มหาภารตะ · อัธยายะ 16.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.5.1
ततो ययुर्दारुकः केशवश्च ।
बभ्रुश्च रामस्य पदं पतन्तः।
अथापश्यन्राममनन्तवीर्यं ।
वृक्षाश्रितं चिन्तयानं विविक्ते। ॥ १६.५.१ ॥
ต่อจากนั้น ทารุกะ เกศวะ และพภรุ รีบไปยังที่ที่พระบลราม อยู่ เมื่อไปถึงก็เห็นพระรามผู้มีกำลังไม่มีที่สิ้นสุด กำลังพิงต้นไม้อยู่ในที่สงัดแห่งหนึ่ง ทรงครุ่นคิดอยู่
16.5.2
ततः समासाद्य महानुभावः ।
कृष्णस्तदा दारुकमन्वशासत्।
गत्वा कुरून्सर्वमिमं महान्तं ।
पार्थाय शंसस्व वधं यदूनाम् ॥ १६.५.२ ॥
ต่อจากนั้น พระกฤษณะผู้มีอานุภาพยิ่งใหญ่ เสด็จมาถึงแล้วตรัสสั่งทารุกะว่า ไปยังแคว้นกุรุ แล้วบอกปารถะ (อรชุน) ถึงความพินาศครั้งใหญ่ของชาวยาทพทั้งหมดนี้
16.5.3
ततोऽर्जुनः क्षिप्रमिहोपयातु ।
श्रुत्वा मृतान्यादवान्ब्रह्मशापात्।
इत्येवमुक्तः स ययौ रथेन ।
कुरूंस्तदा दारुको नष्टचेताः ॥ १६.५.३ ॥
ขอให้อรชุนมาที่นี่โดยเร็ว เมื่อได้ยินว่าชาวยาทพสิ้นชีวิตเพราะคำสาปของพราหมณ์ ทารุกะได้รับคำสั่งเช่นนั้นจึงขึ้นรถศึกไปยังแคว้นกุรุ ด้วยจิตใจที่สับสนงุนงง
16.5.4
ततो गते दारुके केशवोथ ।
दृष्ट्वान्तिके बभ्रुमुवाच वाक्यम्।
स्त्रियो भवान्रक्षितुं यातु शीघ्रं ।
नैता हिंस्युर्दस्यवो वित्तलोभात् ॥ १६.५.४ ॥
เมื่อทารุกะไปแล้ว พระเกศวะทอดพระเนตรเห็นพภรุอยู่ใกล้ จึงตรัสว่า จงรีบไปคุ้มครองบรรดาสตรี อย่าให้โจรเพราะความโลภในทรัพย์มาทำร้ายพวกนาง
16.5.5
कूटे युक्तं मुसलं लुब्धकस्य ॥ १६.५.५ ॥
ท่อนเหล็กของนายพรานมีปลายเหล็กติดอยู่
16.5.6
ततो दृष्ट्वा निहतं बभ्रुमाह ।
कृष्णेऽग्रजं भ्रातरमुग्रतेजाः।
हहैव त्वं मां प्रतीक्षस्व राम ।
यावत्स्त्रियो ज्ञातिवशाः करोमि ॥ १६.५.६ ॥
เมื่อเห็นพภรุถูกฆ่าแล้ว พระกฤษณะผู้มีรัศมีกล้าแข็งจึงตรัสกับพระเชษฐาของพระองค์ว่า โอ้ พระราม ขอท่านรอข้าอยู่ที่นี่ จนกว่าข้าจะคุ้มครองบรรดาสตรีผู้อยู่ใต้อำนาจของญาติพี่น้องของพวกนาง
16.5.7
ततः पुरीं द्वारवतीं पविश्य ।
जनार्दनः पितरं प्राह वाक्यम्।
सर्वं भवान्रक्षतु नः समग्रं ।
धनंजयस्यागमनं प्रतीक्षन् ॥ १६.५.७ ॥
ต่อจากนั้น พระชนารทนเข้าไปในเมืองทวารกา แล้วกล่าวคำนี้แก่พระบิดาว่า ขอท่านผู้เป็นที่เคารพจงคุ้มครองพวกเราทั้งหมดให้ครบถ้วน ขณะที่ข้าคอยการมาถึงของธนัญชัย
16.5.8
रामो वनान्ते प्रतिपालयन्मा-
मास्तेऽद्याहं तेन समानमिष्ये।
दृष्टं मयेदं निधनं यदूनां ।
