Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 2.9

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

2.9.1

युधिष्ठिर सभा दिव्या वरुणस्यामितप्रभा ।
प्रमाणेन यथा याम्या शुभप्राकारतोरणा ॥ २.९.१ ॥

हे युधिष्ठिर, वरुण की दिव्य सभा अपरिमित तेज वाली है, जो माप में यम की सभा के समान है और जिसके प्राकार और तोरण सुंदर हैं।

2.9.2

अन्तः सलिलमास्थाय विहिता विश्वकर्मणा ।
दिव्यै रत्नमयैर्वृक्षैः फलपुष्पप्रदैर्युता ॥ २.९.२ ॥

वह सभा जल के भीतर स्थित है, विश्वकर्मा द्वारा निर्मित है, और दिव्य रत्नमय वृक्षों से युक्त है जो फल और फूल देते हैं।

2.9.3

नीलपीतैः सिताः श्यामैः सितैर्लोहितकैरपि ।
अवतानैस्तथा गुल्मैर्मञ्जरीजालधारिभिः ॥ २.९.३ ॥

उस सभा के वृक्ष नीले, पीले, श्वेत, श्याम, लाल और भी रंगों के हैं; वे चंदोवों जैसे और झाड़ियों जैसे हैं, जिन पर मंजरियों के गुच्छे लगे हैं।

2.9.4

तथा शकुनयस्तस्यां विचित्रा मधुरस्वराः ।
अनिर्देश्या वपुष्मन्तः शतशोऽथ सहस्रशः ॥ २.९.४ ॥

उसमें भी विचित्र और मधुर स्वर वाले पक्षी हैं, जो वर्णन से परे और सुंदर आकार वाले हैं, सैकड़ों और हजारों की संख्या में।

2.9.5

सा सभा सुखसंस्पर्शा न शीता न च धर्मदा ।
वेश्मासनवती रम्या सिता वरुणपालिता ॥ २.९.५ ॥

वह सभा सुखद स्पर्श वाली है, न अत्यधिक शीतल और न ही धर्म से रहित; वह भवनों और आसनों से युक्त, रमणीय, उज्ज्वल और वरुण द्वारा सुरक्षित है।

2.9.6

यस्यामास्ते स वरुणो वारुण्या च समन्वितः ।
दिव्यरत्नाम्बरधरो दिव्याभरणभूषितः ॥ २.९.६ ॥

जिस सभा में वह वरुण वारुणी के साथ बैठते हैं, दिव्य रत्नजटित वस्त्र धारण किए और दिव्य आभूषणों से विभूषित।

2.9.7

द्वितीयेन तु नाम्ना वै गौरीति भुवि विश्रुता ।
पत्न्या सवरुणो देवः प्रमोदति सुखी सुखम् ॥ २.९.७ ॥

दूसरी, जो नाम से भुवि में गौरी के नाम से विख्यात है, अपनी पत्नी के साथ वरुण देव सुखी होकर आनंदित रहते हैं।

2.9.8

स्रग्विणो दिव्यगन्धाश्च दिव्यगन्धानुलेपनाः ।
आदित्यास्तत्र वरुणं जलेश्वरमुपासते ॥ २.९.८ ॥

माला धारण किए, दिव्य सुगंध वाले और दिव्य सुगंधित लेप लगाए हुए आदित्य वहाँ जल के स्वामी वरुण की उपासना करते हैं।

2.9.9

वासुकिस्तक्षकश्चैव नागश्चैरावतस्तथा ।
कृष्णश्च लोहितश्चैव पद्मश्चित्रश्च वीर्यवान् ॥ २.९.९ ॥

वासुकि, तक्षक, नाग ऐरावत तथा कृष्ण, लोहित, पद्म और पराक्रमी चित्र भी (वहाँ हैं)।

2.9.10

कम्बलाश्वतरौ नागौ धृतराष्ट्रबलाहकौ ।
मणिमान्कुण्डधारश्च कर्कोटकधनञ्जयौ ॥ २.९.१० ॥

कम्बल और अश्वतर नाग, धृतराष्ट्र और बलाहक, मणिमान, कुण्डधार, तथा कर्कोटक और धनञ्जय (भी वहाँ हैं)।

2.9.11

पाणिमान्कुण्डधारश्च बलवान्पृथिवीपते ।
प्रह्रादो मुषिकादश्च तथैव जनमेजयः ॥ २.९.११ ॥

पाणिमान्, कुण्डधार, बलवान्, हे पृथ्वीपति, प्रह्लाद, मूषिकाद और जनमेजय (भी वहाँ हैं)।

