ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.97.1
सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्च्छितम्।
रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥ २.९७.१ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧରେ ବିଚଳିତ ସୌମିତ୍ରି ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ରାମ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ କରି ଏହି କଥା କହିଲେ ।
2.97.2
किमत्र धनुषा कार्यमसिना वा सचर्मणा।
महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयमागते ॥ २.९७.२ ॥
ଏଠାରେ ଧନୁଷରେ କ'ଣ କାମ, ଖଡ୍ଗ କିମ୍ବା ଢାଲରେ କ'ଣ କାମ? ହେ ମହାଧନୁର୍ଦ୍ଧର, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଭରତ ସ୍ୱୟଂ ଆସିଥିବା ବେଳେ ।
2.97.3
पितुः सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम्।
किं करिष्ऺयामि राज्येन सापवादेन लक्ष्मण ॥ २.९७.३ ॥
ପିତାଙ୍କ ସତ୍ୟ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ଆସିଥିବା ଭରତକୁ ବଧ କରି, ଅପବାଦଯୁକ୍ତ ରାଜ୍ୟରେ ମୁଁ କ'ଣ କରିବି, ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ?
2.97.4
यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत्।
नाहं तत् प्रतिगृह्णीयां भक्षान् विषकृतानिव ॥ २.९७.४ ॥
ବନ୍ଧୁ କିମ୍ବା ମିତ୍ରମାନଙ୍କର କ୍ଷୟରୁ ଯେଉଁ ଧନ ହୁଏ, ମୁଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବି ନାହିଁ, ଯେପରି ବିଷ ମିଶ୍ରିତ ଖାଦ୍ୟ କେହି ଗ୍ରହଣ କରେ ନାହିଁ ।
2.97.5
धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण।
इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिश्रृणोमि ते ॥ २.९७.५ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଏବଂ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ଏହା ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଉଛି ।
2.97.6
भ्रातऽणां सङ्ग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण।
राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनायुधमालभे ॥ २.९७.६ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଭାଇମାନଙ୍କୁ ଏକତ୍ର ରଖିବା ପାଇଁ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ସୁଖ ପାଇଁ ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରେ; ସତ୍ୟ ନାମରେ ଅସ୍ତ୍ର ଛୁଇଁ ମୁଁ ଶପଥ କରୁଛି ।
2.97.7
नेयं मम मही सौम्य दुर्ल्लभा सागराम्बरा।
नहीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण ॥ २.९७.७ ॥
ହେ ସୌମ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ସାଗରବେଷ୍ଟିତ ଏହି ପୃଥିବୀ ମୋର ନୁହେଁ; ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ରପଦବୀ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରିବି ନାହିଁ।
2.97.8
यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि मानद।
भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत् कुरुतां शिखी ॥ २.९७.८ ॥
ହେ ମାନଦ, ଭରତ, ତୁମ ଓ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବିନା ମୋର ଯେଉଁ ସୁଖ ହେବ, ତାହାକୁ ଅଗ୍ନି ଭସ୍ମ କରୁ।
2.97.9
मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।
मम प्राणात् प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन् ॥ २.९७.९ ॥
ଭ୍ରାତୃବତ୍ସଳ ଭରତ, ଯିଏ ମୋର ପ୍ରାଣ ଅପେକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ, କୁଳଧର୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି।
2.97.10
श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।
जानक्या सहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ ॥ २.९७.१० ॥
ହେ ବୀର, ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜଟା ଓ ବଳଲ ଧାରଣ କରି ଜାନକୀ ଓ ତୁମ ସହିତ ମୁଁ ନିର୍ବାସିତ ହୋଇଛି ଏହା ଶୁଣି,
2.97.11
स्नेहेनाक्रान्तहृदयः शोकेनाकुलितेन्द्रियः।
द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथा गतः ॥ २.९७.११ ॥
ସ୍ନେହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୃଦୟ ଓ ଶୋକରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଥିବା ଏହି ଭରତ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ହିଁ ଆସିଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟଥା ଯାଇ ନାହାନ୍ତି।
2.97.12
अम्बां च कैकयीं रुष्य परुषं चाप्रियं वदन्।
प्रसाद्य पितरं श्रीमान् राज्यं मे दातुमागतः ॥ २.९७.१२ ॥
ମାତା କୈକେୟୀଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ କରି, କଠୋର ଓ ଅପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହି, ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ଶ୍ରୀମାନ୍ ଭରତ ମୋତେ ରାଜ୍ୟ ଦେବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।
2.97.13
प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान् भरतो द्रष्टुमिच्छति।
अस्मासु मनसाप्येष नाप्रियं किञ्चिदाचरेत् ॥ २.९७.१३ ॥
ବର୍ତ୍ତମାନ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଭରତ ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛନ୍ତି; ସେ ମନରେ ମଧ୍ୟ ଆମ ପ୍ରତି କୌଣସି ଅପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ ନାହିଁ।
2.97.14
विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम्।
ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र शङ्कसे ॥ २.९७.१४ ॥
ଭରତ ତୁମକୁ ପୂର୍ବରୁ କେବେ, କଣ ଅପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ? କିମ୍ବା ଆଜି ଏଠାରେ ଭରତଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରିବା ପରି ଭୟ ତୁମର କାହିଁକି?
