ਵਾਲਮੀਕਿ ਰਾਮਾਇਣ · ਸਰਗ 2.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.97.1
सुसंरब्धं तु सौमित्रिं लक्ष्मणं क्रोधमूर्च्छितम्।
रामस्तु परिसान्त्व्याथ वचनं चेदमब्रवीत् ॥ २.९७.१ ॥
ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸੌਮਿਤ੍ਰਿ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਰਾਮ ਨੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਕੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।
2.97.2
किमत्र धनुषा कार्यमसिना वा सचर्मणा।
महेष्वासे महाप्राज्ञे भरते स्वयमागते ॥ २.९७.२ ॥
ਇੱਥੇ ਧਨੁਸ਼ ਨਾਲ ਕੀ ਕੰਮ, ਤਲਵਾਰ ਜਾਂ ਢਾਲ ਨਾਲ ਕੀ ਕੰਮ? ਹੇ ਮਹਾਧਨੁਰਧਾਰੀ, ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਗਿਆ ਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਭਰਤ ਆਪ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
2.97.3
पितुः सत्यं प्रतिश्रुत्य हत्वा भरतमागतम्।
किं करिष्ऺयामि राज्येन सापवादेन लक्ष्मण ॥ २.९७.३ ॥
ਪਿਤਾ ਦੇ ਸੱਚ ਦੇ ਵਚਨ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਏ ਹੋਏ ਭਰਤ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਅਪਵਾਦ ਵਾਲੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂਗਾ, ਲਕਸ਼ਮਣ?
2.97.4
यद्द्रव्यं बान्धवानां वा मित्राणां वा क्षये भवेत्।
नाहं तत् प्रतिगृह्णीयां भक्षान् विषकृतानिव ॥ २.९७.४ ॥
ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਜਾਂ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਨਾਲ ਜੋ ਵੀ ਧਨ ਮਿਲੇ, ਮੈਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਲਵਾਂਗਾ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਜ਼ਹਿਰ ਮਿਲਾਇਆ ਭੋਜਨ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ।
2.97.5
धर्ममर्थं च कामं च पृथिवीं चापि लक्ष्मण।
इच्छामि भवतामर्थे एतत् प्रतिश्रृणोमि ते ॥ २.९७.५ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਇਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਵਚਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ।
2.97.6
भ्रातऽणां सङ्ग्रहार्थं च सुखार्थं चापि लक्ष्मण।
राज्यमप्यहमिच्छामि सत्येनायुधमालभे ॥ २.९७.६ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ ਮੈਂ ਰਾਜ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ; ਸੱਚ ਦੀ ਸਹੁੰ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸ਼ਸਤਰ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦਾ ਹਾਂ।
2.97.7
नेयं मम मही सौम्य दुर्ल्लभा सागराम्बरा।
नहीच्छेयमधर्मेण शक्रत्वमपि लक्ष्मण ॥ २.९७.७ ॥
ਹੇ ਸੌਮ੍ਯ ਲਕ੍ਸ਼੍ਮਣ, ਸਾਗਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਇਹ ਧਰਤੀ ਮੇਰੀ ਨਹੀਂ; ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਇੰਦਰ ਪਦਵੀ ਵੀ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ।
2.97.8
यद्विना भरतं त्वां च शत्रुघ्नं चापि मानद।
भवेन्मम सुखं किञ्चिद्भस्म तत् कुरुतां शिखी ॥ २.९७.८ ॥
ਹੇ ਮਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਭਰਤ, ਤੇਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਵੀ ਸੁਖ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਅਗਨੀ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦੇਵੇ।
2.97.9
मन्येऽहमागतोऽयोध्यां भरतो भ्रातृवत्सलः।
मम प्राणात् प्रियतरः कुलधर्ममनुस्मरन् ॥ २.९७.९ ॥
ਭ੍ਰਾਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਰਤ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਕੁਲਧਰਮ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਯੋਧਿਆ ਆਇਆ ਹੈ, ਮੈਂ ਇਹ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।
2.97.10
श्रुत्वा प्रव्राजितं मां हि जटावल्कलधारिणम्।
जानक्या सहितं वीर त्वया च पुरुषर्षभ ॥ २.९७.१० ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਜਟਾ ਅਤੇ ਵਲਕਲ ਧਾਰੀ ਮੈਂ ਜਾਨਕੀ ਤੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਬਨਵਾਸ ਗਿਆ ਹਾਂ, ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ,
2.97.11
स्नेहेनाक्रान्तहृदयः शोकेनाकुलितेन्द्रियः।
द्रष्टुमभ्यागतो ह्येष भरतो नान्यथा गतः ॥ २.९७.११ ॥
ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲਾ ਇਹ ਭਰਤ ਮੈਨੂੰ ਵੇਖਣ ਹੀ ਆਇਆ ਹੈ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਗਿਆ।
2.97.12
अम्बां च कैकयीं रुष्य परुषं चाप्रियं वदन्।
प्रसाद्य पितरं श्रीमान् राज्यं मे दातुमागतः ॥ २.९७.१२ ॥
ਮਾਤਾ ਕੈਕੇਯੀ ਉੱਤੇ ਰੋਸ ਕਰਕੇ, ਕਠੋਰ ਤੇ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬੋਲ ਬੋਲ ਕੇ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ, ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਭਰਤ ਮੈਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇਣ ਆਇਆ ਹੈ।
2.97.13
प्राप्तकालं यदेषोऽस्मान् भरतो द्रष्टुमिच्छति।
अस्मासु मनसाप्येष नाप्रियं किञ्चिदाचरेत् ॥ २.९७.१३ ॥
ਹੁਣ ਢੁਕਵੇਂ ਸਮੇਂ ਉੱਤੇ ਭਰਤ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੋਈ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ।
2.97.14
विप्रियं कृतपूर्वं ते भरतेन कदा नु किम्।
ईदृशं वा भयं तेऽद्य भरतं योऽत्र शङ्कसे ॥ २.९७.१४ ॥
ਭਰਤ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੋਂ, ਕੀ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕੰਮ ਕੀਤਾ ਸੀ? ਜਾਂ ਅੱਜ ਇੱਥੇ ਭਰਤ ਉੱਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰਨ ਜਿੰਨਾ ਡਰ ਤੈਨੂੰ ਕਿਉਂ ਹੈ?
