મહાભારત · અધ્યાય 1.231
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.231.1
ततो देवर्षयः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः ।
जग्मुस्तदा परमार्तिं दृष्ट्वा तत्कदनं महत् ॥ १.२३१.१ ॥
ત્યારે બધા દેવર્ષિઓ, સિદ્ધો અને પરમર્ષિઓ તે મહા વિનાશ જોઈને અત્યંત દુઃખે ત્યાં ગયા.
1.231.2
तेऽभिजग्मुर्जितक्रोधा जितात्मानो जितेन्द्रियाः ।
पितामहस्य भनं जगतः कृपया तदा ॥ १.२३१.२ ॥
ક્રોધ જીતેલા, આત્મસંયમી અને ઇન્દ્રિયો જીતેલા તેઓ તે સમયે જગતની કૃપાથી પિતામહના ભવનમાં ગયા.
1.231.3
ततो ददृशुरासीनं सह देवैः पितामहम् ।
सिद्धैर्ब्रह्मर्षिभिश्चैव समन्तात्परिवारितम् ॥ १.२३१.३ ॥
પછી તેમણે દેવો સાથે બેઠેલા પિતામહને જોયા; સિદ્ધો અને બ્રહ્મર્ષિઓ ચારે બાજુથી તેમને ઘેરીને બેઠા હતા.
1.231.4
तत्र देवो महादेवस्तत्राग्निर्वायुना सह ।
चन्द्रादित्यौ च शक्रश्च पारमेष्ठ्यास्तथर्षयः ॥ १.२३१.४ ॥
ત્યાં દેવ મહાદેવ હતા; વાયુ સાથે અગ્નિ હતા; ચંદ્ર અને સૂર્ય, ઇન્દ્ર અને પારમેષ્ઠ્ય ઋષિઓ પણ હતા.
1.231.5
वैखानसा वालखिल्या वानप्रस्था मरीचिपाः ।
अजाश्चैवाविमूढाश्च तेजोगर्भास्तपस्विनः ॥ १.२३१.५ ॥
વૈખાનસો, વાલખિલ્યો, વાનપ્રસ્થો, મરીચિપો, અજો, અવિમૂઢો અને તેજોગર્ભ તપસ્વીઓ પણ ત્યાં હતા.
1.231.6
ऋषयः सर्व एवैते पितामहमुपागमन् ।
ततोऽभिगम्य ते दीनाः सर्व एव महर्षयः ॥ १.२३१.६ ॥
આ બધા ઋષિઓ પિતામહ પાસે પહોંચ્યા; પછી તે દીન મહર્ષિઓ બધા તેમની પાસે ગયા.
1.231.7
सुन्दोपसुन्दयौः कर्म सर्वमेव शशंसिरे ।
यथा हृतं यथा चैव कृतं येन क्रमेण च ॥ १.२३१.७ ॥
સુંદ અને ઉપસુંદનાં સર્વ કર્મો તેમણે કહી સંભળાવ્યાં — કેવી રીતે હરણ કર્યું, કેવી રીતે શું કર્યું, અને કયા ક્રમે.
1.231.8
न्यवेदयंस्ततः सर्वमखिलेन पितामहे ।
ततो देवगणाः सर्वे ते चैव परमर्षयः ॥ १.२३१.८ ॥
પછી તેમણે બધું પિતામહને સંપૂર્ણપણે નિવેદન કર્યું. પછી સર્વ દેવગણો અને તે પરમ ઋષિઓ પણ.
1.231.9
तमेवार्थं पुरस्कृत्य पितामहमचोदयन् ।
ततः पितामहः श्रुत्वा सर्वेषां तद्वचस्तदा ॥ १.२३१.९ ॥
તે જ વિષયને આગળ રાખીને તેમણે પિતામહને પ્રેરણા આપી. ત્યારે પિતામહે સૌનું તે વચન સાંભળીને...
1.231.10
मुहूर्तमिव संचिन्त्य कर्तव्यस्य च निश्चयम् ।
तयोर्वधं समुद्दिश्य विश्वकर्माणमाह्वयत् ॥ १.२३१.१० ॥
ક્ષણભર વિચારીને, કર્તવ્યનો નિશ્ચય કરીને, તે બંનેના વધને લક્ષ્યમાં રાખીને તેમણે વિશ્વકર્માને બોલાવ્યા.
1.231.11
दृष्ट्वा च विश्वकर्माणं व्यादिदेश पितामहः ।
सृज्यतां प्रार्थनीयैका प्रमदेति महातपाः ॥ १.२३१.११ ॥
વિશ્વકર્માને જોઈને મહાતપસ્વી પિતામહે આજ્ઞા આપી — "એક પ્રાર્થનીય સ્ત્રીનું સર્જન કરો."
1.231.12
पितामहं नमस्कृत्य तद्वाक्यमभिनन्द्य च ।
निर्ममे योषितं दिव्यां चिन्तयित्वा पुनःपुनः ॥ १.२३१.१२ ॥
પિતામહને નમસ્કાર કરીને, તે આજ્ઞાનો સ્વીકાર કરીને, વારંવાર વિચારીને તેણે એક દિવ્ય સ્ત્રીનું નિર્માણ કર્યું.
