వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.97.1
सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्च्छितम्।
रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥ २.९७.१ ॥
అత్యంత ఆగ్రహంతో కలత చెందిన సౌమిత్రి లక్ష్మణుని రాముడు పూర్తిగా శాంతపరచి, ఆ తర్వాత ఇలా పలికాడు.
2.97.2
किमत्र धनुषा कार्यमसिना वा सचर्मणा।
महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयमागते ॥ २.९७.२ ॥
ఇక్కడ ధనుస్సుతో ఏమి పని, ఖడ్గంతో లేదా డాలుతో ఏమి పని? మహా ధనుర్ధారీ, మహాప్రాజ్ఞుడా, భరతుడు స్వయంగా వచ్చిన తర్వాత.
2.97.3
पितुः सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम्।
किं करिष्ऺयामि राज्येन सापवादेन लक्ष्मण ॥ २.९७.३ ॥
తండ్రి సత్యవాక్యాన్ని పాటించి, వచ్చిన భరతుని చంపి, అపవాదంతో కూడిన రాజ్యంతో నేనేమి చేసుకుంటాను, లక్ష్మణా?
2.97.4
यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत्।
नाहं तत् प्रतिगृह्णीयां भक्षान् विषकृतानिव ॥ २.९७.४ ॥
బంధువుల లేదా మిత్రుల వినాశంతో వచ్చే ఏ ధనాన్నైనా నేను స్వీకరించను, విషం కలిపిన ఆహారాన్ని స్వీకరించనట్లుగా.
2.97.5
धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण।
इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिश्रृणोमि ते ॥ २.९७.५ ॥
లక్ష్మణా, ధర్మం, అర్థం, కామం, భూమిని కూడా నీ కోసం కోరుకుంటున్నాను; ఇది నీకు వాగ్దానం చేస్తున్నాను.
2.97.6
भ्रातऽणां सङ्ग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण।
राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनायुधमालभे ॥ २.९७.६ ॥
లక్ష్మణా, సోదరులను కలిపి ఉంచడానికి, వారి సుఖం కోసం రాజ్యాన్ని కూడా నేను కోరుకుంటున్నాను; సత్యంతో ఆయుధాన్ని తాకి ప్రమాణం చేస్తున్నాను.
2.97.7
नेयं मम मही सौम्य दुर्ल्लभा सागराम्बरा।
नहीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण ॥ २.९७.७ ॥
ప్రియ లక్ష్మణా, సముద్రవలయిత ఈ భూమి నాది కాదు; అధర్మంతో ఇంద్రత్వం కూడా నేను కోరను.
2.97.8
यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि मानद।
भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत् कुरुतां शिखी ॥ २.९७.८ ॥
మానదా, భరతుడు, నిన్ను, శత్రుఘ్నుడిని వదిలి నాకు ఏ కొంత సుఖం కలిగినా, అది అగ్ని భస్మం చేయుగాక.
2.97.9
मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।
मम प्राणात् प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन् ॥ २.९७.९ ॥
సోదర వాత్సల్యం కలిగిన భరతుడు, నా ప్రాణం కంటే ప్రియమైనవాడు, కులధర్మాన్ని స్మరిస్తూ అయోధ్యకు వచ్చాడని నేను భావిస్తున్నాను.
2.97.10
श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।
जानक्या सहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ ॥ २.९७.१० ॥
వీరా, పురుషోత్తమా, నేను జటలు, వల్కలాలు ధరించి జానకితో, నీతో కలిసి ప్రవాసానికి పంపబడ్డానని విని,
2.97.11
स्नेहेनाक्रान्तहृदयः शोकेनाकुलितेन्द्रियः।
द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथा गतः ॥ २.९७.११ ॥
ప్రేమతో నిండిన హృదయం, శోకంతో కలవరపడిన ఇంద్రియాలు కలిగిన ఈ భరతుడు నన్ను చూడటానికే వచ్చాడు; వేరుగా వెళ్ళలేదు.