2.9.12

पताकिनो मण्डलिनः फणवन्तश्च सर्वशः ।
अर्थो धर्मश्च कामश्च वसुः कपिल एव च ॥ २.९.१२ ॥

पताकाधारी, मण्डलाकार और फणवाले (नाग) सभी प्रकार से (वहाँ हैं); तथा अर्थ, धर्म, काम, वसु और कपिल भी।

2.9.13

अनन्तश्च महानागो यं दृष्ट्वा जलजेश्वरः ।
अभ्यर्चयति सत्कारैरासनेन च तं विभुः ॥ २.९.१३ ॥

अनन्त नामक महानाग को देखकर जलों के स्वामी वरुण सत्कार और आसन से उनका आदर करते हैं, वे विभु।

2.9.14

वासुकिप्रमुखाश्चैव सर्वे प्राञ्जलयः स्थिताः ।
अनुज्ञाताश्च शेषेण यथार्हमुपविश्य च ॥ २.९.१४ ॥

वासुकि आदि सभी नाग हाथ जोड़े खड़े रहते हैं, और शेषनाग की आज्ञा पाकर यथोचित रूप से बैठते हैं।

2.9.15

एते चान्ये च बहवः सर्पास्तस्यां युधिष्ठिर ।
वैनतेयश्च गरुडो ये चास्य परिचारिणः।
उपासते महात्मानं वरुणं विगतक्लमाः ॥ २.९.१५ ॥

हे युधिष्ठिर, वहाँ ये और अन्य बहुत से सर्प हैं, तथा विनता के पुत्र गरुड़ और उनके जो परिचारक हैं, वे थकान-रहित होकर महात्मा वरुण की उपासना करते हैं।

2.9.16

बलिर्वैरोचनो राजा नरकः पृथिवीञ्जयः ।
संह्रादो विप्रचित्तिश्च कालखञ्जाश्च दानवाः ॥ २.९.१६ ॥

राजा बलि वैरोचन, नरक जो पृथ्वी के विजेता हैं, संह्राद और विप्रचित्ति, तथा कालखञ्ज दानव।

2.9.17

सुहनुर्दुर्मुखः शङ्खः सुमनाः सुमतिस्ततः ।
घटोदरो महापार्श्वः क्रथनः पिठरस्तथा ॥ २.९.१७ ॥

सुहनु, दुर्मुख, शङ्ख, सुमनस्, फिर सुमति, घटोदर, महापार्श्व, क्रथन तथा पिठर भी।

2.9.18

विश्वरूपः स्वरूपश्च विरूपोऽथ महाशिराः ।
दशग्रीवश्च वाली च मेघवासा दशावरः ॥ २.९.१८ ॥

विश्वरूप, स्वरूप, विरूप, फिर महाशिर, दशग्रीव, वाली, मेघवासा और दशावर।

2.9.19

टिट्टिभो विटभूतश्च संह्रादश्चेन्द्रतापनः ।
दैत्यदानवसङ्घाश्च सर्वे रुचिरकुण्डलाः ॥ २.९.१९ ॥

टिट्टिभ, विटभूत और इन्द्र को संताप देने वाला संह्राद, दैत्यों और दानवों के सभी समूह सुंदर कुंडल धारण किए हुए थे।

2.9.20

स्रग्विणो मौलिनश्चैव तथा दिव्यपरिच्छदाः ।
सर्वे लब्धवराः शूराः सर्वे विगतमृत्यवः ॥ २.९.२० ॥

सभी माला पहने और मुकुट धारण किए, दिव्य वस्त्र-आभूषणों से सजे हुए थे; सभी ने वर प्राप्त किए थे, वे शूरवीर थे और सभी मृत्यु से मुक्त थे।

2.9.21

ते तस्यां वरुणं देवं धर्मपाशधरं सदा ।
उपासते महात्मानं सर्वे सुचरितव्रताः ॥ २.९.२१ ॥

वे सभी उस सभा में सदा धर्मपाश धारण करने वाले महात्मा वरुण देव की उपासना करते हैं, सभी उत्तम व्रतों का पालन करने वाले हैं।

2.9.22

तथा समुद्राश्चत्वारो नदी भागीरथी च सा ।
कालिन्दी विदिशा वेणा नर्दमा वेगवाहिनी ॥ २.९.२२ ॥

उसी प्रकार चार समुद्र, भागीरथी नदी, वह कालिन्दी, विदिशा, वेणा, नर्मदा और वेगवाहिनी नदियाँ (वहाँ उपस्थित हैं)।