1.231.13
त्रिषु लोकेषु यत्किंचिद्भूतं स्थावरजङ्गमम् ।
समानयद्दर्शनीयं तत्तदत्र स विश्ववित् ॥ १.२३१.१३ ॥
ત્રણે લોકમાં જે કંઈ સ્થાવર અને જંગમ પ્રાણીઓ હતાં, તેમાંથી દર્શનીય એવું બધું સર્વજ્ઞે ત્યાં એકત્ર કર્યું.
1.231.14
कोटिशश्चैव रत्नानि तस्या गात्रे न्यवेशत् ।
तां रत्नसङ्घातमयीमसृजद्देवरूपिणीम् ॥ १.२३१.१४ ॥
કરોડો રત્નો તેના શરીર પર જડવામાં આવ્યાં; રત્નસમૂહમાંથી બનેલી, દેવરૂપિણી એવી તેને તેમણે સર્જી.
1.231.15
सा प्रयत्नेन महता निर्मिता विश्वकर्मणा ।
त्रिषु लोकेषु नारीणां रूपेणाप्रतिमाभवत् ॥ १.२३१.१५ ॥
વિશ્વકર્માએ મહાન પ્રયત્નથી તેને રચી; ત્રણે લોકની નારીઓમાં રૂપમાં તે અનુપમ બની.
1.231.16
न तस्याः सूक्ष्ममप्यस्ति यद्गात्रे रूपसंपदा ।
नियुक्ता यत्र वा दृष्टिर्न सज्जति निरीक्षताम् ॥ १.२३१.१६ ॥
તેના શરીરમાં રૂપસંપત્તિને કારણે એવો કોઈ સૂક્ષ્મ ભાગ પણ નહોતો જ્યાં જોનારાઓની દૃષ્ટિ અટકી ન જાય.
1.231.17
सा विग्रहवतीव श्रीः कामरूपा वपुष्मती ।
पितामहमुपातिष्ठत्किं करोमीति चाब्रवीत् ॥ १.२३१.१७ ॥
તે જાણે મૂર્તિમંત શ્રી હતી, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનારી, સુંદર દેહવાળી. તે પિતામહ પાસે આવીને બોલી, "હું શું કરું?"
1.231.18
प्रीतो भूत्वा स दृष्ट्वैव प्रीत्या चास्यै वरं ददौ ।
कान्तत्वं सर्वभूतानां साश्रियानुत्तमं वपुः ॥ १.२३१.१८ ॥
તેને જોતાં જ તેઓ પ્રસન્ન થયા અને પ્રેમથી તેને વરદાન આપ્યું: સર્વ પ્રાણીઓને પ્રિય થવાનો ગુણ અને અનુપમ શોભાવાળું શરીર.
1.231.19
सा तेन वरदानेन कर्तुश्च क्रियया तदा ।
जहार सर्वभूतानां चक्षूंषि च मनांसि च ॥ १.२३१.१९ ॥
તે વરદાન અને સર્જકના કાર્યથી તેણે ત્યારે સર્વ પ્રાણીઓની આંખો અને મન હરી લીધાં.
1.231.20
तिलंतिलं समानीय रत्नानां यद्विनिर्मिता ।
तिलोत्तमेति तत्तस्या नाम चक्रे पितामहः ॥ १.२३१.२० ॥
રત્નોના કણ કણ એકઠા કરીને જેને રચવામાં આવી, તેનું નામ પિતામહે 'તિલોત્તમા' પાડ્યું.
1.231.21
ब्रह्माणं सा नमस्कृत्य प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ।
किं कार्यं मयि भूतेश येनास्म्यद्येह निर्मिता ॥ १.२३१.२१ ॥
તેણે બ્રહ્માને નમસ્કાર કરી હાથ જોડીને કહ્યું — 'હે ભૂતેશ, મારે શું કાર્ય કરવાનું છે, જેના માટે આજે મને અહીં રચવામાં આવી છે?'
1.231.22
गच्छ सुन्दोपसुन्दाभ्यामसुराभ्यां तिलोत्तमे ।
प्रार्थनीयेन रूपेण कुरु भद्रे प्रलोभनम् ॥ १.२३१.२२ ॥
હે તિલોત્તમા, સુંદ અને ઉપસુંદ નામના બે અસુરો પાસે જા. હે કલ્યાણી, ઇચ્છનીય રૂપથી તેમને લલચાવ.
1.231.23
त्वत्कृते दर्शादेव रूपसंपत्कृतेन वै ।
विरोधः स्याद्यथा ताभ्यामन्योन्येन तथा कुरु ॥ १.२३१.२३ ॥
તારે કારણે, તારી રૂપસંપત્તિથી, તને જોતાં જ તેમની વચ્ચે વૈર ઊભું થાય એવું કર.
