വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.97.1
सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्च्छितम्।
रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥ २.९७.१ ॥
അത്യന്തം ക്രോധത്താൽ ഇളകി മയങ്ങിയ സൗമിത്രി ലക്ഷ്മണനെ രാമൻ പൂർണ്ണമായി ശാന്തനാക്കി, പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.97.2
किमत्र धनुषा कार्यमसिना वा सचर्मणा।
महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयमागते ॥ २.९७.२ ॥
ഇവിടെ വില്ലുകൊണ്ട് എന്ത് കാര്യം, വാളും പരിചയും കൊണ്ട് എന്ത് കാര്യം? മഹാധനുർധരനേ, മഹാപ്രാജ്ഞനേ, ഭരതൻ തന്നെ വന്നെത്തിയിരിക്കെ.
2.97.3
पितुः सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम्।
किं करिष्ऺयामि राज्येन सापवादेन लक्ष्मण ॥ २.९७.३ ॥
പിതാവിന്റെ സത്യപ്രതിജ്ഞ പാലിക്കാൻ, വന്നെത്തിയ ഭരതനെ വധിച്ച് അപവാദം നിറഞ്ഞ രാജ്യംകൊണ്ട് ഞാൻ എന്തു ചെയ്യും, ലക്ഷ്മണാ?
2.97.4
यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत्।
नाहं तत् प्रतिगृह्णीयां भक्षान् विषकृतानिव ॥ २.९७.४ ॥
ബന്ധുക്കളുടെയോ സുഹൃത്തുക്കളുടെയോ നാശത്താൽ ലഭിക്കുന്ന ഏതു സമ്പത്തും ഞാൻ സ്വീകരിക്കില്ല, വിഷം കലർന്ന ഭക്ഷണം പോലെ.
2.97.5
धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण।
इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिश्रृणोमि ते ॥ २.९७.५ ॥
ലക്ഷ്മണാ, ധർമ്മവും അർത്ഥവും കാമവും ഭൂമിയും പോലും നിങ്ങൾക്കായി ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഇത് നിനക്ക് ഞാൻ വാക്ക് നൽകുന്നു.
2.97.6
भ्रातऽणां सङ्ग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण।
राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनायुधमालभे ॥ २.९७.६ ॥
ലക്ഷ്മണാ, സഹോദരന്മാരെ ഒന്നിച്ചു നിർത്താനും അവരുടെ സുഖത്തിനും വേണ്ടി ഞാൻ രാജ്യവും ആഗ്രഹിക്കുന്നു; സത്യത്തിന്റെ പേരിൽ ആയുധം തൊട്ട് ഞാൻ ശപഥം ചെയ്യുന്നു.
2.97.7
नेयं मम मही सौम्य दुर्ल्लभा सागराम्बरा।
नहीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण ॥ २.९७.७ ॥
പ്രിയ ലക്ഷ്മണാ, സമുദ്രവലയിതമായ ഈ ഭൂമി എനിക്കുള്ളതല്ല; അധർമ്മത്താൽ ഇന്ദ്രപദവിയും ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കില്ല.
2.97.8
यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि मानद।
भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत् कुरुतां शिखी ॥ २.९७.८ ॥
മാനദായകനേ, ഭരതനും നീയും ശത്രുഘ്നനും ഇല്ലാതെ എനിക്ക് എന്തെങ്കിലും സുഖം ഉണ്ടാകുമെങ്കിൽ അതിനെ അഗ്നി ഭസ്മമാക്കട്ടെ.
2.97.9
मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।
मम प्राणात् प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन् ॥ २.९७.९ ॥
സഹോദരവത്സലനായ ഭരതൻ, എന്റെ പ്രാണനേക്കാൾ പ്രിയനായവൻ, കുലധർമ്മം ഓർത്തുകൊണ്ട് അയോധ്യയിലെത്തിയിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു.
2.97.10
श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।
जानक्या सहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ ॥ २.९७.१० ॥
വീരനേ, പുരുഷശ്രേഷ്ഠനേ, ജടയും വൽക്കലവും ധരിച്ച് ജാനകിയോടും നിന്നോടുമൊപ്പം ഞാൻ പ്രവാസത്തിലാക്കപ്പെട്ടു എന്ന് കേട്ട്,
2.97.11
स्नेहेनाक्रान्तहृदयः शोकेनाकुलितेन्द्रियः।
द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथा गतः ॥ २.९७.११ ॥
സ്നേഹത്താൽ നിറഞ്ഞ ഹൃദയവും ശോകത്താൽ കലങ്ങിയ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുമുള്ള ഈ ഭരതൻ എന്നെ കാണാൻ തന്നെയാണ് വന്നിരിക്കുന്നത്; മറ്റൊന്നിനുമല്ല.
