મહાભારત · અધ્યાય 16.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.5.1
ततो ययुर्दारुकः केशवश्च ।
बभ्रुश्च रामस्य पदं पतन्तः।
अथापश्यन्राममनन्तवीर्यं ।
वृक्षाश्रितं चिन्तयानं विविक्ते। ॥ १६.५.१ ॥
પછી દારુક, કેશવ અને બભ્રુ રામના સ્થાન તરફ ઝડપથી ગયા. ત્યારે તેમણે અનંત પરાક્રમી રામને એક વૃક્ષને ટેકે, એકાંતમાં ચિંતનમાં મગ્ન જોયા.
16.5.2
ततः समासाद्य महानुभावः ।
कृष्णस्तदा दारुकमन्वशासत्।
गत्वा कुरून्सर्वमिमं महान्तं ।
पार्थाय शंसस्व वधं यदूनाम् ॥ १६.५.२ ॥
પછી મહાનુભાવ કૃષ્ણે પાસે આવીને દારુકને આદેશ આપ્યો: 'કુરુઓ પાસે જઈને યાદવોના આ મહાન વિનાશની બધી વાત પાર્થ (અર્જુન)ને કહે.'
16.5.3
ततोऽर्जुनः क्षिप्रमिहोपयातु ।
श्रुत्वा मृतान्यादवान्ब्रह्मशापात्।
इत्येवमुक्तः स ययौ रथेन ।
कुरूंस्तदा दारुको नष्टचेताः ॥ १६.५.३ ॥
'ત્યારે અર્જુન ઝડપથી અહીં આવે, બ્રાહ્મણના શાપથી યાદવો મર્યા છે એમ સાંભળીને.' એમ કહેવાતા દારુક, મનમાં વ્યાકુળ થઈને રથમાં કુરુઓ તરફ ગયો.
16.5.4
ततो गते दारुके केशवोथ ।
दृष्ट्वान्तिके बभ्रुमुवाच वाक्यम्।
स्त्रियो भवान्रक्षितुं यातु शीघ्रं ।
नैता हिंस्युर्दस्यवो वित्तलोभात् ॥ १६.५.४ ॥
દારુક ગયા પછી કેશવે પાસે રહેલા બભ્રુને જોઈને કહ્યું: 'તું ઝડપથી સ્ત્રીઓની રક્ષા કરવા જા; ધનના લોભથી લૂંટારાઓ તેમને હાનિ ન પહોંચાડે.'
16.5.5
कूटे युक्तं मुसलं लुब्धकस्य ॥ १६.५.५ ॥
શિકારીનું મુસળ તેના લોખંડના છેડે જોડાયેલું હતું.
16.5.6
ततो दृष्ट्वा निहतं बभ्रुमाह ।
कृष्णेऽग्रजं भ्रातरमुग्रतेजाः।
हहैव त्वं मां प्रतीक्षस्व राम ।
यावत्स्त्रियो ज्ञातिवशाः करोमि ॥ १६.५.६ ॥
બભ્રુને હણાયેલો જોઈને ઉગ્રતેજસ્વી કૃષ્ણે પોતાના મોટા ભાઈને કહ્યું: અરેરે! રામ, તું મારી રાહ જો; જ્યાં સુધી હું સગાંઓને આધીન સ્ત્રીઓનું રક્ષણ ન કરું.
16.5.7
ततः पुरीं द्वारवतीं पविश्य ।
जनार्दनः पितरं प्राह वाक्यम्।
सर्वं भवान्रक्षतु नः समग्रं ।
धनंजयस्यागमनं प्रतीक्षन् ॥ १६.५.७ ॥
પછી દ્વારવતી નગરીમાં પ્રવેશીને જનાર્દને પિતાને કહ્યું: ધનંજયના આગમનની રાહ જોતાં, આપ અમારું સર્વ પ્રકારે રક્ષણ કરો.