2.97.15
नहि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः।
अहं ह्यप्रियमुक्तः स्यां भरतस्याप्रिये कृते ॥ २.९७.१५ ॥
ତୁମେ ଭରତଙ୍କୁ କଠୋର ବାକ୍ୟ କହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଭରତ ଅପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟ କହିବେ ନାହିଁ। ଭରତଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପ୍ରିୟ କରାଗଲେ, ମୁଁ ହିଁ ଅପ୍ରିୟ ବାକ୍ୟର ଲକ୍ଷ୍ୟ ହେବି।
2.97.16
कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्याञ्चिदापदि।
भ्राता वा भ्रातरं हन्यात् सौमित्रे प्राणमात्मनः ॥ २.९७.१६ ॥
ଯେକୌଣସି ବିପଦରେ ପୁତ୍ରମାନେ କିପରି ପିତାଙ୍କୁ ମାରିବେ? କିମ୍ବା ଭାଇ କିପରି ଭାଇକୁ ମାରିବ? ହେ ସୌମିତ୍ରି, କେହି କିପରି ନିଜ ପ୍ରାଣର ଶତ୍ରୁ ହୁଏ?
2.97.17
यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं प्रभाषसे।
वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम् ॥ २.९७.१७ ॥
ତୁମେ ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ହିଁ ଏହି କଥା କହୁଛ ଯଦି, ତେବେ ଭରତଙ୍କୁ ଦେଖି ମୁଁ କହିବି ଯେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଯାଉ।
2.97.18
उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण तत्त्वतः।
राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति ॥ २.९७.१८ ॥
ହେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମୁଁ ପ୍ରକୃତରେ କହିଲେ ମଧ୍ୟ, 'ଏହି ରାଜ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦିଅ' ବୋଲି କହିଲେ ଭରତ 'ଠିକ୍, ସେପରି ହେଉ' ବୋଲି କହିବେ।
2.97.19
तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः।
लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया ॥ २.९७.१९ ॥
ଧର୍ମଶୀଳ ଭାଇ ଏହିପରି କହିବାରୁ, ତାଙ୍କ ହିତରେ ରତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଲଜ୍ଜାରେ ଯେପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
2.97.20
तद्वाक्यं लक्ष्मणः श्रुत्वा व्रीडितः प्रत्युवाच ह।
त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता दशरथः स्वयम् ॥ २.९७.२० ॥
ସେହି ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଲଜ୍ଜିତ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ଭାବୁଛି ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ପିତା ଦଶରଥ ସ୍ୱୟଂ ଆସିଛନ୍ତି।"
2.97.21
व्रीडितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह।
एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान् द्रष्टुमागतः ॥ २.९७.२१ ॥
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କୁ ଲଜ୍ଜିତ ଦେଖି ରାଘବ (ରାମ) ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ମୁଁ ଭାବୁଛି ଏହି ମହାବାହୁ (ଭରତ) ଆମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।"
2.97.22
अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमानः सुखोचितौ।
वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति ॥ २.९७.२२ ॥
