మహాభారతం · అధ్యాయం 16.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.5.1
ततो ययुर्दारुकः केशवश्च ।
बभ्रुश्च रामस्य पदं पतन्तः।
अथापश्यन्राममनन्तवीर्यं ।
वृक्षाश्रितं चिन्तयानं विविक्ते। ॥ १६.५.१ ॥
అప్పుడు దారుకుడు, కేశవుడు, బభ్రువు రాముని స్థానం వైపు త్వరగా వెళ్ళారు. అనంత పరాక్రమశాలియైన రాముడు ఒక చెట్టుకు ఆనుకుని, ఏకాంతంలో ధ్యానంలో మునిగి ఉండటం వారు చూశారు.
16.5.2
ततः समासाद्य महानुभावः ।
कृष्णस्तदा दारुकमन्वशासत्।
गत्वा कुरून्सर्वमिमं महान्तं ।
पार्थाय शंसस्व वधं यदूनाम् ॥ १६.५.२ ॥
అప్పుడు మహానుభావుడైన కృష్ణుడు సమీపించి దారుకునికి ఆదేశించాడు: 'కురువులకు వెళ్ళి, యాదవుల ఈ మహా వినాశనాన్ని పార్థునికి (అర్జునునికి) పూర్తిగా తెలియజేయి.'
16.5.3
ततोऽर्जुनः क्षिप्रमिहोपयातु ।
श्रुत्वा मृतान्यादवान्ब्रह्मशापात्।
इत्येवमुक्तः स ययौ रथेन ।
कुरूंस्तदा दारुको नष्टचेताः ॥ १६.५.३ ॥
'అప్పుడు అర్జునుడు త్వరగా ఇక్కడికి రావాలి, బ్రాహ్మణ శాపం వల్ల యాదవులు మరణించారని విని.' ఈ విధంగా చెప్పబడినవాడు, మనసు చెదిరిన దారుకుడు రథంపై కురువుల వైపు వెళ్ళాడు.
16.5.4
ततो गते दारुके केशवोथ ।
दृष्ट्वान्तिके बभ्रुमुवाच वाक्यम्।
स्त्रियो भवान्रक्षितुं यातु शीघ्रं ।
नैता हिंस्युर्दस्यवो वित्तलोभात् ॥ १६.५.४ ॥
దారుకుడు వెళ్ళిన తర్వాత కేశవుడు సమీపంలో ఉన్న బభ్రును చూసి ఇలా అన్నాడు: 'స్త్రీలను రక్షించడానికి నీవు త్వరగా వెళ్ళు; ధనాశతో దొంగలు వీరికి హాని చేయకుండా.'
16.5.5
कूटे युक्तं मुसलं लुब्धकस्य ॥ १६.५.५ ॥
వేటగాని మద్దె (ముసలం) దాని ఇనుప కొనకు అమర్చబడి ఉంది.
16.5.6
ततो दृष्ट्वा निहतं बभ्रुमाह ।
कृष्णेऽग्रजं भ्रातरमुग्रतेजाः।
हहैव त्वं मां प्रतीक्षस्व राम ।
यावत्स्त्रियो ज्ञातिवशाः करोमि ॥ १६.५.६ ॥
బభ్రువు హతుడై ఉండటం చూసి, ఉగ్రతేజుడైన కృష్ణుడు తన అన్నతో ఇలా అన్నాడు: అయ్యో! రామా, నా కోసం నిరీక్షించు; బంధువుల వశంలో ఉన్న స్త్రీలను నేను రక్షించే వరకు.
16.5.7
ततः पुरीं द्वारवतीं पविश्य ।
जनार्दनः पितरं प्राह वाक्यम्।
सर्वं भवान्रक्षतु नः समग्रं ।
धनंजयस्यागमनं प्रतीक्षन् ॥ १६.५.७ ॥
తరువాత ద్వారవతి నగరంలో ప్రవేశించి, జనార్దనుడు తండ్రితో ఇలా అన్నాడు: ధనంజయుని రాకను ఎదురుచూస్తూ, మీరు మాకందరినీ పూర్తిగా రక్షించండి.
