ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.97.1
सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्च्छितम्।
रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥ २.९७.१ ॥
ಅತ್ಯಂತ ಕೋಪದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟಿದ್ದ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ರಾಮನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು.
2.97.2
किमत्र धनुषा कार्यमसिना वा सचर्मणा।
महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयमागते ॥ २.९७.२ ॥
ಇಲ್ಲಿ ಬಿಲ್ಲಿನಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ, ಖಡ್ಗ ಅಥವಾ ಗುರಾಣಿಯಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ಮಹಾಧನುರ್ಧರನೇ, ಮಹಾಬುದ್ಧಿವಂತನೇ, ಭರತನೇ ಸ್ವತಃ ಬಂದಿರುವಾಗ.
2.97.3
पितुः सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम्।
किं करिष्ऺयामि राज्येन सापवादेन लक्ष्मण ॥ २.९७.३ ॥
ತಂದೆಯ ಸತ್ಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ಬಂದಿರುವ ಭರತನನ್ನು ಕೊಂದು, ಅಪವಾದದಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ನಾನೇನು ಮಾಡಲಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ?
2.97.4
यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत्।
नाहं तत् प्रतिगृह्णीयां भक्षान् विषकृतानिव ॥ २.९७.४ ॥
ಬಂಧುಗಳ ಅಥವಾ ಮಿತ್ರರ ನಾಶದಿಂದ ಬರುವ ಯಾವ ಸಂಪತ್ತನ್ನೂ ನಾನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ವಿಷ ಬೆರೆತ ಆಹಾರವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸದಂತೆ.
2.97.5
धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण।
इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिश्रृणोमि ते ॥ २.९७.५ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ನಿಮಗಾಗಿ ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಇದನ್ನು ನಿನಗೆ ವಾಗ್ದಾನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
2.97.6
भ्रातऽणां सङ्ग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण।
राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनायुधमालभे ॥ २.९७.६ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸಹೋದರರನ್ನು ಒಟ್ಟಿಗೆ ಇಡಲು ಮತ್ತು ಅವರ ಸುಖಕ್ಕಾಗಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನೂ ನಾನು ಬಯಸುತ್ತೇನೆ; ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆಯುಧವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ ಪ್ರಮಾಣ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ.
2.97.7
नेयं मम मही सौम्य दुर्ल्लभा सागराम्बरा।
नहीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण ॥ २.९७.७ ॥
ಪ್ರಿಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ಸಮುದ್ರದಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದ ಈ ಭೂಮಿ ನನ್ನದಲ್ಲ; ಅಧರ್ಮದಿಂದ ಇಂದ್ರಪದವನ್ನೂ ನಾನು ಬಯಸೆನು.
2.97.8
यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि मानद।
भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत् कुरुतां शिखी ॥ २.९७.८ ॥
ಮಾನದಾಯಕನೇ, ಭರತ, ನೀನು ಮತ್ತು ಶತ್ರುಘ್ನರಿಲ್ಲದೆ ನನಗೆ ಎಷ್ಟೇ ಸುಖ ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಅಗ್ನಿ ಭಸ್ಮಮಾಡಲಿ.
2.97.9
मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।
मम प्राणात् प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन् ॥ २.९७.९ ॥
ಸಹೋದರ ಪ್ರೇಮಿ ಭರತನು, ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಿಯನು, ಕುಲಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತ ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.97.10
श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।
जानक्या सहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ ॥ २.९७.१० ॥
ವೀರನೇ, ಪುರುಷಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ನಾನು ಜಟೆ ಮತ್ತು ನಾರುಮಡಿ ಧರಿಸಿ ಜಾನಕಿ ಮತ್ತು ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಗಡೀಪಾರಾದೆನೆಂದು ಕೇಳಿ,
2.97.11
स्नेहेनाक्रान्तहृदयः शोकेनाकुलितेन्द्रियः।
द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथा गतः ॥ २.९७.११ ॥
ಪ್ರೇಮದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಹೃದಯ, ಶೋಕದಿಂದ ಕಲಕಿದ ಇಂದ್ರಿಯಗಳುಳ್ಳ ಈ ಭರತನು ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಲೆಂದೇ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ, ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಿಲ್ಲ.
