รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.97.1
सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्च्छितम्।
रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥ २.९७.१ ॥
เมื่อพระลักษมณ์ บุตรของพระสุมิตรา กำลังเดือดดาลและโกรธจนหน้ามืด พระรามก็ปลอบโยนจนสงบแล้วตรัสถ้อยคำเหล่านี้
2.97.2
किमत्र धनुषा कार्यमसिना वा सचर्मणा।
महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयमागते ॥ २.९७.२ ॥
น้องรักเอ๋ย ที่นี่จะใช้ธนูหรือดาบพร้อมโล่ไปทำไม ในเมื่อพระภรตมาถึงด้วยพระองค์เอง ผู้ยิงธนูเก่งกาจและมีปัญญายิ่งเอ๋ย
2.97.3
पितुः सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम्।
किं करिष्ऺयामि राज्येन सापवादेन लक्ष्मण ॥ २.९७.३ ॥
ข้าได้รับปากว่าจะรักษาพระวาจาของพระบิดา แล้วเมื่อสังหารพระภรตผู้มาถึงแล้ว ข้าจะทำอะไรด้วยแผ่นดินที่ถูกติฉินนินทาเล่า น้องลักษมณ์เอ๋ย
2.97.4
यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत्।
नाहं तत् प्रतिगृह्णीयां भक्षान् विषकृतानिव ॥ २.९७.४ ॥
ทรัพย์สินใดก็ตามที่ได้มาจากความพินาศของญาติพี่น้องหรือมิตรสหาย ข้าจะไม่รับไว้ เปรียบเหมือนอาหารที่ปนพิษ ย่อมไม่มีใครรับประทาน
2.97.5
धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण।
इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिश्रृणोमि ते ॥ २.९७.५ ॥
น้องลักษมณ์เอ๋ย ข้าปรารถนาธรรม ทรัพย์ กามสุข และแม้แผ่นดินนี้ เพื่อประโยชน์ของเจ้า ข้าขอสัญญากับเจ้าไว้เช่นนี้
2.97.6
भ्रातऽणां सङ्ग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण।
राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनायुधमालभे ॥ २.९७.६ ॥
น้องลักษมณ์เอ๋ย เพื่อรักษาความสามัคคีของพี่น้องและเพื่อความสุขของพวกเขา แม้แต่ราชสมบัติข้าก็ปรารถนา ข้าขอสาบานด้วยความสัตย์ โดยจับอาวุธของข้าไว้
2.97.7
नेयं मम मही सौम्य दुर्ल्लभा सागराम्बरा।
नहीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण ॥ २.९७.७ ॥
น้องรักเอ๋ย แผ่นดินนี้ที่ล้อมรอบด้วยมหาสมุทร หายากยิ่งนักที่จะได้มา ก็ไม่ใช่ของข้า ข้าไม่ปรารถนาแม้ความเป็นท้าวสักกะ หากได้มาด้วยความอธรรม น้องลักษมณ์เอ๋ย
2.97.8
यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि मानद।
भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत् कुरुतां शिखी ॥ २.९७.८ ॥
ผู้ให้เกียรติเอ๋ย ความสุขใดๆ ที่ข้าอาจมีได้โดยไม่มีพระภรต ไม่มีเจ้า และไม่มีพระศัตรุฆนะ ขอให้ไฟเผาความสุขนั้นให้เป็นเถ้าถ่านเถิด
2.97.9
मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।
मम प्राणात् प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन् ॥ २.९७.९ ॥
ข้าคิดว่าพระภรตผู้รักใคร่พี่น้อง และเป็นที่รักยิ่งกว่าชีวิตของข้า ได้มาที่อโยธยาแล้ว โดยระลึกถึงหน้าที่ของวงศ์ตระกูลของเรา
2.97.10
श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।
जानक्या सहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ ॥ २.९७.१० ॥
ได้ยินว่าข้าต้องถูกเนรเทศ นุ่งห่มเปลือกไม้และไว้ผมเกล้าเป็นชฎา พร้อมกับนางชานากีและเจ้า วีรบุรุษ บุรุษผู้ประเสริฐที่สุดเอ๋ย