2.97.12
अम्बां च कैकयीं रुष्य परुषं चाप्रियं वदन्।
प्रसाद्य पितरं श्रीमान् राज्यं मे दातुमागतः ॥ २.९७.१२ ॥
తల్లి కైకేయిపై కోపించి, కఠినమైన అప్రియమైన మాటలు పలికి, తండ్రిని ప్రసన్నం చేసి, శ్రీమంతుడైన భరతుడు నాకు రాజ్యం ఇవ్వడానికి వచ్చాడు.
2.97.13
प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान् भरतो द्रष्टुमिच्छति।
अस्मासु मनसाप्येष नाप्रियं किञ्चिदाचरेत् ॥ २.९७.१३ ॥
ఇప్పుడు తగిన సమయంలో భరతుడు మమ్మల్ని చూడాలనుకుంటున్నాడు; అతడు మనసులోనైనా మాకు అప్రియమైనదేమీ చేయడు.
2.97.14
विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम्।
ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र शङ्कसे ॥ २.९७.१४ ॥
భరతుడు ఎప్పుడు, ఏ అప్రియాన్ని ముందు నీకు చేశాడు? లేక ఈ రోజు భరతుడిపై నీవు అనుమానించేంతటి భయం నీకు ఎందుకు?
2.97.15
नहि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः।
अहं ह्यप्रियमुक्तः स्यां भरतस्याप्रिये कृते ॥ २.९७.१५ ॥
నీవు భరతునితో కఠినంగా మాట్లాడకూడదు; భరతుడు అప్రియమైన మాట అనడు. భరతునికి అప్రియం చేస్తే, నేనే అప్రియ వాక్కులకు గురి అవుతాను.
2.97.16
कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्याञ्चिदापदि।
भ्राता वा भ्रातरं हन्यात् सौमित्रे प्राणमात्मनः ॥ २.९७.१६ ॥
ఏ ఆపదలోనైనా కుమారులు తండ్రిని ఎలా చంపగలరు? లేక సోదరుడు సోదరుడిని ఎలా చంపగలడు? సౌమిత్రా, ఒకడు తన ప్రాణానికే శత్రువు ఎలా అవుతాడు?
2.97.17
यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं प्रभाषसे।
वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम् ॥ २.९७.१७ ॥
నీవు రాజ్యం కోసమే ఇలా మాట్లాడుతున్నావంటే, భరతుడిని చూసి ఈ రాజ్యాన్ని అతనికి ఇవ్వమని నేను చెబుతాను.
2.97.18
उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण तत्त्वतः।
राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति ॥ २.९७.१८ ॥
లక్ష్మణా, నేను నిజంగా చెప్పినప్పుడు కూడా, 'ఈ రాజ్యాన్ని అతనికి ఇవ్వు' అని నేనంటే, భరతుడు 'సరే, అలాగే' అనే అంటాడు.
2.97.19
तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः।
लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया ॥ २.९७.१९ ॥
ధర్మశీలుడైన సోదరుడు ఇలా చెప్పగా, అతని హితంలో నిమగ్నుడైన లక్ష్మణుడు సిగ్గుతో తన అవయవాలలోకే ఇమిడిపోయినట్లయ్యాడు.
2.97.20
तद्वाक्यं लक्ष्मणः श्रुत्वा व्रीडितः प्रत्युवाच ह।
त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता दशरथः स्वयम् ॥ २.९७.२० ॥
ఆ మాటలు విని సిగ్గుపడిన లక్ష్మణుడు ఇలా బదులిచ్చాడు: "నిన్ను చూడడానికి తండ్రి దశరథుడే స్వయంగా వచ్చాడని నేను భావిస్తున్నాను."