16.5.8
रामो वनान्ते प्रतिपालयन्मा-
मास्तेऽद्याहं तेन समानमिष्ये।
दृष्टं मयेदं निधनं यदूनां ।
राज्ञां च पूर्वं कुरुपुङ्गवानाम् ॥ १६.५.८ ॥
రాముడు అడవి అంచున నా కోసం వేచి ఉన్నాడు; నేను నేడు అతనితో కలిసి వెళ్తాను. యాదవుల ఈ వినాశనాన్ని నేను చూశాను, పూర్వం కురువంశ శ్రేష్ఠ రాజుల వినాశనాన్నీ చూశాను.
16.5.9
नाहं विना यदुभिर्यादवानां ।
पुरीमिमामशकं द्रष्टुमद्य।
तपश्चरिष्यामि निबोध तन्मे ।
रामेणि सार्धं वनमभ्युपेत्य ॥ १६.५.९ ॥
యాదవులు లేకుండా ఈ నగరాన్ని చూడటానికి నేను ఇప్పుడు శక్తుడను కాను. నేను తపస్సు చేస్తాను; నా ఈ మాట తెలుసుకో — రాముడితో కలిసి అడవికి వెళ్లి.
16.5.10
इतीदमुक्त्वा शिरसा च पादौ ।
संस्पृश्य कृष्णस्त्वरितो जगाम।
ततो महान्निनदः प्रादुरासी-
त्सस्त्रीकुमारस्य पुरस्य तस्य ॥ १६.५.१० ॥
ఇలా చెప్పి, తలతో పాదాలను తాకి, కృష్ణుడు త్వరగా వెళ్లిపోయాడు. అప్పుడు స్త్రీలు, పిల్లలతో కూడిన ఆ నగరంలో గొప్ప కోలాహలం చెలరేగింది.
16.5.11
अथाब्रवीत्केशवः सन्निवर्त्य ।
शब्दं श्रुत्वा योषितां क्रोशतीनाम्।
पुरीमिमामेष्यति सव्यसाची ।
स वो दुःखान्मोचयिता नराग्र्यः ॥ १६.५.११ ॥
అప్పుడు కేశవుడు వెనుదిరిగి చెప్పాడు, ఏడ్చుచున్న స్త్రీల శబ్దం విని. సవ్యసాచి ఈ నగరానికి వస్తాడు; ఆ నరశ్రేష్ఠుడు మిమ్మల్ని దుఃఖం నుండి విడిపిస్తాడు.
16.5.12
ततो गत्वा केशवस्तं ददर्श ।
रामं वने स्थितमेकं विविक्ते ॥ १६.५.१२ ॥
అప్పుడు కేశవుడు వెళ్ళి అతనిని చూశాడు — అడవిలో, ఏకాంత స్థలంలో ఒంటరిగా నిలిచియున్న రాముడిని.
16.5.13
रक्ताननः स्वां तनुं तां विमुच्य ॥ १६.५.१३ ॥
ఎర్రని ముఖంగల అతడు తన ఆ శరీరాన్ని విడిచిపెట్టాడు.
16.5.14
संदृश्यन्तं सागरान्तं विशन्तं ।
सम्यक्तदा सागरः प्रत्यगृह्णात्।
नागा दिव्याः सरितश्चैव पुण्याः ।
कर्कोटको वासुकिस्तक्षकश्च ॥ १६.५.१४ ॥
సముద్రతీరం వరకు కనిపిస్తూ ప్రవేశించిన అతన్ని సముద్రం పూర్తిగా స్వీకరించింది. దివ్య నాగులు, పవిత్ర నదులు; కర్కోటకుడు, వాసుకి, తక్షకుడు కూడా.
16.5.15
पृथुश्रवा अरुणः कुञ्जरश्च ।
मिश्री शङ्खः कुमुदः पुण्डरीकः।
तथा नागो धृतराष्ट्रो महात्मा ।
ह्रादः क्राथः शितिपृष्ठो निकेतुः ॥ १६.५.१५ ॥
పృథుశ్రవుడు, అరుణుడు, కుంజరుడు; మిశ్రి, శంఖుడు, కుముదుడు, పుండరీకుడు; అలాగే మహాత్ముడైన నాగుడు ధృతరాష్ట్రుడు; హ్రాదుడు, క్రాథుడు, శితిపృష్ఠుడు, నికేతుడు.
