर्हति ॥ २.८.१४ ॥
ધર્મને જાણનાર, ગુણવાન, સંયમી, કૃતજ્ઞ, સત્યવાદી, પવિત્ર રાજપુત્ર જ્યેષ્ઠ રામ તેથી યૌવરાજ્યને યોગ્ય છે.
2.8.15
भ्रातॄन् भृत्यांश्च दीर्घायुः पितृवत् पालयिष्यति।
संतप्यसे कथं कुब्जे श्रुत्वा रामाभिषेचनम् ॥ २.८.१५ ॥
દીર્ઘાયુ રામ ભાઈઓ અને સેવકોનું પિતાની જેમ પાલન કરશે. હે કુબ્જે, રામનો અભિષેક સાંભળીને તું કેમ સંતાપે છે?
2.8.16
भरतश्चापि रामस्य ध्रुवं वर्षशतात् परम्।
पितृपैतामहं राज्यमवाप्स्यति नरर्षभः ॥ २.८.१६ ॥
ભરત પણ રામ પછી સો વર્ષ બાદ નિશ્ચયથી પિતા-પિતામહનું એ રાજ્ય પ્રાપ્ત કરશે; તે નરશ્રેષ્ઠ છે.
2.8.17
सा त्वमभ्युदये प्राप्ते दह्यमानेव मन्थरे।
भविष्यति च कल्याणे किमिदं परितप्यसे ॥ २.८.१७ ॥
હે મંથરા, અભ્યુદય આવ્યો ત્યારે તું બળતી હોય તેમ કેમ છે? આ તો કલ્યાણકારી થશે; તું તેનાથી કેમ દુઃખી થાય છે?
2.8.18
यथा वै भरतो मान्यस्तथा भूयोऽपि राघवः।
कौसल्यातोऽतिरिक्तं च मम शुश्रूषते बहु ॥ २.८.१८ ॥
ભરત જેમ મને માન્ય છે, તેમ રાઘવ પણ; અને કૌસલ્યા કરતાં પણ વધુ રામ મારી ઘણી સેવા કરે છે.
2.8.19
राज्यं यदि हि रामस्य भरतस्यापि तत् तदा।
मन्यते हि यथाऽऽत्मानं यथा भ्रातॄंस्तु राघवः ॥ २.८.१९ ॥
જો રામનું રાજ્ય હોય, તો તે ભરતનું પણ છે. રાઘવ પોતાને જેમ માને છે, તેમ ભાઈઓને પણ માને છે.
2.8.20
कैकेय्या वचनं श्रुत्वा मन्थरा भृशदुःखिता।
दीर्घमुष्णं विनिःश्वस्य कैकेयीमिदमब्रवीत् ॥ २.८.२० ॥
કૈકેયીના વચન સાંભળીને મંથરા અત્યંત દુઃખી થઈ. લાંબો અને ગરમ નિસાસો નાખીને તેણે કૈકેયીને આમ કહ્યું.
2.8.21
अनर्थदर्शिनी मौर्ख्यान्नात्मानमवबुध्यसे।
शोकव्यसनविस्तीर्णे मज्जन्ती दुःखसागरे ॥ २.८.२१ ॥
અનર્થ જોનારી! મૂર્ખતાને કારણે તું પોતાની સ્થિતિ સમજતી નથી; શોક અને આપત્તિથી ભરેલા દુઃખસાગરમાં તું ડૂબી રહી છે.
2.8.22
भविता राघवो राजा राघवस्य च यः सुतः।
राजवंशात्तु भरतः कैकेयि परिहास्यते ॥ २.८.२२ ॥
રાઘવ રાજા થશે; રાઘવનો જે પુત્ર હશે તે પછી રાજા થશે. કૈકેયી, રાજવંશમાંથી ભરત બહાર કરાશે.