2.97.11
स्नेहेनाक्रान्तहृदयः शोकेनाकुलितेन्द्रियः।
द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथा गतः ॥ २.९७.११ ॥
หัวใจของพระภรตเต็มไปด้วยความรัก และอินทรีย์ของพระองค์สั่นสะเทือนด้วยความโศก พระองค์มาที่นี่เพื่อจะเห็นข้า เป็นแน่แท้ มิได้มาด้วยเหตุอื่นใด
2.97.12
अम्बां च कैकयीं रुष्य परुषं चाप्रियं वदन्।
प्रसाद्य पितरं श्रीमान् राज्यं मे दातुमागतः ॥ २.९७.१२ ॥
พระภรตทรงกริ้วพระมารดาของเรา พระนางไกเกยี และตรัสถ้อยคำรุนแรงไม่น่าฟัง แต่เมื่อได้ทรงทำให้พระบิดาพอพระทัยแล้ว พระภรตผู้รุ่งเรืองก็มาเพื่อมอบราชสมบัติให้แก่ข้า
2.97.13
प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान् भरतो द्रष्टुमिच्छति।
अस्मासु मनसाप्येष नाप्रियं किञ्चिदाचरेत् ॥ २.९७.१३ ॥
บัดนี้ถึงเวลาอันควรแล้ว พระภรตจึงปรารถนาจะพบเรา แม้ในใจพระองค์ก็จะไม่ทำสิ่งใดที่ไม่น่าพอใจแก่เราเลย
2.97.14
विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम्।
ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र शङ्कसे ॥ २.९७.१४ ॥
พระภรตเคยทำความผิดที่ทำให้เจ้าไม่พอใจเมื่อใดหรือ หรือวันนี้เหตุใดเจ้าจึงกลัวจนสงสัยพระภรตเช่นนี้
2.97.15
नहि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः।
अहं ह्यप्रियमुक्तः स्यां भरतस्याप्रिये कृते ॥ २.९७.१५ ॥
เจ้าอย่ากล่าวถ้อยคำรุนแรงต่อพระภรต และพระภรตก็จะไม่กล่าวคำไม่น่าฟัง หากมีการกระทำใดที่ไม่น่าพอใจต่อพระภรต ข้าเองนั่นแหละจะกลายเป็นผู้ถูกกล่าวถ้อยคำไม่น่าฟัง
2.97.16
कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्याञ्चिदापदि।
भ्राता वा भ्रातरं हन्यात् सौमित्रे प्राणमात्मनः ॥ २.९७.१६ ॥
ในยามทุกข์ลำบากใดๆ บุตรจะฆ่าบิดาได้อย่างไร หรือพี่น้องจะฆ่าพี่น้องได้อย่างไร โอ้ บุตรของพระสุมิตรา มนุษย์จะกลายเป็นศัตรูของชีวิตตนเองได้อย่างไร
2.97.17
यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं प्रभाषसे।
वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम् ॥ २.९७.१७ ॥
หากเจ้าพูดถ้อยคำเหล่านี้เพราะเห็นแก่ราชสมบัติ เมื่อข้าได้พบพระภรตแล้ว ข้าจะกล่าวว่า ขอให้มอบราชสมบัติแก่พระองค์เถิด
2.97.18
उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण तत्त्वतः।
राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति ॥ २.९७.१८ ॥
น้องลักษมณ์เอ๋ย แม้ข้าจะบอกพระภรตตามความจริงว่า จงมอบราชสมบัติให้เขาเถิด พระภรตก็จะตอบว่า ได้ ให้เป็นอย่างนั้นเถิด
2.97.19
तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः।
लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया ॥ २.९७.१९ ॥
เมื่อพระอนุชาผู้มีศีลธรรมตรัสเช่นนั้น พระลักษมณ์ผู้ตั้งใจทำประโยชน์แก่พระอนุชาก็เหมือนจะหดตัวเข้าไปในอวัยวะของตนด้วยความละอาย
2.97.20
तद्वाक्यं लक्ष्मणः श्रुत्वा व्रीडितः प्रत्युवाच ह।
त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता दशरथः स्वयम् ॥ २.९७.२० ॥
พระลักษมณ์ได้ฟังถ้อยคำนั้นแล้วก็รู้สึกละอาย จึงทูลตอบว่า ข้าคิดว่าท่านพ่อท้าวทศรถเองนั่นแหละเสด็จมาเพื่อพบท่าน