16.5.8
रामो वनान्ते प्रतिपालयन्मा-
मास्तेऽद्याहं तेन समानमिष्ये।
दृष्टं मयेदं निधनं यदूनां ।
राज्ञां च पूर्वं कुरुपुङ्गवानाम् ॥ १६.५.८ ॥
રામ વનના છેડે મારી રાહ જુએ છે; આજે હું તેમની સાથે જઈશ. મેં યાદવોનો આ વિનાશ જોયો છે, અને પહેલાં કુરુવંશના શ્રેષ્ઠ રાજાઓનો વિનાશ પણ જોયો હતો.
16.5.9
नाहं विना यदुभिर्यादवानां ।
पुरीमिमामशकं द्रष्टुमद्य।
तपश्चरिष्यामि निबोध तन्मे ।
रामेणि सार्धं वनमभ्युपेत्य ॥ १६.५.९ ॥
યાદવો વિના આ નગરી જોવા હું હવે સમર્થ નથી. હું તપ કરીશ; મારી આ વાત જાણી લો — રામ સાથે વનમાં જઈને.
16.5.10
इतीदमुक्त्वा शिरसा च पादौ ।
संस्पृश्य कृष्णस्त्वरितो जगाम।
ततो महान्निनदः प्रादुरासी-
त्सस्त्रीकुमारस्य पुरस्य तस्य ॥ १६.५.१० ॥
એમ કહીને, માથાથી ચરણોને સ્પર્શીને કૃષ્ણ ઉતાવળે ચાલ્યા ગયા. ત્યારે સ્ત્રીઓ અને બાળકો સહિત તે નગરમાં મોટો કોલાહલ ઊઠ્યો.
16.5.11
अथाब्रवीत्केशवः सन्निवर्त्य ।
शब्दं श्रुत्वा योषितां क्रोशतीनाम्।
पुरीमिमामेष्यति सव्यसाची ।
स वो दुःखान्मोचयिता नराग्र्यः ॥ १६.५.११ ॥
ત્યારે કેશવે પાછા ફરીને કહ્યું, રડતી સ્ત્રીઓનો અવાજ સાંભળીને. સવ્યસાચી આ નગરમાં આવશે; તે નરશ્રેષ્ઠ તમને દુઃખમાંથી મુક્ત કરશે.
16.5.12
ततो गत्वा केशवस्तं ददर्श ।
रामं वने स्थितमेकं विविक्ते ॥ १६.५.१२ ॥
પછી કેશવ જઈને તેમને જોયા — વનમાં, એકાંત સ્થળે એકલા ઊભેલા રામને.
16.5.13
रक्ताननः स्वां तनुं तां विमुच्य ॥ १६.५.१३ ॥
રક્તમુખી તેમણે પોતાનું તે શરીર છોડ્યું.
16.5.14
संदृश्यन्तं सागरान्तं विशन्तं ।
सम्यक्तदा सागरः प्रत्यगृह्णात्।
नागा दिव्याः सरितश्चैव पुण्याः ।
कर्कोटको वासुकिस्तक्षकश्च ॥ १६.५.१४ ॥
સમુદ્રના કિનારા સુધી દેખાતા પ્રવેશ કરતા તેમને સમુદ્રે સંપૂર્ણપણે સ્વીકાર્યા. દિવ્ય નાગો અને પવિત્ર નદીઓ; કર્કોટક, વાસુકિ અને તક્ષક પણ.
16.5.15
पृथुश्रवा अरुणः कुञ्जरश्च ।
मिश्री शङ्खः कुमुदः पुण्डरीकः।
तथा नागो धृतराष्ट्रो महात्मा ।
ह्रादः क्राथः शितिपृष्ठो निकेतुः ॥ १६.५.१५ ॥
પૃથુશ્રવા, અરુણ અને કુંજર; મિશ્રી, શંખ, કુમુદ અને પુંડરીક; તેમજ મહાત્મા નાગ ધૃતરાષ્ટ્ર; હ્રાદ, ક્રાથ, શિતિપૃષ્ઠ અને નિકેતુ.
16.5.16
सङ्कर्षणं भूधरं शुद्धबुद्धिम् ॥ १६.५.१६ ॥
સંકર્ષણને, પર્વત ધારણ કરનારને, શુદ્ધ બુદ્ધિવાળાને.