2.97.12
अम्बां च कैकयीं रुष्य परुषं चाप्रियं वदन्।
प्रसाद्य पितरं श्रीमान् राज्यं मे दातुमागतः ॥ २.९७.१२ ॥
മാതാവ് കൈകേയിയോട് കോപിച്ച്, പരുഷവും അപ്രിയവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ്, പിതാവിനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച്, ശ്രീമാനായ ഭരതൻ എനിക്ക് രാജ്യം തരാൻ വന്നിരിക്കുന്നു.
2.97.13
प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान् भरतो द्रष्टुमिच्छति।
अस्मासु मनसाप्येष नाप्रियं किञ्चिदाचरेत् ॥ २.९७.१३ ॥
ഇപ്പോൾ ഉചിതമായ സമയത്ത് ഭരതൻ നമ്മെ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; മനസ്സുകൊണ്ടുപോലും അവൻ നമ്മോട് അപ്രിയമായ ഒന്നും ചെയ്യില്ല.
2.97.14
विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम्।
ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र शङ्कसे ॥ २.९७.१४ ॥
ഭരതൻ നിനക്ക് മുമ്പ് എപ്പോൾ, എന്ത് അപ്രിയം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്? അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ന് ഇവിടെ ഭരതനെ സംശയിക്കുന്ന വിധം നിനക്ക് ഇത്ര ഭയം എന്തിന്?
2.97.15
नहि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः।
अहं ह्यप्रियमुक्तः स्यां भरतस्याप्रिये कृते ॥ २.९७.१५ ॥
നീ ഭരതനോട് കഠിനമായ വാക്ക് പറയരുത്; ഭരതൻ അപ്രിയമായ വാക്ക് പറയില്ല. ഭരതനോട് അപ്രിയം ചെയ്താൽ, ഞാൻ തന്നെ അപ്രിയവാക്കുകൾക്ക് ഇരയാകും.
2.97.16
कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्याञ्चिदापदि।
भ्राता वा भ्रातरं हन्यात् सौमित्रे प्राणमात्मनः ॥ २.९७.१६ ॥
ഏത് ആപത്തിലും പുത്രന്മാർ പിതാവിനെ എങ്ങനെ കൊല്ലും? അല്ലെങ്കിൽ സഹോദരൻ സഹോദരനെ എങ്ങനെ കൊല്ലും? സൗമിത്രി, ഒരാൾ സ്വന്തം പ്രാണന് തന്നെ ശത്രുവാകുന്നത് എങ്ങനെ?
2.97.17
यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं प्रभाषसे।
वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम् ॥ २.९७.१७ ॥
രാജ്യത്തിനുവേണ്ടിയാണ് നീ ഇങ്ങനെ സംസാരിക്കുന്നതെങ്കിൽ, ഭരതനെ കണ്ട് ഈ രാജ്യം അവനു നൽകാൻ ഞാൻ പറയും.
2.97.18
उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण तत्त्वतः।
राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति ॥ २.९७.१८ ॥
ലക്ഷ്മണാ, ഞാൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ പറഞ്ഞാലും, 'ഈ രാജ്യം ഇവനു നൽകൂ' എന്ന് ഞാൻ പറഞ്ഞാൽ, ഭരതൻ 'ശരി, അങ്ങനെ തന്നെ' എന്നേ പറയൂ.
2.97.19
तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः।
लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया ॥ २.९७.१९ ॥
ധർമ്മശീലനായ ജ്യേഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവന്റെ ഹിതത്തിൽ മുഴുകിയിരുന്ന ലക്ഷ്മണൻ ലജ്ജകൊണ്ട് തന്റെ അവയവങ്ങളിലേക്കുതന്നെ ഒതുങ്ങിപ്പോയതുപോലെയായി.
2.97.20
तद्वाक्यं लक्ष्मणः श्रुत्वा व्रीडितः प्रत्युवाच ह।
त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता दशरथः स्वयम् ॥ २.९७.२० ॥
ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ലജ്ജിതനായ ലക്ഷ്മണൻ മറുപടി പറഞ്ഞു: "നിന്നെ കാണാൻ പിതാവ് ദശരഥൻ തന്നെ നേരിട്ട് വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു."