16.5.16
सङ्कर्षणं भूधरं शुद्धबुद्धिम् ॥ १६.५.१६ ॥
సంకర్షణుడిని, పర్వతాన్ని ధరించేవాడిని, శుద్ధ బుద్ధిగలవాడిని.
16.5.17
ततो गते भ्रातरि वासुदेवो ।
जानन्सर्वा गतयो दिव्यदृष्टिः।
वने शून्ये विचरंश्चिन्तयानो ।
भूमौ चाथ संविवेशाग्र्यतेजाः ॥ १६.५.१७ ॥
అప్పుడు సోదరుడు వెళ్లిపోయాక, అన్ని గతులను తెలిసిన, దివ్యదృష్టిగల వాసుదేవుడు, నిర్జనమైన అడవిలో తిరుగుతూ ధ్యానిస్తూ, నేలపై శయనించాడు; ఆయన అగ్రతేజస్వి.
16.5.18
सर्वं तेन प्राक्तदा वित्तमासी-
द्गान्धार्या यद्वाक्यमुक्तं स्वधर्मात्।
दुर्वाससा पारसोच्छिष्टलिप्ते ।
यच्चाप्युक्तं तच्च सस्मार कृष्णः ॥ १६.५.१८ ॥
అంతకుముందు గాంధారి తన ధర్మబలంతో పలికిన మాటలన్నీ ఆయనకు తెలిసినవే; దుర్వాసుడు చెప్పినదీ, పారస-ఉచ్ఛిష్టంతో పూసిన (…) అని చెప్పబడినదీ కృష్ణుడు గుర్తుచేసుకున్నాడు.
16.5.19
कुलस्त्रीणां संवृतानां गवां च ।
द्विजेन्द्राणां बलमादाय धर्मे।
योनिर्देवानां वरदो ब्रह्मदेवो ।
गोविन्दाख्यो वासुदेवोऽथ नित्यः ॥ १६.५.१९ ॥
కులస్త్రీలను, రక్షించబడిన గోవులను, శ్రేష్ఠ ద్విజుల బలాన్ని స్వీకరించి, ధర్మంలో దేవతలకు మూలమై, వరదాత, బ్రహ్మస్వరూపుడై, 'గోవిందుడు' అనే పేరుగల వాసుదేవుడు, నిత్యుడు.
16.5.20
संचिन्तयन्नन्धकवृष्णिनाशं ।
कुरुक्षयं चैव महानुभावः।
मेने ततः संक्रमणस्य कालं ।
ततश्चकारेन्द्रियसन्निरोधम् ॥ १६.५.२० ॥
అంధక-వృష్ణి వంశ నాశాన్ని, కురువుల క్షయాన్ని ఆలోచిస్తూ, ఆ మహానుభావుడు అప్పుడు ప్రయాణ కాలంగా భావించాడు; తరువాత ఇంద్రియనిగ్రహం చేశాడు.
16.5.21
यथा च लोकत्रयपालनार्थं ।
दुर्वासवाक्यप्रतिपालनाय।
देवोपि सन्देहविमोक्षहेतो-
र्निमित्तमैच्छत्सकलार्थतत्त्ववित् ॥ १६.५.२१ ॥
మూడు లోకాల రక్షణ కోసం, దుర్వాసుని మాటను నిలబెట్టడానికి, సందేహ విముక్తి కారణంగా దేవుడు కూడా ఒక నిమిత్తాన్ని కోరాడు—సమస్త అర్థాల తత్త్వం తెలిసినవాడు.
16.5.22
स सन्निरुद्धेन्द्रियवाङ्मनास्तु ।
शिश्ये महायोगमुपेत्य कृष्णः।
जरोथ तं देशमुपाजगाम ॥ १६.५.२२ ॥
ఆయన ఇంద్రియాలను, వాక్కును, మనస్సును నిగ్రహించి, మహాయోగంలో ప్రవేశించి పడుకున్నాడు; జర ఆ ప్రదేశానికి వచ్చాడు.