2.97.12
अम्बां च कैकयीं रुष्य परुषं चाप्रियं वदन्।
प्रसाद्य पितरं श्रीमान् राज्यं मे दातुमागतः ॥ २.९७.१२ ॥
ತಾಯಿ ಕೈಕೇಯಿಯ ಮೇಲೆ ಕೋಪಿಸಿ, ಕಠೋರ ಮತ್ತು ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡಿ, ತಂದೆಯನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ, ಶ್ರೀಮಂತ ಭರತನು ನನಗೆ ರಾಜ್ಯ ನೀಡಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ.
2.97.13
प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान् भरतो द्रष्टुमिच्छति।
अस्मासु मनसाप्येष नाप्रियं किञ्चिदाचरेत् ॥ २.९७.१३ ॥
ಈಗ ಸೂಕ್ತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭರತನು ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಲು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ; ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಪ್ರಿಯ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡನು.
2.97.14
विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम्।
ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र शङ्कसे ॥ २.९७.१४ ॥
ಭರತನು ನಿನಗೆ ಯಾವಾಗ, ಏನು ಅಪ್ರಿಯವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದ? ಅಥವಾ ಇಂದು ಭರತನ ಮೇಲೆ ನೀನು ಶಂಕಿಸುವಷ್ಟು ಭಯ ನಿನಗೇಕೆ?
2.97.15
नहि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः।
अहं ह्यप्रियमुक्तः स्यां भरतस्याप्रिये कृते ॥ २.९७.१५ ॥
ನೀನು ಭರತನೊಂದಿಗೆ ಕಠೋರ ಮಾತನ್ನು ಆಡಬಾರದು; ಭರತನು ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತನ್ನು ಆಡುವುದಿಲ್ಲ. ಭರತನಿಗೆ ಅಪ್ರಿಯವಾದುದನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ, ನಾನೇ ಅಪ್ರಿಯ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗುವೆನು.
2.97.16
कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्याञ्चिदापदि।
भ्राता वा भ्रातरं हन्यात् सौमित्रे प्राणमात्मनः ॥ २.९७.१६ ॥
ಯಾವುದೇ ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಾದರೂ ಮಕ್ಕಳು ತಂದೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾರೆ? ಅಥವಾ ಸಹೋದರನು ಸಹೋದರನನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ? ಸೌಮಿತ್ರಿ, ಒಬ್ಬನು ತನ್ನ ಪ್ರಾಣಕ್ಕೇ ಶತ್ರುವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ?
2.97.17
यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं प्रभाषसे।
वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम् ॥ २.९७.१७ ॥
ನೀನು ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಭರತನನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಡಲಿ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು.
2.97.18
उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण तत्त्वतः।
राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति ॥ २.९७.१८ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳಿದರೂ, 'ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಇವನಿಗೆ ಕೊಡು' ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಿದರೆ, ಭರತನು 'ಸರಿ, ಹಾಗೆಯೇ' ಎಂದೇ ಹೇಳುವನು.
2.97.19
तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः।
लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया ॥ २.९७.१९ ॥
ಧರ್ಮಶೀಲನಾದ ಅಣ್ಣನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಲು, ಅವನ ಹಿತದಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನಾಚಿಕೆಯಿಂದ ತನ್ನ ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿಯೇ ಹುದುಗಿಹೋದಂತಾದನು.
2.97.20
तद्वाक्यं लक्ष्मणः श्रुत्वा व्रीडितः प्रत्युवाच ह।
त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता दशरथः स्वयम् ॥ २.९७.२० ॥
ಆ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾಚಿದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು: "ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡಲು ತಂದೆ ದಶರಥರೇ ಸ್ವತಃ ಬಂದಿದ್ದಾರೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ."
2.97.21
व्रीडितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह।
एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान् द्रष्टुमागतः ॥ २.९७.२१ ॥
ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ನಾಚಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ರಾಘವ (ರಾಮ) ಉತ್ತರಿಸಿದನು: "ಈ ಮಹಾಬಾಹು (ಭರತ) ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡಲು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ."