2.8.23
नहि राज्ञः सुताः सर्वे राज्ये तिष्ठन्ति भामिनि।
स्थाप्यमानेषु सर्वेषु सुमहाननयो भवेत् ॥ २.८.२३ ॥
હે ભામિની! રાજાના બધા પુત્રો રાજ્ય પર બેસતા નથી. બધાને સ્થાપિત કરવામાં આવે તો મોટો અનર્થ થાય.
2.8.24
तस्माज्ज्येष्ठे हि कैकेयि राज्यतन्त्राणि पार्थिवाः।
स्थापयन्त्यनवद्याङ्गि गुणवत्स्वितरेष्वपि ॥ २.८.२४ ॥
તેથી, કૈકેયી! નિર્દોષ અંગોવાળી! રાજાઓ રાજ્યભાર જ્યેષ્ઠ પુત્ર પર મૂકે છે; અને બીજાઓમાં ગુણવાનો પર પણ મૂકે છે.
2.8.25
असावत्यन्तनिर्भग्नस्तव पुत्रो भविष्यति।
अनाथवत् सुखेभ्यश्च राजवंशाच्च वत्सले ॥ २.८.२५ ॥
હે વત્સલે, તારો પુત્ર અત્યંત અભાગી થશે, અનાથની જેમ સુખોથી અને રાજવંશથી વંચિત થશે.
2.8.26
साहं त्वदर्थे सम्प्राप्ता त्वं तु मां नावबुद्ध्यसे।
सपत्निवृद्धौ या मे त्वं प्रदेयं दातुमर्हसि ॥ २.८.२६ ॥
તારા માટે જ હું અહીં આ સ્થિતિમાં આવી છું, પણ તું મને સમજતી નથી. શોક્યની ઉન્નતિમાં મને જે આપવું જોઈએ તે તારે આપવું યોગ્ય છે.
2.8.27
ध्रुवं तु भरतं रामः प्राप्य राज्यमकण्टकम्।
देशान्तरं नाययिता लोकान्तरमथापि वा ॥ २.८.२७ ॥
ચોક્કસ રામ નિષ્કંટક રાજ્ય પામીને ભરતને બીજા દેશમાં મોકલી દેશે, અથવા પરલોકમાં જ મોકલી દેશે.
2.8.28
बाल एव तु मातुल्यं भरतो नायितस्त्वया।
संनिकर्षाच्च सौहार्दं जायते स्थावरेष्विव ॥ २.८.२८ ॥
બાળપણમાં જ તેં ભરતને મામાના ઘરે મોકલ્યો નહોતો; નિકટતાથી જ સ્નેહ જન્મે છે, જેમ સ્થિર વસ્તુઓમાં થાય છે.
2.8.29
भरतानुवशात् सोऽपि शत्रुघ्नस्तत्समं गतः।
लक्ष्मणो हि यथा रामं तथायं भरतं गतः ॥ २.८.२९ ॥
ભરતને અનુસરવાથી શત્રુઘ્ન પણ તેના જેવો જ થયો છે; જેમ લક્ષ્મણ રામને અનુસરે છે, તેમ આ ભરતને અનુસરે છે.
2.8.30
श्रूयते हि द्रुमः कश्चिच्छेत्तव्यो वनजीवनैः।
संनिकर्षादिषीकाभिर्मोचितः परमाद् भयात् ॥ २.८.३० ॥
સાંભળ્યું છે કે કોઈ વૃક્ષ વનવાસીઓ દ્વારા કાપવાનું હતું; નજીક હોવાથી સરકંડાંની મદદથી તે મોટા ભયથી મુક્ત થયું.
2.8.31
गोप्ता हि रामं सौमित्रिर्लक्ष्मणं चापि राघवः।
अश्विनोरिव सौभ्रात्रं तयोर्लोकेषु विश्रुतम् ॥ २.८.३१ ॥
નિશ્ચયે સૌમિત્રિ રામનું રક્ષણ કરશે, અને રાઘવ પણ લક્ષ્મણનું રક્ષણ કરશે. અશ્વિનીકુમારોની જેમ તેમનો ભ્રાતૃપ્રેમ લોકોમાં પ્રસિદ્ધ છે.