16.5.23
लुब्धस्तदानीं मृगलिप्सुरुग्रः ।
स केशवं योगयुक्तं शयानं
मृगासक्तो लुब्धकः सायकेन ।
जरोऽविध्यत्पादतले त्वरावां-
स्तं चाभितस्तज्जिघृक्षुर्जगाम ॥ १६.५.२३ ॥
అప్పుడు లోభియైన, క్రూరుడైన వేటగాడు జర జింకపై ఆసక్తితో యోగంలో ఉన్న కేశవుడిని బాణంతో పాదతలంలో కొట్టాడు; త్వరగా ఆయనను పట్టుకోవడానికి సమీపించాడు.
16.5.24
अथापश्यत्पुरुषं योगयुक्तं ।
पीतांबरं लुब्धकोऽनेकबाहुम्।
मत्वाऽऽत्मानं त्वपराद्धं स तस्य ।
पादौ जरो जगृहे शङ्कितात्मा ॥ १६.५.२४ ॥
అప్పుడు వేటగాడు యోగంలో ఉన్న, పీతాంబరధారి, అనేక బాహువులున్న ఆ పురుషుడిని చూశాడు; తాను అపరాధం చేశానని భయపడి జర ఆయన పాదాలను పట్టుకున్నాడు.
16.5.25
आश्वासितः पुण्यफलेन भक्तया ।
तथाऽनुतापात्कर्मणो जन्मनश्च।
दृष्ट्वा तथा देवमनन्तवीर्यं ।
देवैस्स्वर्गं प्रातितस्त्यक्तदेहः ॥ १६.५.२५ ॥
పుణ్యఫలం, భక్తి వల్ల ఓదార్చబడి, తన కర్మ, జన్మల గురించి పశ్చాత్తాపంతో, అనంతవీర్యుడైన దేవుణ్ణి చూసి, శరీరాన్ని విడిచి దేవతల చేత స్వర్గానికి తీసుకువెళ్లబడ్డాడు.
16.5.26
गणैर्मुनीनां पूजितस्यत्र कृष्णो ।
गच्छन्नूर्द्ध्वं व्याप्य लोकान्स लक्ष्म्या ॥ १६.५.२६ ॥
ఇక్కడ మునుల గణాలచే పూజింపబడిన కృష్ణుడు, పైకి వెళ్తూ, లక్ష్మితో కలిసి లోకాలను వ్యాపింపజేశాడు.
16.5.27
दिवं प्राप्तं वासवोऽथाश्विनौ च ।
रुद्रादित्या वसवश्चाथ विश्वे।
प्रत्युद्ययुर्मुनयश्चापि सिद्धा ।
गन्धर्वमुख्याश्च सहाप्सरोभिः ॥ १६.५.२७ ॥
స్వర్గాన్ని చేరుకున్న ఆయనను ఇంద్రుడు, ఇద్దరు అశ్వినులు, రుద్రులు, ఆదిత్యులు, వసువులు, విశ్వదేవులు ఎదుర్కొన్నారు; మునులు, సిద్ధులు కూడా, ప్రధాన గంధర్వులు అప్సరసలతో కలిసి.
16.5.28
ततो राजन्भगवानुग्रतेजा ।
नारायणः प्रभवश्चाव्ययश्च।
योगाचार्यो रोदसी व्याप्य लक्ष्म्या ।
स्थानं प्राप स्वं महात्माऽप्रमेयम् ॥ १६.५.२८ ॥
అప్పుడు రాజా, ఉగ్రతేజస్సు గల భగవానుడు నారాయణుడు, సర్వ మూలమై నాశరహితుడు, యోగాచార్యుడు, లక్ష్మితో ద్యావాపృథివులను వ్యాపించి, తన అప్రమేయ స్థానాన్ని చేరాడు.
16.5.29
ततो देवैर्ऋषिभिश्चापि कृष्णः ।
समागतश्चारणैश्चैव राजन्।
गन्धर्वाग्र्यैरप्सरोभिर्वराभिः ।
सिद्धैः साध्यैश्चानतैः पूज्यमानः ॥ १६.५.२९ ॥
అప్పుడు దేవతలు, ఋషులు, చారణులు కూడా కలిసిన కృష్ణుడు, రాజా, ప్రధాన గంధర్వులు, శ్రేష్ఠ అప్సరసలు, సిద్ధులు, సాధ్యుల చేత వంగి నమస్కరించబడి పూజించబడుతూ.