राज्ञां च पूर्वं कुरुपुङ्गवानाम् ॥ १६.५.८ ॥
พระรามกำลังรอข้าอยู่ที่ชายป่า วันนี้ข้าจะไปพร้อมกับพระองค์ ข้าได้เห็นความพินาศของชาวยาทพนี้แล้ว และก่อนหน้านั้นก็ได้เห็นความพินาศของบรรดากษัตริย์ อันเป็นวีรบุรุษผู้ประเสริฐแห่งกุรุ
16.5.9
नाहं विना यदुभिर्यादवानां ।
पुरीमिमामशकं द्रष्टुमद्य।
तपश्चरिष्यामि निबोध तन्मे ।
रामेणि सार्धं वनमभ्युपेत्य ॥ १६.५.९ ॥
เมื่อปราศจากชาวยทุ ข้าไม่อาจมองดูเมืองนี้ของชาวยาทพได้อีกต่อไป บัดนี้ข้าจะบำเพ็ญตบะ จงรู้ความนี้เกี่ยวกับข้า เมื่อได้ไปยังป่าพร้อมกับพระราม
16.5.10
इतीदमुक्त्वा शिरसा च पादौ ।
संस्पृश्य कृष्णस्त्वरितो जगाम।
ततो महान्निनदः प्रादुरासी-
त्सस्त्रीकुमारस्य पुरस्य तस्य ॥ १६.५.१० ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว พระกฤษณะก้มศีรษะแตะพระบาททั้งสอง แล้วรีบเสด็จจากไป ต่อจากนั้น เสียงร้องโหยหวนอันใหญ่หลวงก็ดังขึ้นในเมืองนั้น พร้อมทั้งสตรีและเด็ก
16.5.11
अथाब्रवीत्केशवः सन्निवर्त्य ।
शब्दं श्रुत्वा योषितां क्रोशतीनाम्।
पुरीमिमामेष्यति सव्यसाची ।
स वो दुःखान्मोचयिता नराग्र्यः ॥ १६.५.११ ॥
ต่อจากนั้น พระเกศวะทรงหันกลับมาตรัส เมื่อได้ยินเสียงร้องของบรรดาสตรี ว่า "สวยสาจิ (อรชุน) จะมาถึงเมืองนี้ บุรุษผู้ประเสริฐที่สุดนั้นจะช่วยพวกท่านให้พ้นจากความทุกข์"
16.5.12
ततो गत्वा केशवस्तं ददर्श ।
रामं वने स्थितमेकं विविक्ते ॥ १६.५.१२ ॥
ต่อจากนั้น พระเกศวะเสด็จไปพบพระองค์ คือพระรามผู้ประทับยืนอยู่เพียงลำพังในป่า ในที่สงัดแห่งหนึ่ง
16.5.13
रक्ताननः स्वां तनुं तां विमुच्य ॥ १६.५.१३ ॥
พระผู้มีพระพักตร์แดงทรงละทิ้งพระวรกายนั้นของพระองค์เอง
16.5.14
संदृश्यन्तं सागरान्तं विशन्तं ।
सम्यक्तदा सागरः प्रत्यगृह्णात्।
नागा दिव्याः सरितश्चैव पुण्याः ।
कर्कोटको वासुकिस्तक्षकश्च ॥ १६.५.१४ ॥
ขณะที่พระองค์ปรากฏให้เห็นเสด็จเข้าสู่ชายฝั่งมหาสมุทร มหาสมุทรก็รับพระองค์ไว้อย่างครบถ้วน ทั้งนาคทิพย์และแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย ตลอดจนกรโกฏก วาสุกิ และตักษกด้วย
16.5.15
पृथुश्रवा अरुणः कुञ्जरश्च ।
मिश्री शङ्खः कुमुदः पुण्डरीकः।
तथा नागो धृतराष्ट्रो महात्मा ।
ह्रादः क्राथः शितिपृष्ठो निकेतुः ॥ १६.५.१५ ॥
ปฤถุศรวา อรุณ และกุญชระ มิศรี ศังขะ กุมุท และปุณฑริก เช่นเดียวกับนาคผู้ยิ่งใหญ่ ธฤตราษฎร์ ตลอดจนหราทะ กราถะ ศิติปฤษฐะ และนิเกตุ
16.5.16
