મહાભારત · અધ્યાય 12.105
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.105.1
अथ चेत्पौरुषं किंचित्क्षत्रियात्मनि पश्यसि ।
ब्रवीम्यहं तु ते नीतिं राज्यस्य प्रतिपत्तये ॥ १२.१०५.१ ॥
જો તને ક્ષત્રિય સ્વભાવમાં કંઈક પૌરુષ દેખાય, તો રાજ્ય પાછું મેળવવાની નીતિ હું તને કહું છું.
12.105.2
तां चच्छक्ष्यस्यनुष्ठातुं कर्म चैव करिष्यसि ।
शृणु सर्वमशेषेण यत्ते वक्ष्यामि तत्त्वतः ॥ १२.१०५.२ ॥
જો તું એ નીતિનું આચરણ કરી શકે અને તે કર્મ કરી શકે, તો હું તને તત્ત્વથી જે કહીશ તે બધું પૂરેપૂરું સાંભળ.
12.105.3
आचरिष्यसि चेत्कर्म महतोऽर्थानवाप्स्यसि ।
राज्यं वा राज्यमन्त्रं वा महतीं वा पुनः श्रियम्।
यद्येतद्रोचते राजन्पुनर्ब्रूहि ब्रवीमि ते ॥ १२.१०५.३ ॥
જો તું આ કર્મ આચરીશ, તો મહાન ફળો પામીશ — રાજ્ય, રાજ્યમંત્ર, અથવા તેથી પણ મહાન સમૃદ્ધિ. હે રાજન, જો આ તને રુચે, તો ફરી બોલ; હું તને કહું છું.
12.105.4
ब्रवीतु भगवान्नीतिमभिपन्नोऽस्म्यधीहि भो ।
अमोघ एव मेऽद्यास्तु त्वया सह समागमः ॥ १२.१०५.४ ॥
ભગવાન નીતિ કહો; હું શરણે આવ્યો છું, હે પ્રભુ, મને શીખવો. આજે તમારી સાથેનો મારો આ મેળાપ નિષ્ફળ ન જાઓ.
12.105.5
हित्वा मानं च दम्भं च क्रोधं हर्ष भयं तथा ।
प्रत्यमित्राणि सेवस्व प्रणिपत्य कृताञ्जलिः।
तमुत्तमेन शौचेन कर्मणा चावधारय ॥ १२.१०५.५ ॥
માન, દંભ, ક્રોધ, હર્ષ અને ભય છોડીને, હાથ જોડી પ્રણામ કરીને શત્રુઓની સેવા કર; ઉત્તમ શૌચ અને કર્મથી તેને નિશ્ચિત કર.
12.105.6
दातुमर्हति ते वित्तं वैदेहः सत्यविक्रमः ।
प्रमाणं सर्वभूतेषु प्रग्रहं च गमिष्यसि ॥ १२.१०५.६ ॥
સત્ય-પરાક્રમી વૈદેહ (જનક) તને ધન આપવા યોગ્ય છે; તું સર્વ પ્રાણીઓમાં પ્રમાણ બનીશ અને તેમની કૃપા પણ પામીશ.
12.105.7
ततः सहायान्सोत्साहाँल्लप्स्यसेऽव्यसनाञ्शुचीन् ।
वर्तमानः स्वशास्त्रे वै संयतात्मा जितेन्द्रियः।
अभ्युद्धरति चात्मानं प्रसादयति च प्रजाः ॥ १२.१०५.७ ॥
પછી તમે ઉત્સાહી, વ્યસનરહિત, શુદ્ધ સહાયકોને પ્રાપ્ત કરશો. પોતાના શાસ્ત્ર મુજબ વર્તતો, સંયતાત્મા અને જિતેન્દ્રિય તે પોતાને ઉન્નત કરે છે અને પ્રજાને પ્રસન્ન કરે છે.