ଅଥବା, ସୁଖର ଯୋଗ୍ୟ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ବିଚାରି, ବନବାସ କଥା ଭାବି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଆମକୁ ଘରକୁ ଫେରାଇ ନେବେ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁଛି।
2.97.23
इमां वाप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम्।
पिता मे राघवः श्रीमान् वनादादाय यास्यति ॥ २.९७.२३ ॥
ଅଥବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ପାଳିତା ଏହି ବୈଦେହୀଙ୍କୁ (ସୀତାଙ୍କୁ) ମଧ୍ୟ ମୋ ପିତା ଶ୍ରୀମାନ ରାଘବ ବନରୁ ନେଇଯିବେ।
2.97.24
एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ।
वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ ॥ २.९७.२४ ॥
ହେ ବୀର, ଉଚ୍ଚକୁଳଜାତ, ମନୋହର, ପବନ ବେଗ ସମାନ ସେହି ଦୁଇଟି ଉତ୍ତମ ଅଶ୍ୱ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
2.97.25
स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे।
नागः शत्रुञ्जयो नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः ॥ २.९७.२५ ॥
ସେହି ଅତି ବିଶାଳ ଶରୀରର ହାତୀ ସେନାର ଅଗ୍ରଭାଗରେ କମ୍ପୁଛି। ସେ ଶତ୍ରୁଞ୍ଜୟ ନାମକ ବୃଦ୍ଧ ହାତୀ, ଯାହା ବୁଦ୍ଧିମାନ ପିତାଙ୍କର।
2.97.26
न तु पश्यामि तच्छत्ऺत्रं पाण्डरं लोकसत्कृतम्।
पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे ॥ २.९७.२६ ॥
ମାତ୍ର ଲୋକପୂଜିତ ପିତାଙ୍କର ସେହି ଧଳା ଦିବ୍ୟ ଛତ୍ର ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ। ହେ ମହାବାହୋ, ଏଠାରେ ମୋର ସନ୍ଦେହ ହେଉଛି।
2.97.27
प्रथममर्धमुत्तरार्धेन योजनीयम् ॥ २.९७.२७ ॥
ପ୍ରଥମ ଅର୍ଦ୍ଧକୁ ଉତ୍ତରାର୍ଦ୍ଧ ସହିତ ଯୋଡ଼ିବା ଉଚିତ।
2.97.28
अवतीर्य्य तु सालाग्रात्तस्मात्स समितिञ्जयः।
लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥ २.९७.२८ ॥
ସେହି ସାଲ ଗଛର ଶିଖରରୁ ଓହ୍ଲାଇ ସମିତିଞ୍ଜୟ ଲକ୍ଷ୍ମଣ କରଯୋଡ଼ି ରାମଙ୍କ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଠିଆ ହେଲେ।
2.97.29
भरतेनापि सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिऺति।
समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत् ॥ २.९७.२९ ॥
ଭରତ ମଧ୍ୟ ଭିଡ଼ ନହେବା ପାଇଁ ଆଦେଶ ଦେଇଥିବାରୁ, ସେନା ସେହି ପର୍ବତ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଗରେ ଶିବିର ସ୍ଥାପନ କଲା।
2.97.30
अध्यर्द्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा।
पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला ॥ २.९७.३० ॥
ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ବଂଶର ସେହି ସେନା, ହାତୀ ଘୋଡ଼ା ରଥରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପର୍ବତର ଏକ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦେଢ଼ ଯୋଜନ ବ୍ୟାପି ଏହାକୁ ଘେରି ରହିଲା।
2.97.31
सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्प्पम्।
प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विराजते नीतिमता प्रणीता ॥ २.९७.३१ ॥
ଚିତ୍ରକୂଟରେ ଭରତ ଧର୍ମକୁ ଆଗରେ ରଖି, ଅହଂକାର ତ୍ୟାଗ କରି, ରଘୁନନ୍ଦନ ରାମଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ନୀତିମାନ ଭରତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିଚାଳିତ ସେ ସେନା ଶୋଭାୟମାନ ହେଉଥିଲା।