महाभारत · अध्याय 13.125

13.125.1

क्षत्रियाश्चैव शूद्राश्च मन्त्रहीनाश्च ये द्विजाः ।
कपिलामुपजीवन्ति कथमेतत्पितर्भवेत् ॥ १३.१२५.१ ॥

क्षत्रिय, शूद्र आणि मन्त्रहीन जे द्विज कपिला गायीवर उपजीविका करतात. हे पितरांसाठी कसे होईल?

क्षत्रियाश्चैव शूद्राश्च मन्त्रहीनाश्च ये द्विजाः ।
कपिलामुपजीवन्ति तेषां वक्ष्यामि निर्णयम् ॥ १३.१२५.२ ॥

क्षत्रिय, शूद्र आणि मन्त्रहीन जे द्विज कपिला गायीवर उपजीविका करतात, त्यांच्याविषयीचा निर्णय मी सांगेन.

कपिलास्तूत्तमा लोके गोषु चैवोत्तमा मताः ।
तासां दाता लभेत्स्वर्गं विधिना यश्च सेवते ॥ १३.१२५.३ ॥

कपिला गायी जगात सर्व गायींमध्ये उत्तम मानल्या गेल्या आहेत. विधिपूर्वक त्यांचे दान करणारा किंवा त्यांची सेवा करणारा स्वर्ग मिळवतो.

स्पृशेत कपिलां यस्तु दण्डेन चरणेन वा ।
स तेन स्पर्शमात्रेण नरकायोपपद्यते ॥ १३.१२५.४ ॥

जो कपिला गायीला काठीने किंवा पायाने स्पर्श करतो, तो त्या केवळ स्पर्शानेच नरकात जातो.

मन्त्रेण युञ्ज्यात्कपिलां मन्त्रेणैव प्रमुञ्चते ।
मन्त्रिहीनं तु यो युञ्जात्कृमियोनौ प्रसूयते ॥ १३.१२५.५ ॥

मन्त्रानेच कपिला गायीला जुंपावे आणि मन्त्रानेच सोडावे. मन्त्रहीन होऊन जो तिला जुंपतो, तो कृमियोनीत जन्म घेतो.

प्रहाराहतमर्माङ्गा दुःखेन च जडीकृता ।
पदानि यावद्गच्छेत तावल्लोकान्कृमिर्भवेत् ॥ १३.१२५.६ ॥

प्रहारांनी मर्मस्थळे आणि अवयव जखमी होऊन दुःखाने जडशील झालेली गाय जितकी पावले चालेल, तितक्या लोकांपर्यंत (जो प्रहार करतो तो) कृमी होतो.

यावन्तो बिन्दवस्तस्याः शोणितस्य क्षितिं गताः ।
तावद्वर्षसहस्राणि नरकं प्रतिपद्यते ॥ १३.१२५.७ ॥

तिच्या रक्ताचे जितके थेंब भूमीवर पडतात, तितकी हजारो वर्षे तो नरकात जातो.

मन्त्रेण युञ्ज्यात्कपिलां मन्त्रेण विनियोजयेत् ।
मन्त्रहीनैरनुयुतो मञ्जयेत्तमसि प्रभो ॥ १३.१२५.८ ॥

मंत्राने कपिलेला योजावे, मंत्राने तिला नियुक्त करावे. हे प्रभो, मंत्रहीनांशी जोडला गेलेला माणूस अंधारात बुडतो.

कपिलां येऽपि जीवन्ति बुद्धिमोहान्विता नराः ।
तेऽपि वर्षसहस्राणि पतन्ति नरके नृप ॥ १३.१२५.९ ॥

बुद्धिमोहाने युक्त होऊन कपिलेवर जगणारे माणसेही, हे नृपा, हजारो वर्षे नरकात पडतात.

अथ न्यायेन ये विप्राः कपिलामुपयुञ्जते ।
तस्मिंल्लोके प्रमोदन्ते लोकाश्चैषामनामयाः ॥ १३.१२५.१० ॥

परंतु जे ब्राह्मण न्यायाने कपिलेचा उपयोग करतात, ते त्या लोकात आनंदित होतात; त्यांची लोकेही निरोगी असतात.

विधिना ये न कुर्वन्ति शूद्रास्तानुपधारय ॥ १३.१२५.११ ॥

जे शूद्र विधीप्रमाणे करीत नाहीत, त्यांना तसे समज.