ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 1.231
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.231.1
ततो देवर्षयः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः ।
जग्मुस्तदा परमार्तिं दृष्ट्वा तत्कदनं महत् ॥ १.२३१.१ ॥
ਤਦ ਸਾਰੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ ਅਤੇ ਪਰਮਰਿਸ਼ੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਿਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਗਏ।
1.231.2
तेऽभिजग्मुर्जितक्रोधा जितात्मानो जितेन्द्रियाः ।
पितामहस्य भनं जगतः कृपया तदा ॥ १.२३१.२ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਆਤਮ-ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੰਸਾਰ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ।
1.231.3
ततो ददृशुरासीनं सह देवैः पितामहम् ।
सिद्धैर्ब्रह्मर्षिभिश्चैव समन्तात्परिवारितम् ॥ १.२३१.३ ॥
ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਬੈਠੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਸਿੱਧਾਂ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।
1.231.4
तत्र देवो महादेवस्तत्राग्निर्वायुना सह ।
चन्द्रादित्यौ च शक्रश्च पारमेष्ठ्यास्तथर्षयः ॥ १.२३१.४ ॥
ਉੱਥੇ ਦੇਵ ਮਹਾਦੇਵ ਸਨ; ਵਾਯੂ ਸਮੇਤ ਅਗਨੀ ਸਨ; ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਪਾਰਮੇਸ਼ਠ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ ਸਨ।
1.231.5
वैखानसा वालखिल्या वानप्रस्था मरीचिपाः ।
अजाश्चैवाविमूढाश्च तेजोगर्भास्तपस्विनः ॥ १.२३१.५ ॥
ਵੈਖਾਨਸ, ਵਾਲਖਿਲ੍ਯ, ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ, ਮਰੀਚਿਪ, ਅਜ, ਅਵਿਮੂਢ ਅਤੇ ਤੇਜੋਗਰਭ ਤਪਸਵੀ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸਨ।
1.231.6
ऋषयः सर्व एवैते पितामहमुपागमन् ।
ततोऽभिगम्य ते दीनाः सर्व एव महर्षयः ॥ १.२३१.६ ॥
ਇਹ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਪਿਤਾਮਹ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੇ; ਫਿਰ ਉਹ ਦੁਖੀ ਸਾਰੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਗਏ।
1.231.7
सुन्दोपसुन्दयौः कर्म सर्वमेव शशंसिरे ।
यथा हृतं यथा चैव कृतं येन क्रमेण च ॥ १.२३१.७ ॥
ਸੁੰਦ ਅਤੇ ਉਪਸੁੰਦ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸੇ — ਕਿਵੇਂ ਹਰਿਆ ਗਿਆ, ਕਿਵੇਂ ਕੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਿਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ।
1.231.8
न्यवेदयंस्ततः सर्वमखिलेन पितामहे ।
ततो देवगणाः सर्वे ते चैव परमर्षयः ॥ १.२३१.८ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ ਦੇਵਗਣ ਸਾਰੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਵੀ।
1.231.9
तमेवार्थं पुरस्कृत्य पितामहमचोदयन् ।
ततः पितामहः श्रुत्वा सर्वेषां तद्वचस्तदा ॥ १.२३१.९ ॥
ਉਸੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਸਭ ਦੀ ਉਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ...