सङ्कर्षणं भूधरं शुद्धबुद्धिम् ॥ १६.५.१६ ॥
สังกรรษณะผู้แบกภูเขา ผู้มีพุทธิบริสุทธิ์
16.5.17
ततो गते भ्रातरि वासुदेवो ।
जानन्सर्वा गतयो दिव्यदृष्टिः।
वने शून्ये विचरंश्चिन्तयानो ।
भूमौ चाथ संविवेशाग्र्यतेजाः ॥ १६.५.१७ ॥
เมื่อพระเชษฐาเสด็จไปแล้ว วาสุเทพผู้ทรงรู้คติทั้งปวงและมีทิพยทัศน์ เสด็จเที่ยวไปในป่าอันว่างเปล่าทรงครุ่นคิดอยู่ แล้วจึงประทับนอนลงบนพื้นดิน ผู้มีรัศมีอันสูงสุด
16.5.18
सर्वं तेन प्राक्तदा वित्तमासी-
द्गान्धार्या यद्वाक्यमुक्तं स्वधर्मात्।
दुर्वाससा पारसोच्छिष्टलिप्ते ।
यच्चाप्युक्तं तच्च सस्मार कृष्णः ॥ १६.५.१८ ॥
ก่อนหน้านั้น พระองค์ทรงรู้ทั้งหมดซึ่งถ้อยคำที่คันธารีกล่าวตามธรรมของตน และคำที่ทุรวาสะกล่าวไว้ รวมทั้งสิ่งที่กล่าวไว้ในข้อความที่เปื้อนเศษอาหารของปารสะ (…) พระกฤษณะก็ทรงระลึกถึงทั้งหมดนั้นด้วย
16.5.19
कुलस्त्रीणां संवृतानां गवां च ।
द्विजेन्द्राणां बलमादाय धर्मे।
योनिर्देवानां वरदो ब्रह्मदेवो ।
गोविन्दाख्यो वासुदेवोऽथ नित्यः ॥ १६.५.१९ ॥
รับเอาพละกำลังของสตรีแห่งตระกูลสูง ของโคที่ได้รับการคุ้มครอง และของพราหมณ์ผู้ประเสริฐ ในธรรม ผู้เป็นต้นกำเนิดของเทวดา ผู้ประทานพร คือพรหมาเอง วาสุเทพผู้มีพระนามว่าโควินท์ ผู้เป็นนิรันดร์
16.5.20
संचिन्तयन्नन्धकवृष्णिनाशं ।
कुरुक्षयं चैव महानुभावः।
मेने ततः संक्रमणस्य कालं ।
ततश्चकारेन्द्रियसन्निरोधम् ॥ १६.५.२० ॥
ทรงครุ่นคิดถึงความพินาศของอันธกะและวฤษณิ และความล่มสลายของกุรุ ผู้มีอานุภาพยิ่งใหญ่พระองค์นั้นจึงทรงพิจารณาว่าถึงเวลาจากไปแล้ว แล้วจึงทรงสำรวมอินทรีย์ไว้
16.5.21
यथा च लोकत्रयपालनार्थं ।
दुर्वासवाक्यप्रतिपालनाय।
देवोपि सन्देहविमोक्षहेतो-
र्निमित्तमैच्छत्सकलार्थतत्त्ववित् ॥ १६.५.२१ ॥
เพื่อการคุ้มครองไตรโลก และเพื่อรักษาคำของท่านทุรวาสัส เทพผู้ทรงรู้สัจธรรมแห่งจุดมุ่งหมายทั้งปวง ก็ทรงปรารถนาเหตุอันจะปลดเปลื้องความสงสัยเช่นกัน
16.5.22
स सन्निरुद्धेन्द्रियवाङ्मनास्तु ।
शिश्ये महायोगमुपेत्य कृष्णः।
जरोथ तं देशमुपाजगाम ॥ १६.५.२२ ॥
พระกฤษณะทรงสำรวมอินทรีย์ วาจา และใจ ทรงเข้าสู่มหาโยคะแล้วบรรทม ครั้งนั้นชรากล่าวได้เดินทางมายังที่นั้น
16.5.23
लुब्धस्तदानीं मृगलिप्सुरुग्रः ।
स केशवं योगयुक्तं शयानं
मृगासक्तो लुब्धकः सायकेन ।
जरोऽविध्यत्पादतले त्वरावां-
स्तं चाभितस्तज्जिघृक्षुर्जगाम ॥ १६.५.२३ ॥
