મહાભારત · અધ્યાય 13.191

13.191.1

किञ्चिद्धर्मं प्रवक्ष्यामि मानुषाणां सुखावहम् ।
सरहस्याश्च ये दोषास्ताञ्शृणुध्वं समाहिताः ॥ १३.१९१.१ ॥

હું મનુષ્યોને સુખ આપનારો કોઈ ધર્મ કહીશ; રહસ્ય સહિતના જે દોષો છે તે પણ એકાગ્ર થઈને સાંભળો.

अग्निकार्यं च कर्तव्यं परमान्नेन भोजनम् ।
दीपकश्चापि कर्तव्यः पितॄणां सतिलोदकः ॥ १३.१९१.२ ॥

અગ્નિકાર્ય કરવું જોઈએ, ઉત્તમ અન્નથી ભોજન કરાવવું જોઈએ; પિતૃઓ માટે તલ અને જળ સહિત દીવો પણ કરવો જોઈએ.

एतेन विधिना मर्त्यः श्रद्दधानः समाहितः ।
चतुरो वार्षिकान्मासान्यो ददाति तिलोदकाम् ॥ १३.१९१.३ ॥

આ વિધિથી શ્રદ્ધાવાન અને એકાગ્ર મનુષ્ય, વર્ષના ચાર માસ સુધી તલ સહિત જળ આપે છે—

भोजनं च यथाशक्त्या ब्राह्मणे वेदपारगे ।
पशुबन्धशतस्येह फलं प्राप्नोति पुष्कलम् ॥ १३.१९१.४ ॥

વેદપારંગત બ્રાહ્મણને યથાશક્તિ ભોજન કરાવવાથી અહીં જ સો પશુબંધ યજ્ઞોનું પૂર્ણ ફળ મળે છે.

इदं चैवापरं गुह्यमप्रशस्तं निबोधत ।
अग्नेस्तु वृषलो नेता हविर्मूढाश्च योषितः ॥ १३.१९१.५ ॥

બીજી એક ગુપ્ત, અપ્રશસ્ત વાત જાણો: અગ્નિનો નેતા વૃષલ હોય, અને મૂઢ સ્ત્રીઓ હવિ અર્પે.

मन्यते धर्म एवेति च चाधर्मेणि लिप्यते ।
अग्नयस्तस्य कुप्यन्ति शूद्रयोनिं स गच्छति ॥ १३.१९१.६ ॥

તે એને જ ધર્મ માને છે અને અધર્મથી લિપ્ત થાય છે; તેના અગ્નિઓ તેના પર કોપે છે, અને તે શૂદ્ર-યોનિમાં જાય છે.

पितरश्च न तुष्यन्ति सहदेवैर्विशेषतः ।
प्रायश्चित्तं तु यत्तत्र ब्रुवतस्तन्निबोध मे।
यत्कृत्वा तु नरः सम्यक्सुखी भवति विज्वरः ॥ १३.१९१.७ ॥

પિતૃઓ પણ ખાસ કરીને દેવતાઓ સાથે પ્રસન્ન થતા નથી. અહીં હું કહું છું તે પ્રાયશ્ચિત્ત સાંભળ; તે કરવાથી માણસ સંપૂર્ણ સુખી અને ચિંતામુક્ત થાય છે.

गवां मूत्रपुरीषेणि पयसा च घृतेन च ।
अग्निकार्यं त्र्यहं कुर्यान्निराहारः समाहितः ॥ १३.१९१.८ ॥

ગાયનું મૂત્ર, છાણ, દૂધ અને ઘી વડે ત્રણ દિવસ અગ્નિકર્મ કરવું; નિરાહાર રહીને અને ચિત્ત એકાગ્ર કરીને.

ततः संवत्सरे पूर्णे प्रतिगृह्णन्ति देवताः ।
हृष्यन्ति पितरश्चास्य श्राद्धकाल उपस्थिते ॥ १३.१९१.९ ॥

પછી વર્ષ પૂર્ણ થતાં દેવતાઓ તે સ્વીકારે છે; શ્રાદ્ધકાળ આવતાં તેના પિતૃઓ પણ પ્રસન્ન થાય છે.

एष ह्यधर्मो धर्मश्च सरहस्यः प्रकीर्तितः ।
मर्त्यानां स्वर्गकामानां प्रेत्य स्वर्गसुखावह ॥ १३.१९१.१० ॥

આ અધર્મ અને ધર્મ બંને, તેના રહસ્ય સહિત કહેવાયા છે; સ્વર્ગની કામના કરતા મર્ત્યો માટે, મૃત્યુ પછી સ્વર્ગસુખ લાવનારું.