2.9.23

विपाशा च शतद्रुश्च चन्द्रभागा सरस्वती ।
इरावती वितस्ता च सिन्धुर्देवनदी तथा ॥ २.९.२३ ॥

विपाशा, शतद्रु, चन्द्रभागा, सरस्वती, इरावती, वितस्ता और सिन्धु तथा देवनदी (भी वहाँ हैं)।

2.9.24

गोदावरी कृष्णवेणी कावेरी च सरिद्वरा ।
किम्पुना च विशल्या च तथा वैतरणी नदी ॥ २.९.२४ ॥

गोदावरी, कृष्णवेणी, और श्रेष्ठ नदी कावेरी, किम्पुना, विशल्या तथा वैतरणी नदी (भी वहाँ हैं)।

2.9.25

तृतीया ज्येष्ठिला चैव शोणश्चापि महानदः ।
चर्मण्वती तथा चैव पर्णाशा च महानदी ॥ २.९.२५ ॥

तीसरी ज्येष्ठिला, शोण नामक महानद, चर्मण्वती तथा महानदी पर्णाशा भी।

2.9.26

सरयूर्वारवत्याऽथ लाङ्गली च सरिद्वरा ।
करतोया तथाऽऽत्रेयी लौहित्यश्च महानदः ॥ २.९.२६ ॥

सरयू, वारवती, लांगली नामक श्रेष्ठ नदी, करतोया, आत्रेयी तथा महानद लौहित्य।

2.9.27

लङ्घती गोमती चैव सन्ध्या त्रिस्रोतसी तथा ।
एताश्चन्याश्च राजेन्द्र सुतीर्था लोकविश्रुताः ॥ २.९.२७ ॥

लंघती, गोमती, सन्ध्या तथा त्रिस्रोता नदियां, और ये तथा अन्य सुतीर्थ नदियां, हे राजेन्द्र, जो लोक में विख्यात हैं।

2.9.28

सरितः सर्वतश्चान्यास्तीर्थानि च सरांसि च ।
कूपाश्च सप्रस्रवणा देहवन्तो युधिष्ठिर। ॥ २.९.२८ ॥

हे युधिष्ठिर, सर्वत्र अन्य नदियां, तीर्थ, सरोवर, कूप तथा झरनों सहित, सभी देहधारी होकर।

2.9.29

पल्वलानि तटाकानि देहवन्त्यथ भारत ।
दिशस्तथा मही चैव तथा सर्वे महीधराः ॥ २.९.२९ ॥

हे भारत, पल्वल और तटाक भी देहधारी हैं; दिशाएं, पृथ्वी तथा सभी पर्वत भी।

2.9.30

उपासते महात्मानं सर्वे जलचरास्तथा ।
गीतवादित्रवन्तश्च गन्धर्वाप्सरसां गणाः ॥ २.९.३० ॥

सभी जलचर भी महात्मा की उपासना करते हैं, तथा गीत और वाद्य से युक्त गन्धर्वों और अप्सराओं के समूह भी।

2.9.31

स्तुवन्तो वरुणं तस्यां सर्व एव समासते ।
महीधरा रत्नवन्तो रसा ये च प्रतिष्ठिताः ॥ २.९.३१ ॥

उस सभा में सब लोग वरुण की स्तुति करते हुए बैठे हैं, और रत्नों से भरे महान पर्वत तथा जो नदियाँ वहाँ स्थित हैं, वे भी।

2.9.32

कथयन्तः सुमधुराः कथास्तत्र समासते ।
वारुणश्च तथा मन्त्री सुनाभः पर्युपासते ॥ २.९.३२ ॥

वहाँ अत्यन्त मधुर कथाएँ कहते हुए लोग बैठे हैं; वारुण तथा मन्त्री सुनाभ भी सेवा में उपस्थित हैं।

2.9.33

पुत्रपौत्रैः परिवृतो गोनाम्ना पुष्करेण च ।
सर्वे विग्रहवन्तस्ते तमीश्वरमुपासते ॥ २.९.३३ ॥

पुत्रों और पौत्रों से घिरे हुए गो नामक तथा पुष्कर सहित, वे सभी शरीरधारी होकर उस ईश्वर की उपासना कर रहे हैं।

2.9.34

एषा मया सम्पतता वारुणी भरतर्षभ ।
दृष्टपूर्वा सभा रम्या कुबेरस्य सभां शृणु ॥ २.९.३४ ॥

हे भरतश्रेष्ठ, मैंने उड़ते हुए यह वरुण की सभा देखी, जिसे पहले भी देखा था। अब कुबेर की सभा के विषय में सुनो।