અથર્વવેદ अथर्ववेद

આ શું છે

અથર્વવેદ ચોથો વેદ છે, જેનું નામ અથર્વન અને અંગિરસના પ્રાચીન ઋષિકુળો પરથી પડ્યું છે. તેનાં આશરે 730 સૂક્તો, લગભગ 6,000 મંત્રો સાથે, સામાન્ય જીવનની ચિંતાઓની સૌથી નજીક છે: રોગમાંથી સાજા થવું, નુકસાનથી રક્ષણ, પ્રેમ અને લગ્ન, સંતાન, શાંતિભર્યું ઘર, સારો પાક અને ન્યાયી રાજા. સાથે જ તેમાં બ્રહ્માંડના સ્વરૂપ વિશે ઊંડું ચિંતન પણ છે.

તેની રચના કેવી છે

તેમાં વીસ કાંડ છે. શરૂઆતના કાંડોમાં ટૂંકાં સૂક્તો લંબાઈ પ્રમાણે ગોઠવાયેલાં છે; પછીના કાંડોમાં લાંબાં સૂક્તો છે, જેમાં કાંડ 12ની શરૂઆતમાં આવતું પૃથ્વીસૂક્ત અને કાંડ 19માં કાળ (કાલ) વિશેનાં સૂક્તો સમાયેલાં છે. તેની બે શાખાઓ આજે ઉપલબ્ધ છે: શૌનક અને પૈપ્પલાદ. મુંડક, પ્રશ્ન અને માંડૂક્ય ઉપનિષદ અથર્વવેદનાં છે.

તે શું શીખવે છે

અથર્વવેદ ઔષધિઓ અને જળની મદદથી આરોગ્ય માટે, દીર્ઘાયુ માટે અને રક્ષણ માટે પ્રાર્થના કરે છે. તે સુમેળ માગે છે: "તમારાં હૃદય એક થાઓ, તમારાં મન એક થાઓ" (3.30). તેનું પૃથ્વીસૂક્ત (12.1) ભૂમિ, તેની નદીઓ, વનો અને લોકોને આદર આપે છે અને કહે છે, "પૃથ્વી મારી માતા છે અને હું તેનો પુત્ર છું." તે બ્રહ્માંડના આધાર, કાળ અને પરમ સત્ય વિશે પણ હિંમતભર્યા પ્રશ્નો પૂછે છે.

તમારા જીવનમાં તેનો અર્થ શું હોઈ શકે

આ એવો વેદ છે જે દરેક ઘરની ચિંતાઓ સાથે વાત કરે છે: માંદગી, ઝઘડા, ભય અને પોતાનાં સંતાનો માટેની આશા. તેની શાંતિની પ્રાર્થનાઓ આજે પણ વિધિઓ અને સભાઓના અંતે બોલાય છે. પૃથ્વી પ્રત્યેનો તેનો આદર આજે ધરતીની સંભાળ લેવાના આહ્વાન જેવો લાગે છે, અને ઔષધીય વનસ્પતિઓ વિશેનું તેનું જ્ઞાન ઘણી વાર પછીની આયુર્વેદ પરંપરા સાથે જોડવામાં આવે છે.

ક્યાંથી શરૂ કરવું

પૃથ્વીસૂક્ત (12.1)થી શરૂઆત કરો, પછી સુમેળનું સૂક્ત (3.30) અને કોઈ એક આરોગ્ય-સૂક્ત વાંચો. ૐ અક્ષર વિશેના માત્ર બાર મંત્રોવાળું માંડૂક્ય ઉપનિષદ એ પછીનું સારું પગલું છે.

ઉદ્ભવ અને સમયકાળ

અથર્વવેદનું સંકલન ઋગ્વેદ પછી થયું, જોકે તેની કેટલીક સામગ્રી એટલી જ પ્રાચીન હોઈ શકે. તેને બાકીના ત્રણ વેદો કરતાં પાછળથી ચોથા વેદ તરીકે સ્વીકારવામાં આવ્યો, અને પરંપરામાં તે પણ તેમની જેમ શ્રુતિ છે.