1.231.10
मुहूर्तमिव संचिन्त्य कर्तव्यस्य च निश्चयम् ।
तयोर्वधं समुद्दिश्य विश्वकर्माणमाह्वयत् ॥ १.२३१.१० ॥
ਇੱਕ ਪਲ ਸੋਚ ਕੇ, ਕਰਤਵ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਧ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ।
1.231.11
दृष्ट्वा च विश्वकर्माणं व्यादिदेश पितामहः ।
सृज्यतां प्रार्थनीयैका प्रमदेति महातपाः ॥ १.२३१.११ ॥
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮਹਾਤਪਸਵੀ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ — "ਇੱਕ ਚਾਹੁਣ ਯੋਗ ਇਸਤਰੀ ਰਚੋ।"
1.231.12
पितामहं नमस्कृत्य तद्वाक्यमभिनन्द्य च ।
निर्ममे योषितं दिव्यां चिन्तयित्वा पुनःपुनः ॥ १.२३१.१२ ॥
ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਆਗਿਆ ਦਾ ਸੁਆਗਤ ਕਰਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਇਸਤਰੀ ਰਚੀ।
1.231.13
त्रिषु लोकेषु यत्किंचिद्भूतं स्थावरजङ्गमम् ।
समानयद्दर्शनीयं तत्तदत्र स विश्ववित् ॥ १.२३१.१३ ॥
ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਜੀਵ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਵੀ ਦੇਖਣਯੋਗ ਸੀ, ਸਰਬਗਿਆਨੀ ਨੇ ਉੱਥੇ ਇਕੱਠਾ ਕੀਤਾ।
1.231.14
कोटिशश्चैव रत्नानि तस्या गात्रे न्यवेशत् ।
तां रत्नसङ्घातमयीमसृजद्देवरूपिणीम् ॥ १.२३१.१४ ॥
ਕਰੋੜਾਂ ਰਤਨ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜੜੇ ਗਏ; ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨਾਲ ਬਣੀ, ਦੇਵਰੂਪਣੀ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਸਿਰਜਿਆ।
1.231.15
सा प्रयत्नेन महता निर्मिता विश्वकर्मणा ।
त्रिषु लोकेषु नारीणां रूपेणाप्रतिमाभवत् ॥ १.२३१.१५ ॥
ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਵੱਡੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਘੜਿਆ; ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੋ ਗਈ।
1.231.16
न तस्याः सूक्ष्ममप्यस्ति यद्गात्रे रूपसंपदा ।
नियुक्ता यत्र वा दृष्टिर्न सज्जति निरीक्षताम् ॥ १.२३१.१६ ॥
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰੂਪ-ਸੰਪਦਾ ਕਾਰਨ ਐਸਾ ਕੋਈ ਸੂਖਮ ਅੰਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਦੇਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਅਟਕੇ ਨਾ।
1.231.17
सा विग्रहवतीव श्रीः कामरूपा वपुष्मती ।
पितामहमुपातिष्ठत्किं करोमीति चाब्रवीत् ॥ १.२३१.१७ ॥
ਉਹ ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਤੀਮਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਸੀ, ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੁੰਦਰ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀ। ਉਹ ਪਿਤਾਮਹ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ, "ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?"
1.231.18
प्रीतो भूत्वा स दृष्ट्वैव प्रीत्या चास्यै वरं ददौ ।
कान्तत्वं सर्वभूतानां साश्रियानुत्तमं वपुः ॥ १.२३१.१८ ॥
ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦਿਆਂ ਹੀ ਉਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰ ਦਿੱਤਾ: ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੋਣ ਦਾ ਗੁਣ ਅਤੇ ਅਨੁਪਮ ਸ਼ੋਭਾ ਵਾਲਾ ਸਰੀਰ।
1.231.19
सा तेन वरदानेन कर्तुश्च क्रियया तदा ।
जहार सर्वभूतानां चक्षूंषि च मनांसि च ॥ १.२३१.१९ ॥
ਉਸ ਵਰਦਾਨ ਅਤੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਦੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਮੋਹ ਲਏ।
1.231.20
तिलंतिलं समानीय रत्नानां यद्विनिर्मिता ।
तिलोत्तमेति तत्तस्या नाम चक्रे पितामहः ॥ १.२३१.२० ॥
ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਕਣ-ਕਣ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਚਿਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ 'ਤਿਲੋਤਮਾ' ਰੱਖਿਆ।
1.231.21
ब्रह्माणं सा नमस्कृत्य प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ।
किं कार्यं मयि भूतेश येनास्म्यद्येह निर्मिता ॥ १.२३१.२१ ॥
ਉਸ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕਿਹਾ — 'ਹੇ ਭੂਤੇਸ਼, ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਾਰਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੈਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ?'