1.231.24
सा तथेति प्रतिज्ञाय नमस्कृत्य पितामहम् ।
चकार मण्डलं तत्र विबुधानां प्रदक्षिणम् ॥ १.२३१.२४ ॥
'એમ જ થાઓ' એવી પ્રતિજ્ઞા કરી, પિતામહને નમસ્કાર કરી, ત્યાં દેવતાઓની પ્રદક્ષિણાનું મંડળ રચ્યું.
1.231.25
प्राङ्मुखो भगवानास्ते दक्षिणेन महेश्वरः ।
देवाश्चैवोत्तरेणासन्सर्वतस्त्वृषयोऽभवन् ॥ १.२३१.२५ ॥
ભગવાન પૂર્વાભિમુખ બેઠા હતા; દક્ષિણે મહેશ્વર હતા; ઉત્તરે દેવો હતા; ચારેય બાજુ ઋષિઓ હતા.
1.231.26
कुर्वन्त्यां तु तदा तत्र मण्डलं तत्प्रदक्षिणम् ।
इन्द्रः स्थाणुश्च भगवान्धैर्येण तु परिच्युतौ ॥ १.२३१.२६ ॥
તેઓ ત્યાં તે મંડળ-પ્રદક્ષિણા કરતા હતા ત્યારે ઇન્દ્ર અને ભગવાન સ્થાણુ ધૈર્યથી ચલિત થયા.
1.231.27
द्रष्टुकामस्य चात्यर्थं गतायां पार्श्वतस्तथा ।
अन्यदञ्चितपद्माक्षं दक्षिणं निःसृतं मुखम् ॥ १.२३१.२७ ॥
જોવાની અત્યંત ઇચ્છાથી બાજુએ જતાં, કમળ જેવી આંખોવાળું બીજું મુખ દક્ષિણ તરફ પ્રકટ થયું.
1.231.28
पृष्ठतः परिवर्तन्त्यां पश्चिमं निःसृतं मुखम् ।
गतायां चोत्तरं पार्श्वमुत्तरं निःसृतं मुखम् ॥ १.२३१.२८ ॥
પાછળ ફરતાં પશ્ચિમ તરફ એક મુખ પ્રકટ થયું; ઉત્તર પાર્શ્વમાં જતાં ઉત્તર તરફ એક મુખ નીકળ્યું.
1.231.29
महेन्द्रस्यापि नेत्राणां पृष्ठतः पार्श्वतोग्रतः ।
रक्तान्तानां विशालानां सहस्रं सर्वतोऽभवत् ॥ १.२३१.२९ ॥
મહેન્દ્રની આંખો પણ પાછળ, બાજુઓમાં અને આગળ, લાલ કિનારીવાળી વિશાળ થઈ, ચારેય બાજુ મળીને હજાર થઈ ગઈ.
1.231.30
एवं चतुर्मुखः स्थाणुर्महादेवोऽभवत्पुरा ।
तथा सहस्रनेत्रश्च बभूव बलसूदनः ॥ १.२३१.३० ॥
એ રીતે પૂર્વે સ્થાણુ મહાદેવ ચતુર્મુખ થયા; અને બલસૂદન ઇન્દ્ર પણ સહસ્રનેત્ર થયા.
1.231.31
तथा देवनिकायानां महर्षीणां च सर्वशः ।
मुखानि चाभ्यवर्तन्त येन याति तिलोत्तमा ॥ १.२३१.३१ ॥
એ જ રીતે દેવસમૂહો અને મહર્ષિઓના બધા ચહેરા જ્યાં તિલોત્તમા જતી હતી ત્યાં તરફ વળ્યા.
1.231.32
तस्या गात्रे निपतिता दृष्टिस्तेषां महात्मनाम् ।
सर्वेषामेव भूयिष्ठमृते देवं पितामहम् ॥ १.२३१.३२ ॥
તે મહાત્માઓની દૃષ્ટિ, બધાની દૃષ્ટિ મોટેભાગે તેના શરીર પર ચોંટી ગઈ; દેવ પિતામહ સિવાય.
1.231.33
गच्छन्त्यां तु तया सर्वे देवाश्च परमर्षयः ।
कृतमित्येव तत्कार्यं मेनिरे रूपसंपदा ॥ १.२३१.३३ ॥
તે જતી હતી ત્યારે જ બધા દેવો અને પરમ ઋષિઓએ તેની રૂપસંપદાથી માન્યું કે કાર્ય થઈ ગયું.
1.231.34
तिलोत्तमायां तस्यां तु गतायां लोकभावनः ।
कृतं कार्यमिति श्रीमानब्रवीच्च पितामहः।
सर्वान्विसर्जयामास देवानृषिगणांश्च तान् ॥ १.२३१.३४ ॥
તિલોત્તમા ગયા પછી લોકપાલક શ્રીમાન પિતામહે કહ્યું, 'કાર્ય થઈ ગયું', અને બધા દેવો તથા ઋષિગણોને વિદાય આપી.