16.5.17
ततो गते भ्रातरि वासुदेवो ।
जानन्सर्वा गतयो दिव्यदृष्टिः।
वने शून्ये विचरंश्चिन्तयानो ।
भूमौ चाथ संविवेशाग्र्यतेजाः ॥ १६.५.१७ ॥
ભાઈ ગયા પછી, બધી ગતિઓ જાણતા, દિવ્યદૃષ્ટિવાળા વાસુદેવ ખાલી વનમાં ફરતા ચિંતન કરતા જમીન પર સૂઈ ગયા; તેઓ અગ્ર્યતેજસ્વી હતા.
16.5.18
सर्वं तेन प्राक्तदा वित्तमासी-
द्गान्धार्या यद्वाक्यमुक्तं स्वधर्मात्।
दुर्वाससा पारसोच्छिष्टलिप्ते ।
यच्चाप्युक्तं तच्च सस्मार कृष्णः ॥ १६.५.१८ ॥
પહેલાં ગાંધારીએ પોતાના ધર્મબળથી કહેલા બધા શબ્દો તેમને જાણીતા હતા; દુર્વાસાએ કહેલું અને પારસ-ઉચ્છિષ્ટથી લેપાયેલ (…) માં કહેલું તે પણ કૃષ્ણે સ્મરણ કર્યું.
16.5.19
कुलस्त्रीणां संवृतानां गवां च ।
द्विजेन्द्राणां बलमादाय धर्मे।
योनिर्देवानां वरदो ब्रह्मदेवो ।
गोविन्दाख्यो वासुदेवोऽथ नित्यः ॥ १६.५.१९ ॥
કુલસ્ત્રીઓ, રક્ષિત ગાયો અને શ્રેષ્ઠ દ્વિજોનું બળ ગ્રહણ કરીને, ધર્મમાં દેવોના મૂળ, વરદાતા, બ્રહ્મદેવ, 'ગોવિંદ' નામના વાસુદેવ, જે નિત્ય છે.
16.5.20
संचिन्तयन्नन्धकवृष्णिनाशं ।
कुरुक्षयं चैव महानुभावः।
मेने ततः संक्रमणस्य कालं ।
ततश्चकारेन्द्रियसन्निरोधम् ॥ १६.५.२० ॥
અંધક-વૃષ્ણિ વંશના નાશ અને કુરુઓના ક્ષયનું ચિંતન કરતા, તે મહાનુભાવે ત્યારે પ્રસ્થાનનો સમય માન્યો; પછી ઇન્દ્રિયનિગ્રહ કર્યો.
16.5.21
यथा च लोकत्रयपालनार्थं ।
दुर्वासवाक्यप्रतिपालनाय।
देवोपि सन्देहविमोक्षहेतो-
र्निमित्तमैच्छत्सकलार्थतत्त्ववित् ॥ १६.५.२१ ॥
ત્રણ લોકના પાલન માટે અને દુર્વાસાના વચનનું પાલન કરવા, સંદેહમુક્તિના હેતુ માટે દેવે પણ એક નિમિત્ત ઇચ્છ્યું—સર્વ અર્થતત્ત્વ જાણનાર.
16.5.22
स सन्निरुद्धेन्द्रियवाङ्मनास्तु ।
शिश्ये महायोगमुपेत्य कृष्णः।
जरोथ तं देशमुपाजगाम ॥ १६.५.२२ ॥
ઇન્દ્રિયો, વાણી અને મનને નિયંત્રિત કરીને મહાયોગમાં પ્રવેશીને કૃષ્ણ સૂઈ ગયા; જરા તે સ્થળે આવ્યો.
16.5.23
लुब्धस्तदानीं मृगलिप्सुरुग्रः ।
स केशवं योगयुक्तं शयानं
मृगासक्तो लुब्धकः सायकेन ।
जरोऽविध्यत्पादतले त्वरावां-
स्तं चाभितस्तज्जिघृक्षुर्जगाम ॥ १६.५.२३ ॥
ત્યારે લોભી અને ઉગ્ર શિકારી જરાએ હરણની ઇચ્છાથી યોગયુક્ત સૂતેલા કેશવને બાણથી પગના તળિયામાં વીંધ્યા; તેમને પકડવા ઝડપથી નજીક ગયો.