1.231.22
गच्छ सुन्दोपसुन्दाभ्यामसुराभ्यां तिलोत्तमे ।
प्रार्थनीयेन रूपेण कुरु भद्रे प्रलोभनम् ॥ १.२३१.२२ ॥
ਹੇ ਤਿਲੋਤਮਾ, ਸੁੰਦ ਅਤੇ ਉਪਸੁੰਦ ਨਾਮ ਦੇ ਦੋ ਅਸੁਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਮਨਭਾਉਂਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੁਭਾ।
1.231.23
त्वत्कृते दर्शादेव रूपसंपत्कृतेन वै ।
विरोधः स्याद्यथा ताभ्यामन्योन्येन तथा कुरु ॥ १.२३१.२३ ॥
ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ, ਤੇਰੀ ਰੂਪ-ਸੰਪਤੀ ਨਾਲ, ਤੈਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰ।
1.231.24
सा तथेति प्रतिज्ञाय नमस्कृत्य पितामहम् ।
चकार मण्डलं तत्र विबुधानां प्रदक्षिणम् ॥ १.२३१.२४ ॥
'ਇੰਝ ਹੀ ਹੋਵੇ' ਇਹ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਉੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਦਕਸ਼ਿਣਾ ਦਾ ਮੰਡਲ ਬਣਾਇਆ।
1.231.25
प्राङ्मुखो भगवानास्ते दक्षिणेन महेश्वरः ।
देवाश्चैवोत्तरेणासन्सर्वतस्त्वृषयोऽभवन् ॥ १.२३१.२५ ॥
ਭਗਵਾਨ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਬੈਠੇ ਸਨ; ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਸਨ; ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੇਵਤੇ ਸਨ; ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨ।
1.231.26
कुर्वन्त्यां तु तदा तत्र मण्डलं तत्प्रदक्षिणम् ।
इन्द्रः स्थाणुश्च भगवान्धैर्येण तु परिच्युतौ ॥ १.२३१.२६ ॥
ਜਦੋਂ ਉਹ ਉੱਥੇ ਉਸ ਮੰਡਲ-ਪਰਿਕਰਮਾ ਨੂੰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਸਥਾਣੂ ਧੀਰਜ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ।
1.231.27
द्रष्टुकामस्य चात्यर्थं गतायां पार्श्वतस्तथा ।
अन्यदञ्चितपद्माक्षं दक्षिणं निःसृतं मुखम् ॥ १.२३१.२७ ॥
ਵੇਖਣ ਦੀ ਬਹੁਤ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਪਾਸੇ ਜਾਣ ਤੇ, ਕਮਲ-ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮੁਖ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ।
1.231.28
पृष्ठतः परिवर्तन्त्यां पश्चिमं निःसृतं मुखम् ।
गतायां चोत्तरं पार्श्वमुत्तरं निःसृतं मुखम् ॥ १.२३१.२८ ॥
ਪਿੱਛੇ ਮੁੜਦਿਆਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮੁਖ ਨਿਕਲਿਆ; ਉੱਤਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਜਾਣ ਤੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਮੁਖ ਨਿਕਲਿਆ।
1.231.29
महेन्द्रस्यापि नेत्राणां पृष्ठतः पार्श्वतोग्रतः ।
रक्तान्तानां विशालानां सहस्रं सर्वतोऽभवत् ॥ १.२३१.२९ ॥
ਮਹਿੰਦਰ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਪਿੱਛੇ, ਪਾਸਿਆਂ ਅਤੇ ਅੱਗੇ, ਲਾਲ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਵਿਸ਼ਾਲ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਮਿਲਾ ਕੇ ਹਜ਼ਾਰ ਹੋ ਗਈਆਂ।
1.231.30
एवं चतुर्मुखः स्थाणुर्महादेवोऽभवत्पुरा ।
तथा सहस्रनेत्रश्च बभूव बलसूदनः ॥ १.२३१.३० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਸਥਾਣੂ ਮਹਾਦੇਵ ਚਾਰ ਮੁਖਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਏ; ਅਤੇ ਬਲਸੂਦਨ ਇੰਦਰ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਏ।
1.231.31
तथा देवनिकायानां महर्षीणां च सर्वशः ।
मुखानि चाभ्यवर्तन्त येन याति तिलोत्तमा ॥ १.२३१.३१ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵ-ਸਮੂਹਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਖ ਉਸ ਪਾਸੇ ਮੁੜ ਗਏ ਜਿੱਧਰ ਤਿਲੋਤਮਾ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
1.231.32
तस्या गात्रे निपतिता दृष्टिस्तेषां महात्मनाम् ।
सर्वेषामेव भूयिष्ठमृते देवं पितामहम् ॥ १.२३१.३२ ॥
ਉਹਨਾਂ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ, ਸਭਨਾਂ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਬਹੁਤੀ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ ਜਾ ਟਿਕੀ; ਦੇਵ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ।
1.231.33
गच्छन्त्यां तु तया सर्वे देवाश्च परमर्षयः ।
कृतमित्येव तत्कार्यं मेनिरे रूपसंपदा ॥ १.२३१.३३ ॥
ਉਸ ਦੇ ਜਾਂਦਿਆਂ ਹੀ ਸਭ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰੂਪ-ਸੰਪਦਾ ਕਰਕੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ।
1.231.34
तिलोत्तमायां तस्यां तु गतायां लोकभावनः ।
कृतं कार्यमिति श्रीमानब्रवीच्च पितामहः।
सर्वान्विसर्जयामास देवानृषिगणांश्च तान् ॥ १.२३१.३४ ॥
ਤਿਲੋਤਮਾ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਲਕ ਸ੍ਰੀਮਾਨ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ', ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।