2.8.32
तस्मान्न लक्ष्मणे रामः पापं किंचित् करिष्यति।
रामस्तु भरते पापं कुर्यादेव न संशयः ॥ २.८.३२ ॥
તેથી રામ લક્ષ્મણ પ્રત્યે કોઈ પણ ખરાબ કામ નહીં કરે. પરંતુ રામ ભરત પ્રત્યે ખરાબ કરી શકે છે — આમાં શંકા નથી.
2.8.33
तस्माद् राजगृहादेव वनं गच्छतु राघवः।
एतद्धि रोचते मह्यं भृशं चापि हितं तव ॥ २.८.३३ ॥
તેથી રાઘવ રાજમહેલમાંથી જ વનમાં જાય. આ મને અત્યંત પ્રિય લાગે છે, અને તારા માટે પણ આ અત્યંત હિતકારક છે.
2.8.34
एवं ते ज्ञातिपक्षस्य श्रेयश्चैव भविष्यति।
यदि चेद् भरतो धर्मात् पित्र्यं राज्यमवाप्स्यति ॥ २.८.३४ ॥
આ રીતે તારા સ્વજનપક્ષનું પણ કલ્યાણ થશે, જો ભરત ધર્મથી પિતાનું રાજ્ય પ્રાપ્ત કરે.
2.8.35
स ते सुखोचितो बालो रामस्य सहजो रिपुः।
समृद्धार्थस्य नष्टार्थो जीविष्यति कथं वशे ॥ २.८.३५ ॥
સુખમાં ઉછરેલો તારો બાળક — રામનો જન્મજાત શત્રુ — સમૃદ્ધની અધીનમાં, ધ્યેય નષ્ટ થઈને, કેવી રીતે જીવશે?
2.8.36
अभिद्रुतमिवारण्ये सिंहेन गजयूथपम्।
प्रच्छाद्यमानं रामेण भरतं त्रातुमर्हसि ॥ २.८.३६ ॥
વનમાં સિંહે પીછો કરેલા ગજયૂથપતિની જેમ, રામ દ્વારા દબાવાતા ભરતનું તારે રક્ષણ કરવું જોઈએ.
2.8.37
दर्पान्निराकृता पूर्वं त्वया सौभाग्यवत्तया।
राममाता सपत्नी ते कथं वैरं न यापयेत् ॥ २.८.३७ ॥
પહેલાં અભિમાનથી, સૌભાગ્યવતી હોવાને કારણે તેં જેનો તિરસ્કાર કર્યો હતો, એ રામની માતા, તારી શોક્ય, વૈર કેમ ન જાળવે?
2.8.38
यदा च रामः पृथिवीमवाप्स्यते
प्रभूतरत्नाकरशैलसंयुताम्।
तदा गमिष्यस्यशुभं पराभवं
सहैव दीना भरतेन भामिनि ॥ २.८.३८ ॥
રત્નોની ખાણો અને પર્વતોથી ભરેલી આ પૃથ્વી જ્યારે રામ પામશે, ત્યારે હે ભામિની, તું ભરત સાથે દીન બનીને અશુભ પરાભવ પામીશ.
2.8.39
यदा हि रामः पृथिवीमवाप्स्यते
ध्रुवं प्रणष्टो भरतो भविष्यति।
अतो हि संचिन्तय राज्यमात्मजे
परस्य चैवास्य विवासकारणम् ॥ २.८.३९ ॥
રામ પૃથ્વી પામશે ત્યારે ભરત ચોક્કસ નાશ પામશે. તેથી તારા પુત્ર માટે રાજ્યનો સારી રીતે વિચાર કર, અને આ બીજાના વનવાસનું કારણ પણ વિચાર.