2.97.15
नहि ते निष्ठुरं वाच्यो भरतो नाप्रियं वचः।
अहं ह्यप्रियमुक्तः स्यां भरतस्याप्रिये कृते ॥ २.९७.१५ ॥
ਤੈਨੂੰ ਭਰਤ ਨਾਲ ਕਠੋਰ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲਣੇ ਚਾਹੀਦੇ; ਭਰਤ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬੋਲ ਨਹੀਂ ਬੋਲੇਗਾ। ਜੇ ਭਰਤ ਨਾਲ ਅਪ੍ਰਿਯ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਅਪ੍ਰਿਯ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਂਗਾ।
2.97.16
कथं नु पुत्राः पितरं हन्युः कस्याञ्चिदापदि।
भ्राता वा भ्रातरं हन्यात् सौमित्रे प्राणमात्मनः ॥ २.९७.१६ ॥
ਕਿਸੇ ਵੀ ਬਿਪਤਾ ਵਿੱਚ ਪੁੱਤਰ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰਨਗੇ? ਜਾਂ ਭਰਾ ਭਰਾ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮਾਰੇਗਾ? ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ, ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦਾ ਵੈਰੀ ਕਿਵੇਂ ਬਣੇ?
2.97.17
यदि राज्यस्य हेतोस्त्वमिमां वाचं प्रभाषसे।
वक्ष्यामि भरतं दृष्ट्वा राज्यमस्मै प्रदीयताम् ॥ २.९७.१७ ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਰਾਜ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਹੀ ਇਹ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈਂ, ਤਾਂ ਭਰਤ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਆਖਾਂਗਾ ਕਿ ਇਹ ਰਾਜ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
2.97.18
उच्यमानोऽपि भरतो मया लक्ष्मण तत्त्वतः।
राज्यमस्मै प्रयच्छेति बाढमित्येव वक्ष्यति ॥ २.९७.१८ ॥
ਹੇ ਲਕਸ਼ਮਣ, ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸੱਚੇ ਦਿਲੋਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਉੱਤੇ ਵੀ, 'ਇਹ ਰਾਜ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿਓ' ਤਾਂ ਭਰਤ ਆਖੇਗਾ, 'ਠੀਕ ਹੈ, ਬਿਲਕੁਲ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ।'
2.97.19
तथोक्तो धर्मशीलेन भ्रात्रा तस्य हिते रतः।
लक्ष्मणः प्रविवेशेव स्वानि गात्राणि लज्जया ॥ २.९७.१९ ॥
ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਭਰਾ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ, ਉਸਦੇ ਹਿਤ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹੋਏ ਲਕਸ਼ਮਣ ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾ ਗਏ।
2.97.20
तद्वाक्यं लक्ष्मणः श्रुत्वा व्रीडितः प्रत्युवाच ह।
त्वां मन्ये द्रष्टुमायातः पिता दशरथः स्वयम् ॥ २.९७.२० ॥
ਉਹ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹੋਏ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਪਿਤਾ ਦਸਰਥ ਖ਼ੁਦ ਆਏ ਹਨ।"
2.97.21
व्रीडितं लक्ष्मणं दृष्ट्वा राघवः प्रत्युवाच ह।
एष मन्ये महाबाहुरिहास्मान् द्रष्टुमागतः ॥ २.९७.२१ ॥
ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਘਵ (ਰਾਮ) ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਇਹ ਮਹਾਬਾਹੂ (ਭਰਤ) ਸਾਨੂੰ ਮਿਲਣ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ।"
2.97.22
अथवा नौ ध्रुवं मन्ये मन्यमानः सुखोचितौ।
वनवासमनुध्याय गृहाय प्रतिनेष्यति ॥ २.९७.२२ ॥
ਜਾਂ, ਸੁਖ ਦੇ ਯੋਗ ਸਾਡੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਬਨਵਾਸ ਬਾਰੇ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਸਾਨੂੰ ਘਰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾਵੇਗਾ, ਮੈਂ ਇਹੀ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ।