2.97.21
व्रीडितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह।
एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान् द्रष्टुमागतः ॥ २.९७.२१ ॥
เมื่อเห็นพระลักษมณ์มีอาการอาย ท้าวราฆพ (พระราม) จึงตรัสตอบว่า เราคิดว่าผู้มีแขนทรงพลังนี้ (พระภรต) มาที่นี่เพื่อมาพบเรา
2.97.22
अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमानः सुखोचितौ।
वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति ॥ २.९७.२२ ॥
หรืออีกอย่างหนึ่ง เราคิดแน่นอนว่า เขาคิดถึงเราทั้งสองผู้สมควรได้รับความสุข และระลึกถึงการถูกเนรเทศไปอยู่ป่า แล้วจะพาเรากลับบ้าน
2.97.23
इमां वाप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम्।
पिता मे राघवः श्रीमान् वनादादाय यास्यति ॥ २.९७.२३ ॥
หรืออีกอย่างหนึ่ง พระบิดาผู้รุ่งเรืองของเราคือท้าวราฆพ จะรับเอาไวเทหีนี้ซึ่งเคยอยู่ในความสุขสบายอย่างยิ่ง แล้วพาออกจากป่าไป
2.97.24
एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ।
वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ ॥ २.९७.२४ ॥
วีรบุรุษเอ๋ย ม้าชั้นเลิศทั้งสองตัวนั้น ซึ่งมีสายพันธุ์ดีงาม น่ารื่นรมย์ และเร็วเท่าความเร็วของลม ปรากฏชัดอยู่ตรงนั้น
2.97.25
स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे।
नागः शत्रुञ्जयो नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः ॥ २.९७.२५ ॥
ช้างตัวใหญ่โตนั้นกำลังสั่นไหวอยู่หน้ากองทัพ มันคือช้างแก่ชื่อศัตรุญชัย เป็นของพระบิดาผู้มีปัญญาของเรา
2.97.26
न तु पश्यामि तच्छत्ऺत्रं पाण्डरं लोकसत्कृतम्।
पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे ॥ २.९७.२६ ॥
แต่เราไม่เห็นร่มขาวทิพย์ของพระบิดาซึ่งโลกให้เกียรติ ผู้มีแขนทรงพลังเอ๋ย ความสงสัยเกิดขึ้นในใจเราที่นี่
2.97.27
प्रथममर्धमुत्तरार्धेन योजनीयम् ॥ २.९७.२७ ॥
ให้เอาครึ่งแรกไปต่อกับครึ่งหลัง
2.97.28
अवतीर्य्य तु सालाग्रात्तस्मात्स समितिञ्जयः।
लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥ २.९७.२८ ॥
เมื่อลงมาจากยอดต้นสาละนั้นแล้ว พระลักษมณ์ผู้ชนะในการรบ ประนมมือยืนอยู่ข้างพระราม
2.97.29
भरतेनापि सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिऺति।
समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत् ॥ २.९७.२९ ॥
เพราะพระภรตได้สั่งไว้ว่าไม่ควรให้เกิดความแออัด กองทัพจึงตั้งค่ายพักไว้รอบภูเขานั้น
2.97.30
अध्यर्द्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा।
पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला ॥ २.९७.३० ॥
กองทัพของวงศ์อิกษวากุนั้น เต็มไปด้วยช้าง ม้า และรถศึก แผ่ออกไปหนึ่งโยชน์ครึ่งตามแนวข้างหนึ่งของภูเขา ล้อมรอบและตั้งค่ายพักอยู่ตรงนั้น
2.97.31
सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्प्पम्।
प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विराजते नीतिमता प्रणीता ॥ २.९७.३१ ॥
ที่จิตรกูฏ กองทัพนั้นนำโดยพระภรตผู้มีปัญญา โดยยึดธรรมเป็นที่ตั้งและละทิ้งความถือตัว ได้รุ่งเรืองขึ้นเพื่อเอาใจพระรามผู้เป็นที่ยินดีของวงศ์รฆุ