12.105.8
तेनैव त्वं धृतिमता श्रीमता चापि सत्कृतः ।
प्रमाणं सर्वभूतेषु गत्वा च ग्रहणं महत् ॥ १२.१०५.८ ॥
તે ધીરજવાન અને શ્રીમાન દ્વારા તમે પણ સત્કારાશો. સર્વ પ્રાણીઓમાં તમે પ્રમાણ બનશો અને મહાન સ્વીકૃતિ પામશો.
12.105.9
ततः सुहृद्बलं लब्ध्वा मन्त्रयित्वा सुमन्त्रितम् ।
सान्त्वेन भेदयित्वाऽरीन्बिल्वं बिल्वेन शातय।
परैर्वा संविदं कृत्वा बलमप्यस्य घातय ॥ १२.१०५.९ ॥
પછી મિત્રોનું બળ મેળવીને, સારી રીતે મંત્રણા કરીને, સામનીતિથી શત્રુઓમાં ભેદ પાડીને, બિલ્વને બિલ્વથી કાપ. અથવા બીજાઓ સાથે કરાર કરીને તેનું બળ પણ નષ્ટ કર.
12.105.10
अलभ्या ये शुभा भावाः स्त्रियश्चाच्छादनानि च ।
शय्यासनानि यानानि महार्हाणि गृहाणि च ॥ १२.१०५.१० ॥
જે દુર્લભ શુભ વસ્તુઓ છે, સ્ત્રીઓ અને વસ્ત્રો, પથારી અને આસનો, અતિ મૂલ્યવાન વાહનો અને ઘરો.
12.105.11
पक्षिणो मृगजातानि रसगन्धाः फलानि च ।
तेष्वेव सज्जयेथास्त्वं यथा नश्येत्स्वयं परः ॥ १२.१०५.११ ॥
પક્ષીઓ, મૃગજાતિઓ, રસ અને ગંધ, અને ફળો પણ. આમાં જ તેને આસક્ત કર, જેથી શત્રુ પોતે જ નષ્ટ થાય.
12.105.12
यद्येवं प्रतिषेद्धव्यो यद्युपेक्षणमर्हति ।
सदैव राजशार्दूल विदुषा हितमिच्छता।
न जातु विवृतः कार्यः शत्रुः सुनयमिच्छता ॥ १२.१०५.१२ ॥
તો તેનો પ્રતિકાર કરવો જોઈએ; ઉપેક્ષાને યોગ્ય હોય તોપણ, હે રાજશાર્દૂલ, હિત ઇચ્છતા વિદ્વાને સુનીતિ ઇચ્છીને શત્રુને ક્યારેય ખુલ્લો ન મૂકવો.
12.105.13
वसस्व पुरमामित्रं विषये मित्रसंमतः ।
भजस्व श्वेतकाकीयैर्मित्रधर्ममनथैकैः ॥ १२.१०५.१३ ॥
શત્રુના નગરમાં મિત્ર તરીકે માન પામીને રહે; શ્વેતકાકીય ઉપાયોથી, અનર્થ વિના મિત્રધર્મનું આચરણ કર.
12.105.14
आरम्भांश्चास्य महतो दुष्करान्संप्रयोजय ।
नदीबन्धविभेदांश्च बलवद्भिर्विरुध्यताम् ॥ १२.१०५.१४ ॥
તેના મોટા અને દુષ્કર આરંભો શરૂ કરાવ; નદીબંધો અને તેમના ભંગને બળવાનો વિરોધ કરે.
12.105.15
उद्यानानि महार्हाणि शयनान्यासनानि च ।
प्रीतिभोगमुखेनैव कोशमस्य विरोचय ॥ १२.१०५.१५ ॥
મૂલ્યવાન ઉદ્યાનો, શય્યાઓ અને આસનો; પ્રીતિ અને ભોગના માર્ગે જ તેનો ખજાનો ઝળહળાવ.