2.97.23
इमां वाप्येष वैदेहीमत्यन्तसुखसेविनीम्।
पिता मे राघवः श्रीमान् वनादादाय यास्यति ॥ २.९७.२३ ॥
ਜਾਂ, ਬਹੁਤ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਪਲੀ ਇਸ ਵੈਦੇਹੀ (ਸੀਤਾ) ਨੂੰ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਰਾਘਵ ਬਨ ਤੋਂ ਲੈ ਜਾਣਗੇ।
2.97.24
एतौ तौ सम्प्रकाशेते गोत्रवन्तौ मनोरमौ।
वायुवेगसमौ वीर जवनौ तुरगोत्तमौ ॥ २.९७.२४ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਉੱਚੇ ਕੁਲ ਦੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹਣ ਵਾਲੇ, ਹਵਾ ਦੀ ਗਤੀ ਵਰਗੇ ਉਹ ਦੋ ਉੱਤਮ ਘੋੜੇ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।
2.97.25
स एष सुमहाकायः कम्पते वाहिनीमुखे।
नागः शत्रुञ्जयो नाम वृद्धस्तातस्य धीमतः ॥ २.९७.२५ ॥
ਉਹ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ ਫੌਜ ਦੇ ਮੂਹਰਲੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਕੰਬ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਹ ਸ਼ਤਰੁੰਜਯ ਨਾਮ ਦਾ ਬੁੱਢਾ ਹਾਥੀ ਹੈ, ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਪਿਤਾ ਦਾ ਹੈ।
2.97.26
न तु पश्यामि तच्छत्ऺत्रं पाण्डरं लोकसत्कृतम्।
पितुर्दिव्यं महाबाहो संशयो भवतीह मे ॥ २.९७.२६ ॥
ਪਰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤਿਕਾਰੀ ਪਿਤਾ ਦਾ ਉਹ ਚਿੱਟਾ ਦਿਵਿਆ ਛਤਰ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਰਿਹਾ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2.97.27
प्रथममर्धमुत्तरार्धेन योजनीयम् ॥ २.९७.२७ ॥
ਪਹਿਲਾ ਅੱਧ ਉੱਤਰਾਰਧ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.97.28
अवतीर्य्य तु सालाग्रात्तस्मात्स समितिञ्जयः।
लक्ष्मणः प्राञ्जलिर्भूत्वा तस्थौ रामस्य पार्श्वतः ॥ २.९७.२८ ॥
ਉਸ ਸਾਲ ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਕੇ ਯੁੱਧ-ਜੇਤੂ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਰਾਮ ਦੇ ਪਾਸੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਗਿਆ।
2.97.29
भरतेनापि सन्दिष्टा सम्मर्दो न भवेदिऺति।
समन्तात्तस्य शैलस्य सेना वासमकल्पयत् ॥ २.९७.२९ ॥
ਭਰਤ ਨੇ ਵੀ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਭੀੜ-ਭੜੱਕਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਲਈ ਫੌਜ ਨੇ ਉਸ ਪਰਬਤ ਦੇ ਚੁਫੇਰੇ ਡੇਰਾ ਲਾ ਲਿਆ।
2.97.30
अध्यर्द्धमिक्ष्वाकुचमूर्योजनं पर्वतस्य सा।
पार्श्वे न्यविशदावृत्य गजवाजिरथाकुला ॥ २.९७.३० ॥
ਇਕਸ਼ਵਾਕੂ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਉਹ ਫੌਜ, ਹਾਥੀਆਂ ਘੋੜਿਆਂ ਰੱਥਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ, ਪਰਬਤ ਦੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਡੇਢ ਯੋਜਨ ਫੈਲ ਕੇ ਉਸਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਟਿਕ ਗਈ।
2.97.31
सा चित्रकूटे भरतेन सेना धर्मं पुरस्कृत्य विधूय दर्प्पम्।
प्रसादनार्थं रघुनन्दनस्य विराजते नीतिमता प्रणीता ॥ २.९७.३१ ॥
ਚਿੱਤਰਕੂਟ ਵਿੱਚ ਭਰਤ ਨੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਹੰਕਾਰ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਰਘੁਨੰਦਨ ਰਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਨੀਤੀਵਾਨ ਭਰਤ ਦੁਆਰਾ ਲਿਜਾਈ ਗਈ ਉਹ ਸੈਨਾ ਸ਼ੋਭ ਰਹੀ ਸੀ।