2.97.22
अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमानः सुखोचितौ।
वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति ॥ २.९७.२२ ॥
ಅಥವಾ, ಸುಖಕ್ಕೆ ಅರ್ಹರಾದ ನಮ್ಮಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಭಾವಿಸಿ, ವನವಾಸವನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ, ಅವನು ನಮ್ಮನ್ನು ಮನೆಗೆ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆಂದು ನಾನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.
2.97.23
इमां वाप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम्।
पिता मे राघवः श्रीमान् वनादादाय यास्यति ॥ २.९७.२३ ॥
ಅಥವಾ, ಅತ್ಯಂತ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಈ ವೈದೇಹಿಯನ್ನೂ (ಸೀತೆಯನ್ನೂ) ನನ್ನ ತಂದೆ ಶ್ರೀಮಂತ ರಾಘವನು ಕಾಡಿನಿಂದ ಕರೆದೊಯ್ಯುವನು.
2.97.24
एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ।
वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ ॥ २.९७.२४ ॥
ಓ ವೀರನೇ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಂಶದ, ಮನೋಹರವಾದ, ಗಾಳಿಯ ವೇಗಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಆ ಎರಡು ಉತ್ತಮ ಕುದುರೆಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ.
2.97.25
स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे।
नागः शत्रुञ्जयो नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः ॥ २.९७.२५ ॥
ಆ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ದೇಹದ ಆನೆ ಸೇನೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ನಡುಗುತ್ತಿದೆ. ಅದು ಶತ್ರುಂಜಯ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ವೃದ್ಧ ಆನೆ; ಬುದ್ಧಿವಂತ ತಂದೆಯದು.
2.97.26
न तु पश्यामि तच्छत्ऺत्रं पाण्डरं लोकसत्कृतम्।
पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे ॥ २.९७.२६ ॥
ಆದರೆ ಲೋಕ ಗೌರವಿಸುವ ತಂದೆಯ ಆ ಬಿಳಿಯ ದಿವ್ಯ ಛತ್ರವನ್ನು ನಾನು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಮಹಾಬಾಹುವೇ, ಇಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಸಂಶಯ ಉಂಟಾಗಿದೆ.
2.97.27
प्रथममर्धमुत्तरार्धेन योजनीयम् ॥ २.९७.२७ ॥
ಮೊದಲ ಅರ್ಧವನ್ನು ಉತ್ತರಾರ್ಧದೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಬೇಕು.
2.97.28
अवतीर्य्य तु सालाग्रात्तस्मात्स समितिञ्जयः।
लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥ २.९७.२८ ॥
ಆ ಸಾಲವೃಕ್ಷದ ತುದಿಯಿಂದ ಇಳಿದ ಸಮಿತಿಂಜಯ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಕೈಮುಗಿದು ರಾಮನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು.
2.97.29
भरतेनापि सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिऺति।
समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत् ॥ २.९७.२९ ॥
ಭರತನೂ ಗೊಂದಲ ಆಗಬಾರದೆಂದು ಆದೇಶಿಸಿದ್ದರಿಂದ, ಸೇನೆ ಆ ಪರ್ವತದ ಸುತ್ತಲೂ ಪಾಳೆಯ ಹೂಡಿತು.
2.97.30
अध्यर्द्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा।
पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला ॥ २.९७.३० ॥
ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಆ ಸೇನೆ, ಆನೆ ಕುದುರೆ ರಥಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ಪರ್ವತದ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೂವರೆ ಯೋಜನ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಅದನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿಯಿತು.
2.97.31
सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्प्पम्।
प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विराजते नीतिमता प्रणीता ॥ २.९७.३१ ॥
ಚಿತ್ರಕೂಟದಲ್ಲಿ ಭರತನು ಧರ್ಮವನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು, ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ರಘುನಂದನ ರಾಮನನ್ನು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಲು ನೀತಿವಂತನಾದ ಭರತನಿಂದ ಮುನ್ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟ ಆ ಸೇನೆ ಶೋಭಿಸಿತು.