Vedyatra પરનો પાઠ

અહીં આપેલો સંસ્કૃત પાઠ અથર્વવેદની શૌનક શાખાનો છે, જે રીતે સંસ્કૃત વિકિસ્રોત તેને આપે છે તે જ રીતે: દરેક સૂક્ત માટે એક પાનું, અને દરેક મંત્ર જે પાનાના જે ચોક્કસ સંસ્કરણમાંથી લેવાયો છે તેની કડી સાથે. વિકિસ્રોતનો પાઠ સ્વરચિહ્નો વિનાનો છે, તેથી ઋગ્વેદથી વિપરીત અહીંના મંત્રોમાં સ્વરચિહ્નો નથી. ઘણાં પાનાંમાં સૂક્ત પછી સાયણનું ભાષ્ય પણ છપાયેલું છે; તે અહીંના પાઠનો ભાગ નથી. આ રીતે વીસ કાંડોમાં કુલ 756 સૂક્તો અને 5,944 મંત્રો થાય છે.

અહીંના સંદર્ભો વિકિસ્રોતની ક્રમસંખ્યા પ્રમાણે કાંડ, સૂક્ત અને મંત્ર દર્શાવે છે. મોટા ભાગના કાંડોમાં આ સંખ્યાઓ રોથ અને વ્હિટનીની પ્રમાણભૂત આવૃત્તિ તથા વ્હિટનીના અનુવાદ સાથે મેળ ખાય છે. થોડા કાંડોમાં (કાંડ 7 થી 9 અને 11 થી 13) વિકિસ્રોત લાંબાં સૂક્તોને સાયણની આવૃત્તિ પ્રમાણે વહેંચે છે, ઘણી વાર એક સૂક્તને તેના પર્યાયોમાં વિભાજિત કરીને; તેથી અહીંની સૂક્ત-સંખ્યા વ્હિટનીની સંખ્યાથી જુદી હોઈ શકે. જ્યાં વિકિસ્રોતનું પાનું બીજી સંખ્યા પણ આપે છે, ત્યાં તે ખંડ પરની આગળની નોંધમાં બંને સંખ્યાઓ બતાવવામાં આવશે. પૃથ્વી સૂક્ત (12.1) અને પરિવારમાં સંવાદિતા વિશેનું સૂક્ત (3.30) જેવાં પ્રસિદ્ધ સૂક્તોની સંખ્યા બંનેમાં સરખી જ છે.

આ પાનાં અનેક સ્વયંસેવકોએ ટાઇપ કર્યાં હતાં, તેથી Vedyatraએ તેમને સાફ કર્યાં છે: પાઠની અંદર લખાયેલી કડીઓ અને નોંધો, અનુવાક-ગણતરીઓ અને છૂટીછવાઈ સંખ્યાઓ દૂર કરવામાં આવી છે, અને દરેક નિયમ ઓપન-સોર્સ આયાત સાધનમાં સૌ માટે ખુલ્લો છે. જ્યાં કોઈ પાનું પોતાના મંત્રોને એકથી વધુ વાર 1થી ગણે છે, જેમ કે જ્યારે તેમાં સાયણના અનેક વિભાગો હોય, ત્યાં મંત્રોને ક્રમસર સંખ્યા આપવામાં આવી છે. જ્યાં કોઈ પાનું મંત્રની સંખ્યા છોડી દે છે, ત્યાં મંત્રનો પાઠ છપાયેલો છે તેવો જ રાખવામાં આવ્યો છે અને તે સંખ્યા છોડી દેવામાં આવી છે.

અથર્વવેદ બીજી એક શાખામાં પણ સચવાયેલો છે, પૈપ્પલાદ શાખા, જે કાશ્મીર અને ઓડિશાની હસ્તપ્રતોમાંથી ફરી મળી આવી છે; તેમાં ક્રમ અને અનેક સૂક્તો જુદાં છે. તેનો હજી સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી.

શરૂઆત માટેના અંશો

• અથર્વવેદ 12.1, પૃથ્વીસૂક્ત: "પૃથ્વી મારી માતા છે અને હું તેનો પુત્ર છું."
• અથર્વવેદ 3.30: કુટુંબમાં સુમેળ માટેનું સૂક્ત.
• માંડૂક્ય ઉપનિષદ: ૐ અને ચેતનાની અવસ્થાઓ વિશેના બાર મંત્રો.