ขณะนั้น ชรา พรานผู้โลภและดุร้าย มุ่งหมายจะล่าเนื้อ ได้ยิงลูกศรเข้าที่ฝ่าเท้าของพระเกศวะซึ่งบรรทมอยู่ในโยคะ แล้วรีบเข้าไปหมายจะจับตัว
16.5.24
अथापश्यत्पुरुषं योगयुक्तं ।
पीतांबरं लुब्धकोऽनेकबाहुम्।
मत्वाऽऽत्मानं त्वपराद्धं स तस्य ।
पादौ जरो जगृहे शङ्कितात्मा ॥ १६.५.२४ ॥
แล้วพรานผู้นั้นได้เห็นบุรุษผู้ทรงโยคะ นุ่งห่มผ้าสีเหลือง มีหลายกร ชราคิดว่าตนได้ทำผิดต่อท่าน จึงด้วยใจหวาดหวั่นเข้าจับเท้าของท่าน
16.5.25
आश्वासितः पुण्यफलेन भक्तया ।
तथाऽनुतापात्कर्मणो जन्मनश्च।
दृष्ट्वा तथा देवमनन्तवीर्यं ।
देवैस्स्वर्गं प्रातितस्त्यक्तदेहः ॥ १६.५.२५ ॥
ได้รับการปลอบประโลมด้วยผลแห่งบุญและด้วยความภักดี และด้วยความสำนึกเสียใจต่อกรรมและการเกิดของตน ครั้นได้เห็นพระเทพผู้มีพลังอนันต์ดังนั้น จึงสละร่างกาย และเหล่าเทพนำขึ้นสู่สวรรค์
16.5.26
गणैर्मुनीनां पूजितस्यत्र कृष्णो ।
गच्छन्नूर्द्ध्वं व्याप्य लोकान्स लक्ष्म्या ॥ १६.५.२६ ॥
ที่นี่ พระกฤษณะอันเหล่าคณะมุนีบูชาอยู่ ทรงเสด็จขึ้นไปสู่เบื้องบน แผ่ไพศาลไปทั่วโลกพร้อมด้วยพระลักษมี
16.5.27
दिवं प्राप्तं वासवोऽथाश्विनौ च ।
रुद्रादित्या वसवश्चाथ विश्वे।
प्रत्युद्ययुर्मुनयश्चापि सिद्धा ।
गन्धर्वमुख्याश्च सहाप्सरोभिः ॥ १६.५.२७ ॥
วาสวะ และอัศวินทั้งสอง พระรุทรทั้งหลาย อาทิตย์ทั้งหลาย วสุทั้งหลาย และวิศเวเทวะ ได้เสด็จออกมาต้อนรับผู้ที่ขึ้นถึงสวรรค์ ทั้งมุนีทั้งหลายและสิทธะก็เช่นกัน และเหล่าคนธรรพ์ผู้เป็นประธานพร้อมด้วยอัปสร
16.5.28
ततो राजन्भगवानुग्रतेजा ।
नारायणः प्रभवश्चाव्ययश्च।
योगाचार्यो रोदसी व्याप्य लक्ष्म्या ।
स्थानं प्राप स्वं महात्माऽप्रमेयम् ॥ १६.५.२८ ॥
ครั้งนั้น ข้าแต่พระราชา พระภควันนารายณ์ผู้มีประกายรุ่งโรจน์อันดุร้าย ผู้เป็นต้นกำเนิดและไม่เสื่อมสูญ ผู้เป็นอาจารย์แห่งโยคะ ได้แผ่ประกายไปทั่วสวรรค์และพิภพด้วยพระลักษมี แล้วเสด็จถึงที่ประทับอันเป็นของพระองค์เอง ผู้มีพระทัยยิ่งใหญ่ ซึ่งหยั่งวัดมิได้
16.5.29
ततो देवैर्ऋषिभिश्चापि कृष्णः ।
समागतश्चारणैश्चैव राजन्।
गन्धर्वाग्र्यैरप्सरोभिर्वराभिः ।
सिद्धैः साध्यैश्चानतैः पूज्यमानः ॥ १६.५.२९ ॥
ครั้งนั้น ข้าแต่พระราชา พระกฤษณะซึ่งมีเทพทั้งหลาย ฤๅษีทั้งหลาย และจารณะมาประชุมพร้อม กำลังได้รับการบูชาจากคนธรรพ์ผู้เป็นประธาน อัปสรผู้งดงาม สิทธะ และสาธยะ ซึ่งก้มกราบลง
16.5.30
तं वै देवाः प्रत्यनन्दन्त राज-
न्मुनिश्रेष्ठा ऋग्भिरानर्चुरीशम्।