16.5.30
तं वै देवाः प्रत्यनन्दन्त राज-
न्मुनिश्रेष्ठा ऋग्भिरानर्चुरीशम्।
तं गन्धर्वाश्चापि तस्थुः स्तुवन्तः ।
प्रीत्य चैनं पुरुहूतोऽभ्यनन्दत् ॥ १६.५.३० ॥
అతనిని దేవతలు ఆనందంగా స్వాగతించారు, రాజా; మునిశ్రేష్ఠులు ఋక్కులతో ఈశ్వరుని ఆరాధించారు; గంధర్వులు కూడా స్తుతిస్తూ నిలిచారు; పురుహూతుడు ఇంద్రుడు ప్రీతితో అతనిని అభినందించాడు.
16.5.31
नमोनमस्ते भगवञ्शार्ङ्गधन्व-
न्धर्मस्थित्या प्रादुरासीर्धरायाम्।
कंसाख्यादीन्देवशत्रूंश्च सर्वा-
न्हत्वा भूमिः स्थापिता भारतप्ता ॥ १६.५.३१ ॥
ఓ భగవంతుడా, శార్ఙ్గ ధనుస్సు ధరించినవాడా, నీకు నమస్కారం, నమస్కారం. ధర్మ స్థాపన కోసం నీవు భూమిపై ప్రత్యక్షమయ్యావు. కంసుడనే పేరుగల వాడిని, ఇతర దేవశత్రువులందరినీ సంహరించి, భారతులచే బాధింపబడిన భూమిని స్థాపించావు.
16.5.32
दिव्यं स्थानमजरं चाप्रमेयं ।
दुर्विज्ञेयं चागमैर्गम्यमग्र्यम्।
गच्छ प्रभो रक्ष चार्तिं प्रपन्ना-
न्कल्पेकल्पे जायमानांश्च मर्त्यान् ॥ १६.५.३२ ॥
దివ్యమైన, జరారహితమైన, అప్రమేయమైన, తెలుసుకోవడానికి కష్టమైన కానీ శాస్త్రాల ద్వారా పొందదగిన, అత్యుత్తమ స్థానానికి వెళ్ళు. ఓ ప్రభూ, శరణు కోరిన ఆర్తులను, ప్రతి కల్పంలోనూ జన్మించే మానవులను రక్షించు.
16.5.33
इत्येवमुक्त्वा देवसंघोऽनुगम्य ।
श्रिया युक्तं पुष्पवृष्ट्या ववर्ष।
वाणी चासीत्संश्रिता रूपिणी सा ।
भानोर्मध्ये प्रविश त्वं तु राजन् ॥ १६.५.३३ ॥
ఇలా చెప్పి దేవసమూహం అనుసరించి, శ్రీతో కూడినవాడిపై పుష్పవర్షం కురిపించింది. అప్పుడు రూపం ధరించిన ఒక వాణి వినిపించింది: ఓ రాజా, నీవు సూర్యుని మధ్యలోకి ప్రవేశించు.
16.5.34
भुजैश्चतुर्भिः समुपेतं ममेदं ।
रूपं विशिष्टं जीवितं संस्थितं च।
भूमौ गतं पूजयताप्रमेयं ।
सदा हि तस्मिन्निवसामीति देवाः ॥ १६.५.३४ ॥
నాలుగు భుజాలతో కూడిన నా ఈ విశిష్ట రూపం, భూమిపై నిలిచిన జీవితం, భూమిని విడిచిన స్థితి — ఈ అప్రమేయుడిని పూజించండి. నేను ఎల్లప్పుడూ అతనిలోనే నివసిస్తాను అని దేవతలు అన్నారు.
16.5.35
देवा निवृत्तास्तत्पदं नाप्नुवन्तो ।
बुद्ध्या देवं संस्मरन्तः प्रतीताः।
ब्रह्माद्यास्ते तद्गुणान्कीर्तयन्तः ।
शुभाँल्लोकान्स्वान्प्रपेदुः सुरेन्द्राः ॥ १६.५.३५ ॥
ఆ స్థానాన్ని పొందలేక దేవతలు వెనుదిరిగారు; బుద్ధితో ఆ దేవుడిని స్మరిస్తూ. బ్రహ్మ మొదలైన ఆ దేవేంద్రులు ఆయన గుణాలను కీర్తిస్తూ తమ శుభలోకాలకు వెళ్లిపోయారు.