2.97.21
व्रीडितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह।
एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान् द्रष्टुमागतः ॥ २.९७.२१ ॥
ലജ്ജിതനായ ലക്ഷ്മണനെ കണ്ട് രാഘവൻ (രാമൻ) മറുപടി പറഞ്ഞു: "ഈ മഹാബാഹു (ഭരതൻ) നമ്മെ കാണാൻ ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു എന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു."
2.97.22
अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमानः सुखोचितौ।
वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति ॥ २.९७.२२ ॥
അല്ലെങ്കിൽ, സുഖത്തിന് അർഹരായ നമ്മളെ കരുതി, വനവാസത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിച്ച്, അവൻ നമ്മെ വീട്ടിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുപോകുമെന്ന് ഞാൻ തീർച്ചയായും കരുതുന്നു.
2.97.23
इमां वाप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम्।
पिता मे राघवः श्रीमान् वनादादाय यास्यति ॥ २.९७.२३ ॥
അല്ലെങ്കിൽ, അത്യധികം സുഖത്തിൽ വളർന്ന ഈ വൈദേഹിയെയും (സീതയെയും) എന്റെ പിതാവ് ശ്രീമാനായ രാഘവൻ വനത്തിൽനിന്ന് കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകും.
2.97.24
एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ।
वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ ॥ २.९७.२४ ॥
ഹേ വീരാ, ഉത്തമകുലജാതരും മനോഹരരും കാറ്റിന്റെ വേഗത്തിനൊത്തവരുമായ ആ രണ്ട് ഉത്തമ കുതിരകൾ വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു.
2.97.25
स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे।
नागः शत्रुञ्जयो नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः ॥ २.९७.२५ ॥
ആ അതിമഹത്തായ ശരീരമുള്ള ആന സേനയുടെ മുൻനിരയിൽ വിറയ്ക്കുന്നു. അത് ശത്രുഞ്ജയൻ എന്ന പേരുള്ള വൃദ്ധ ഗജമാണ്; ജ്ഞാനിയായ പിതാവിന്റേതാണ്.
2.97.26
न तु पश्यामि तच्छत्ऺत्रं पाण्डरं लोकसत्कृतम्।
पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे ॥ २.९७.२६ ॥
എന്നാൽ ലോകം ആദരിക്കുന്ന പിതാവിന്റെ ആ വെൺകുട ദിവ്യമായി ഞാൻ കാണുന്നില്ല. മഹാബാഹോ, ഇവിടെ എനിക്ക് സംശയമുണ്ട്.
2.97.27
प्रथममर्धमुत्तरार्धेन योजनीयम् ॥ २.९७.२७ ॥
ആദ്യ അർദ്ധത്തെ ഉത്തരാർദ്ധവുമായി ചേർക്കണം.
2.97.28
अवतीर्य्य तु सालाग्रात्तस्मात्स समितिञ्जयः।
लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥ २.९७.२८ ॥
ആ സാലവൃക്ഷത്തിന്റെ മുകളിൽ നിന്നിറങ്ങിയ യുദ്ധവിജയിയായ ലക്ഷ്മണൻ കൈകൂപ്പി രാമന്റെ അരികിൽ നിന്നു.
2.97.29
भरतेनापि सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिऺति।
समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत् ॥ २.९७.२९ ॥
ഭരതനും തിരക്കുണ്ടാകരുതെന്ന് നിർദേശിച്ചിരുന്നതിനാൽ, സേന ആ പർവതത്തിനു ചുറ്റും പാളയമടിച്ചു.
2.97.30
अध्यर्द्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा।
पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला ॥ २.९७.३० ॥
ഇക്ഷ്വാകു വംശത്തിന്റെ ആ സേന, ആനകളും കുതിരകളും രഥങ്ങളും നിറഞ്ഞ്, പർവതത്തിന്റെ ഒരു വശത്ത് ഒന്നര യോജന വ്യാപിച്ച് അതിനെ വലയം ചെയ്തു.
2.97.31
सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्प्पम्।
प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विराजते नीतिमता प्रणीता ॥ २.९७.३१ ॥
ചിത്രകൂടത്തിൽ ഭരതൻ ധർമ്മത്തെ മുന്നിൽ നിർത്തി, അഹങ്കാരം വെടിഞ്ഞ്, രഘുനന്ദനനായ രാമനെ പ്രസാദിപ്പിക്കുവാൻ നീതിമാനായ ഭരതനാൽ നയിക്കപ്പെട്ട ആ സേന ശോഭിച്ചു.