16.5.24
अथापश्यत्पुरुषं योगयुक्तं ।
पीतांबरं लुब्धकोऽनेकबाहुम्।
मत्वाऽऽत्मानं त्वपराद्धं स तस्य ।
पादौ जरो जगृहे शङ्कितात्मा ॥ १६.५.२४ ॥
પછી શિકારીએ યોગયુક્ત, પીતાંબરધારી, અનેક બાહુવાળા તે પુરુષને જોયા; પોતાને અપરાધી માનીને ભયભીત જરાએ તેમના પગ પકડ્યા.
16.5.25
आश्वासितः पुण्यफलेन भक्तया ।
तथाऽनुतापात्कर्मणो जन्मनश्च।
दृष्ट्वा तथा देवमनन्तवीर्यं ।
देवैस्स्वर्गं प्रातितस्त्यक्तदेहः ॥ १६.५.२५ ॥
પુણ્યફળ અને ભક્તિથી આશ્વસ્ત થઈને, પોતાના કર્મ અને જન્મ પ્રત્યેના પશ્ચાત્તાપથી, અનંતવીર્ય દેવને જોઈને, દેહ છોડીને દેવોએ તેને સ્વર્ગે પહોંચાડ્યો.
16.5.26
गणैर्मुनीनां पूजितस्यत्र कृष्णो ।
गच्छन्नूर्द्ध्वं व्याप्य लोकान्स लक्ष्म्या ॥ १६.५.२६ ॥
અહીં મુનિઓના ગણો દ્વારા પૂજાયેલા કૃષ્ણ ઊંચે જતાં, લક્ષ્મી સાથે લોકોને વ્યાપ્ત કરી ગયા.
16.5.27
दिवं प्राप्तं वासवोऽथाश्विनौ च ।
रुद्रादित्या वसवश्चाथ विश्वे।
प्रत्युद्ययुर्मुनयश्चापि सिद्धा ।
गन्धर्वमुख्याश्च सहाप्सरोभिः ॥ १६.५.२७ ॥
સ્વર્ગે પહોંચેલા તેમને ઇન્દ્ર, બે અશ્વિનીકુમારો, રુદ્રો, આદિત્યો, વસુઓ અને વિશ્વદેવો સામે ગયા; મુનિઓ અને સિદ્ધો પણ, મુખ્ય ગંધર્વો અપ્સરાઓ સાથે.
16.5.28
ततो राजन्भगवानुग्रतेजा ।
नारायणः प्रभवश्चाव्ययश्च।
योगाचार्यो रोदसी व्याप्य लक्ष्म्या ।
स्थानं प्राप स्वं महात्माऽप्रमेयम् ॥ १६.५.२८ ॥
પછી, હે રાજન, ઉગ્રતેજસ્વી ભગવાન નારાયણ, જે સર્વના મૂળ અને અવિનાશી છે, યોગાચાર્ય, લક્ષ્મી વડે દ્યુલોક અને ભૂલોકને વ્યાપીને પોતાના અપ્રમેય સ્થાને પહોંચ્યા.
16.5.29
ततो देवैर्ऋषिभिश्चापि कृष्णः ।
समागतश्चारणैश्चैव राजन्।
गन्धर्वाग्र्यैरप्सरोभिर्वराभिः ।
सिद्धैः साध्यैश्चानतैः पूज्यमानः ॥ १६.५.२९ ॥
પછી દેવો, ઋષિઓ અને ચારણો સાથે મળેલા કૃષ્ણ, હે રાજન, મુખ્ય ગંધર્વો, શ્રેષ્ઠ અપ્સરાઓ, સિદ્ધો અને સાધ્યો દ્વારા નમીને પૂજાતા હતા.