12.105.16
यज्ञदाने प्रशंसास्मै ब्राह्मणाननुवर्तय ।
ते त्वा प्रियं करिष्यन्ति तच्छेत्स्यन्ति वृका इव ॥ १२.१०५.१६ ॥
યજ્ઞ અને દાનમાં તેની પ્રશંસા કર; બ્રાહ્મણોને તેનું અનુસરણ કરાવ. તેઓ તારું પ્રિય કરશે અને વરુઓની જેમ તેને કાપી નાખશે.
12.105.17
असंशयं पुण्यशीलाः प्राप्नोति परमां गतिम् ।
त्रिविष्टपे पुण्यतमं स्थानं प्राप्नोति शाश्वतम् ॥ १२.१०५.१७ ॥
નિઃશંક, પુણ્યશીલ માણસ પરમ ગતિ પામે છે; ત્રિવિષ્ટપમાં તે સૌથી પુણ્યમય શાશ્વત સ્થાન મેળવે છે.
12.105.18
कोशक्षये त्वमित्राणां वशं कौसल्य गच्छति ।
उभयत्र प्रयुक्तस्य धर्मे चाधर्म एव च ॥ १२.१०५.१८ ॥
હે કૌશલ્ય, ખજાનો ક્ષીણ થાય ત્યારે રાજા શત્રુઓના વશમાં જાય છે. ધર્મમાં કે અધર્મમાં પ્રવૃત્ત થયેલા માટે બંને સ્થિતિમાં આ જ થાય છે.
12.105.19
फलार्थमूलमुच्छिद्यात्तेन नन्दन्ति शत्रवः ।
न चास्मै मानुषं कर्म दैवप्रस्योपवर्णय ॥ १२.१०५.१९ ॥
ફળ માટે મૂળ જ ઉખેડી ન નાખવું; એમ કરવાથી શત્રુઓ આનંદ પામે છે. દૈવ પર આધાર રાખનારને માનવ કર્મનું વર્ણન કર.
12.105.20
असंशयं दैवपरः क्षिप्रमेव विनश्यति ।
याजयैनं विश्वजिता सर्वस्वेन वियुज्यताम् ॥ १२.१०५.२० ॥
દૈવ પર આધારિત માણસ નિઃશંક ઝડપથી નાશ પામે છે. આને વિશ્વજિત્ યજ્ઞ કરાવ; તે પોતાનું સર્વસ્વ ત્યજી દે.
12.105.21
ततो गच्छत्यसिद्धार्थः पीडयानो महाजनम् ।
त्यागधर्मविदं पुण्यं कंचिदस्योपवर्णय ॥ १२.१०५.२१ ॥
પછી જેનો ઉદ્દેશ સિદ્ધ નથી થયો તે મહાજનોને પીડતો ચાલ્યો જાય છે. ત્યાગધર્મને જાણનાર કોઈ પુણ્યવાનનું આને માટે વર્ણન કર.
12.105.22
अपि त्यागं बुभूषेत कच्चिद्गच्छेदनामयम् ।
सिद्धेनौषधियोगेन सर्वशत्रुविनाशिना।
गजानश्वान्मनुष्यांश्च कृतकैरुपघातय ॥ १२.१०५.२२ ॥
કદાચ તે ત્યાગની ઇચ્છા કરશે, કદાચ રોગમુક્ત થઈને જશે. સર્વ શત્રુઓનો નાશ કરનાર સિદ્ધ ઔષધિયોગથી કૃત્રિમ ઉપાયોથી હાથી, ઘોડા અને માણસોનો નાશ કરાવ.
12.105.23
एते चान्ये च बहवो दम्भयोगाः सुचिन्तिताः ।
शक्या विपहता कर्तुं न क्लीबेन नृपात्मज ॥ १२.१०५.२३ ॥
આ અને બીજા ઘણા છળના ઉપાયો સારી રીતે વિચારેલા છે; હે રાજપુત્ર, આ કરવા શક્ય છે, પણ કાયરથી નહીં.