2.97.21
व्रीडितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह।
एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान् द्रष्टुमागतः ॥ २.९७.२१ ॥
లక్ష్మణుడు సిగ్గుపడటం చూసి రాఘవుడు (రాముడు) ఇలా బదులిచ్చాడు: "ఈ మహాబాహుడు (భరతుడు) మనలను చూడడానికి ఇక్కడికి వచ్చాడని నేను భావిస్తున్నాను."
2.97.22
अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमानः सुखोचितौ।
वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति ॥ २.९७.२२ ॥
లేదా, సుఖానికి అర్హులైన మన ఇద్దరినీ అతడు తప్పక భావించి, వనవాసాన్ని ఆలోచించి, ఇంటికి తిరిగి తీసుకువెళ్తాడని నేను భావిస్తున్నాను.
2.97.23
इमां वाप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम्।
पिता मे राघवः श्रीमान् वनादादाय यास्यति ॥ २.९७.२३ ॥
లేదా, అత్యంత సుఖాలలో పెరిగిన ఈ వైదేహి (సీత)ను కూడా నా తండ్రి, శ్రీమంతుడైన రాఘవుడు, అడవి నుండి తీసుకువెళ్తాడు.
2.97.24
एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ।
वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ ॥ २.९७.२४ ॥
ఓ వీరా, ఉత్తమ జాతికి చెందిన, మనోహరమైన, వాయువేగంతో సమానమైన ఆ రెండు శ్రేష్ఠ అశ్వాలు స్పష్టంగా కనిపిస్తున్నాయి.
2.97.25
स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे।
नागः शत्रुञ्जयो नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः ॥ २.९७.२५ ॥
ఆ అత్యంత పెద్ద శరీరం గల ఏనుగు సేన ముందు భాగంలో వణుకుతోంది. అది శత్రుంజయుడనే పేరుగల వృద్ధ ఏనుగు; జ్ఞానవంతుడైన తండ్రికి చెందినది.
2.97.26
न तु पश्यामि तच्छत्ऺत्रं पाण्डरं लोकसत्कृतम्।
पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे ॥ २.९७.२६ ॥
అయితే లోకం గౌరవించే తండ్రి ఆ తెల్లని దివ్య ఛత్రాన్ని నేను చూడటం లేదు. ఓ మహాబాహూ, ఇక్కడ నాకు సందేహం కలుగుతోంది.
2.97.27
प्रथममर्धमुत्तरार्धेन योजनीयम् ॥ २.९७.२७ ॥
మొదటి అర్ధభాగాన్ని ఉత్తరార్ధంతో కలపాలి.
2.97.28
अवतीर्य्य तु सालाग्रात्तस्मात्स समितिञ्जयः।
लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥ २.९७.२८ ॥
ఆ సాలవృక్షం శిఖరం నుండి దిగి, యుద్ధ విజేత లక్ష్మణుడు చేతులు జోడించి రాముని పక్కన నిలిచాడు.
2.97.29
भरतेनापि सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिऺति।
समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत् ॥ २.९७.२९ ॥
భరతుడు కూడా తొక్కిసలాట కలగకూడదని ఆదేశించడంతో, సేన ఆ పర్వతం చుట్టూ విడిది ఏర్పాటు చేసింది.
2.97.30
अध्यर्द्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा।
पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला ॥ २.९७.३० ॥
ఇక్ష్వాకు వంశ సేన, ఏనుగులు గుర్రాలు రథాలతో నిండి, ఆ పర్వతం ఒక ప్రక్కన ఒకటిన్నర యోజనం వ్యాపించి దానిని చుట్టుముట్టి నిలిచింది.
2.97.31
सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्प्पम्।
प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विराजते नीतिमता प्रणीता ॥ २.९७.३१ ॥
చిత్రకూటంలో భరతుడు ధర్మాన్ని ముందుంచి, గర్వాన్ని విడిచి, రఘునందనుడైన రాముని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి నీతిమంతుడైన భరతునిచే నడిపించబడిన ఆ సేన ప్రకాశించింది.