तं गन्धर्वाश्चापि तस्थुः स्तुवन्तः ।
प्रीत्य चैनं पुरुहूतोऽभ्यनन्दत् ॥ १६.५.३० ॥
เหล่าเทพต้อนรับพระองค์ด้วยความยินดี ข้าแต่พระราชา มุนีผู้ประเสริฐสุดสรรเสริญพระผู้เป็นใหญ่ด้วยบทสวดฤคเวท คนธรรพ์ทั้งหลายก็ยืนสรรเสริญอยู่ และพระอินทร์ผู้ถูกเรียกมาจากการเรียกขานมากมาย ก็ทรงต้อนรับด้วยความรักใคร่
16.5.31
नमोनमस्ते भगवञ्शार्ङ्गधन्व-
न्धर्मस्थित्या प्रादुरासीर्धरायाम्।
कंसाख्यादीन्देवशत्रूंश्च सर्वा-
न्हत्वा भूमिः स्थापिता भारतप्ता ॥ १६.५.३१ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ผู้ทรงถือธนูศารงค์ ขอนอบน้อม ขอนอบน้อมแด่พระองค์ เพื่อค้ำจุนธรรมพระองค์จึงเสด็จอุบัติบนแผ่นดิน ทรงปราบกังสะและศัตรูของเทพทั้งปวง แผ่นดินซึ่งถูกชาวภารตะเบียดเบียนก็ได้รับการฟื้นฟูโดยพระองค์
16.5.32
दिव्यं स्थानमजरं चाप्रमेयं ।
दुर्विज्ञेयं चागमैर्गम्यमग्र्यम्।
गच्छ प्रभो रक्ष चार्तिं प्रपन्ना-
न्कल्पेकल्पे जायमानांश्च मर्त्यान् ॥ १६.५.३२ ॥
ขอเสด็จไปสู่ที่ประทับอันเป็นทิพย์ ไม่รู้ร่วงโรย หยั่งวัดมิได้ เข้าใจได้ยากแต่บรรลุได้ด้วยคัมภีร์ สูงสุด ข้าแต่องค์ผู้เป็นใหญ่ โปรดคุ้มครองผู้ทุกข์ยากที่มาพึ่งพิง และมนุษย์ที่เกิดขึ้นในทุกกัลป์ด้วย
16.5.33
इत्येवमुक्त्वा देवसंघोऽनुगम्य ।
श्रिया युक्तं पुष्पवृष्ट्या ववर्ष।
वाणी चासीत्संश्रिता रूपिणी सा ।
भानोर्मध्ये प्रविश त्वं तु राजन् ॥ १६.५.३३ ॥
ครั้นตรัสดังนี้แล้ว หมู่เทพได้ติดตามไปและโปรยดอกไม้ลงบนพระองค์ผู้ทรงประกอบด้วยพระสิริ และมีเสียงหนึ่งปรากฏขึ้นมีรูปร่าง ข้าแต่พระราชา ขอเสด็จเข้าไปกลางดวงอาทิตย์เถิด
16.5.34
भुजैश्चतुर्भिः समुपेतं ममेदं ।
रूपं विशिष्टं जीवितं संस्थितं च।
भूमौ गतं पूजयताप्रमेयं ।
सदा हि तस्मिन्निवसामीति देवाः ॥ १६.५.३४ ॥
รูปอันวิเศษของเรานี้ประกอบด้วยสี่กร และชีวิตที่ดำรงอยู่และได้ไปยังแผ่นดิน จงบูชาพระผู้หยั่งวัดมิได้นั้นเถิด เพราะเรามักประทับอยู่ในพระองค์นั้นเสมอ เทพทั้งหลายตรัสดังนี้
16.5.35
देवा निवृत्तास्तत्पदं नाप्नुवन्तो ।
बुद्ध्या देवं संस्मरन्तः प्रतीताः।
ब्रह्माद्यास्ते तद्गुणान्कीर्तयन्तः ।
शुभाँल्लोकान्स्वान्प्रपेदुः सुरेन्द्राः ॥ १६.५.३५ ॥
เหล่าเทพหันกลับไปโดยไม่บรรลุฐานะนั้น ระลึกถึงเทพด้วยปัญญาและมีความเชื่อมั่น พระพรหมและเทพอื่นๆ ผู้เป็นใหญ่แห่งเทพ สรรเสริญคุณลักษณะของพระองค์ แล้วเสด็จไปยังโลกอันเป็นมงคลของตนเอง