16.5.30
तं वै देवाः प्रत्यनन्दन्त राज-
न्मुनिश्रेष्ठा ऋग्भिरानर्चुरीशम्।
तं गन्धर्वाश्चापि तस्थुः स्तुवन्तः ।
प्रीत्य चैनं पुरुहूतोऽभ्यनन्दत् ॥ १६.५.३० ॥
તેમનું દેવોએ આનંદથી સ્વાગત કર્યું, હે રાજન; મુનિશ્રેષ્ઠોએ ઋચાઓથી ઈશની પૂજા કરી; ગંધર્વો પણ સ્તુતિ કરતા ઊભા રહ્યા; પુરુહૂત ઇન્દ્રે પ્રીતિથી તેમનું અભિનંદન કર્યું.
16.5.31
नमोनमस्ते भगवञ्शार्ङ्गधन्व-
न्धर्मस्थित्या प्रादुरासीर्धरायाम्।
कंसाख्यादीन्देवशत्रूंश्च सर्वा-
न्हत्वा भूमिः स्थापिता भारतप्ता ॥ १६.५.३१ ॥
હે ભગવાન, શાર્ઙ્ગધનુષ્ય ધારણ કરનાર, આપને નમસ્કાર, નમસ્કાર. ધર્મની સ્થાપના માટે આપ પૃથ્વી પર પ્રગટ થયા. કંસ નામના અને અન્ય સર્વ દેવશત્રુઓનો વધ કરીને ભારતો દ્વારા પીડિત ભૂમિને આપે સ્થાપિત કરી.
16.5.32
दिव्यं स्थानमजरं चाप्रमेयं ।
दुर्विज्ञेयं चागमैर्गम्यमग्र्यम्।
गच्छ प्रभो रक्ष चार्तिं प्रपन्ना-
न्कल्पेकल्पे जायमानांश्च मर्त्यान् ॥ १६.५.३२ ॥
દિવ્ય, અજર, અપ્રમેય, દુર્વિજ્ઞેય છતાં આગમોથી પ્રાપ્ય, શ્રેષ્ઠ એવા ધામમાં આપ જાઓ. હે પ્રભો, શરણે આવેલા દુઃખીઓનું અને દરેક કલ્પમાં જન્મતા મર્ત્યોનું રક્ષણ કરો.
16.5.33
इत्येवमुक्त्वा देवसंघोऽनुगम्य ।
श्रिया युक्तं पुष्पवृष्ट्या ववर्ष।
वाणी चासीत्संश्रिता रूपिणी सा ।
भानोर्मध्ये प्रविश त्वं तु राजन् ॥ १६.५.३३ ॥
આમ કહીને દેવસમૂહ અનુસર્યો અને શ્રીથી યુક્ત તેમના પર પુષ્પવૃષ્ટિ કરી. ત્યારે રૂપધારી એક વાણી પ્રગટ થઈ: હે રાજન્, તું સૂર્યના મધ્યમાં પ્રવેશ કર.
16.5.34
भुजैश्चतुर्भिः समुपेतं ममेदं ।
रूपं विशिष्टं जीवितं संस्थितं च।
भूमौ गतं पूजयताप्रमेयं ।
सदा हि तस्मिन्निवसामीति देवाः ॥ १६.५.३४ ॥
ચાર ભુજાઓથી યુક્ત મારું આ વિશિષ્ટ રૂપ, પૃથ્વી પર સ્થિત જીવન અને પૃથ્વી પર ગયેલી સ્થિતિ — તે અપ્રમેયની પૂજા કરો. હું સદા તેનામાં જ વસું છું, એમ દેવોએ કહ્યું.
16.5.35
देवा निवृत्तास्तत्पदं नाप्नुवन्तो ।
बुद्ध्या देवं संस्मरन्तः प्रतीताः।
ब्रह्माद्यास्ते तद्गुणान्कीर्तयन्तः ।
शुभाँल्लोकान्स्वान्प्रपेदुः सुरेन्द्राः ॥ १६.५.३५ ॥
તે પદ ન પામીને દેવતાઓ પાછા ફર્યા; બુદ્ધિથી તે દેવનું સ્મરણ કરતા. બ્રહ્મા આદિ તે દેવેન્દ્રો તેમના ગુણોનું કીર્તન કરતા પોતાના શુભ લોકોમાં ગયા.