महाभारत · अध्याय 13.191

13.191.1

किञ्चिद्धर्मं प्रवक्ष्यामि मानुषाणां सुखावहम् ।
सरहस्याश्च ये दोषास्ताञ्शृणुध्वं समाहिताः ॥ १३.१९१.१ ॥

मी मानवांसाठी सुखकारक असा एक धर्म सांगेन; रहस्यासह असलेले जे दोष आहेत, तेही एकाग्र चित्ताने ऐका.

अग्निकार्यं च कर्तव्यं परमान्नेन भोजनम् ।
दीपकश्चापि कर्तव्यः पितॄणां सतिलोदकः ॥ १३.१९१.२ ॥

अग्निकार्य करावे, उत्तम अन्नाने भोजन घालावे; पितरांसाठी तीळ व उदकासह दीपही ठेवावा.

एतेन विधिना मर्त्यः श्रद्दधानः समाहितः ।
चतुरो वार्षिकान्मासान्यो ददाति तिलोदकाम् ॥ १३.१९१.३ ॥

या विधीने श्रद्धावान व एकाग्र मनुष्य वर्षातील चार महिने तीळ व उदक देतो—

भोजनं च यथाशक्त्या ब्राह्मणे वेदपारगे ।
पशुबन्धशतस्येह फलं प्राप्नोति पुष्कलम् ॥ १३.१९१.४ ॥

वेदपारंगत ब्राह्मणाला यथाशक्ती भोजन घातल्याने इथेच शंभर पशुबंध यज्ञांचे पुष्कळ फळ मिळते.

इदं चैवापरं गुह्यमप्रशस्तं निबोधत ।
अग्नेस्तु वृषलो नेता हविर्मूढाश्च योषितः ॥ १३.१९१.५ ॥

आणखी एक गुप्त, अप्रशस्त गोष्ट जाणून घ्या: अग्नीचा नेता वृषल असतो, आणि मोहग्रस्त स्त्रिया हविर्द्रव्य देतात.

मन्यते धर्म एवेति च चाधर्मेणि लिप्यते ।
अग्नयस्तस्य कुप्यन्ति शूद्रयोनिं स गच्छति ॥ १३.१९१.६ ॥

तोच धर्म आहे असे तो मानतो आणि अधर्माने लिप्त होतो; त्याचे अग्नी त्याच्यावर कोपतात, आणि तो शूद्र-योनीत जातो.

पितरश्च न तुष्यन्ति सहदेवैर्विशेषतः ।
प्रायश्चित्तं तु यत्तत्र ब्रुवतस्तन्निबोध मे।
यत्कृत्वा तु नरः सम्यक्सुखी भवति विज्वरः ॥ १३.१९१.७ ॥

पितरही विशेषतः देवांसह समाधान पावत नाहीत. येथे मी सांगतो ते प्रायश्चित्त ऐक; ते केल्याने मनुष्य पूर्णपणे सुखी व चिंतारहित होतो.

गवां मूत्रपुरीषेणि पयसा च घृतेन च ।
अग्निकार्यं त्र्यहं कुर्यान्निराहारः समाहितः ॥ १३.१९१.८ ॥

गोमूत्र, शेण, दूध व तुपाने तीन दिवस अग्निकर्म करावे; उपवास करून आणि मन एकाग्र ठेवून.

ततः संवत्सरे पूर्णे प्रतिगृह्णन्ति देवताः ।
हृष्यन्ति पितरश्चास्य श्राद्धकाल उपस्थिते ॥ १३.१९१.९ ॥

मग वर्ष पूर्ण झाल्यावर देव ते स्वीकारतात; श्राद्धकाल आल्यावर त्याचे पितरही आनंदित होतात.

एष ह्यधर्मो धर्मश्च सरहस्यः प्रकीर्तितः ।
मर्त्यानां स्वर्गकामानां प्रेत्य स्वर्गसुखावह ॥ १३.१९१.१० ॥

हे अधर्म व धर्म दोन्ही, त्याच्या रहस्यासह सांगितले आहे; स्वर्गाची इच्छा करणाऱ्या मर्त्य मानवांना मृत्यूनंतर स्वर्गसुख देणारे.