महाभारत · अध्याय 3.257
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.257.1
ततस्तु शिल्पिनः सर्वं कृतमूर्चुर्नराधिपम् ।
विदुरश्च महाप्राज्ञो धृतराष्ट्रे न्यवेदयत् ॥ ३.२५७.१ ॥
तब शिल्पियों ने सब कुछ तैयार कर राजा को सूचित किया, और महाप्राज्ञ विदुर ने धृतराष्ट्र से निवेदन किया।
3.257.2
सज्जं क्रतुवरं राजन्कालप्राप्तं च भारत ।
सौवर्णं च कृतं सर्वं लाङ्गलं च महाधनम् ॥ ३.२५७.२ ॥
हे राजन्, हे भरतवंशी, श्रेष्ठ यज्ञ समय पर तैयार हो गया; सब कुछ सोने का बना था, और बहुमूल्य हल भी।
3.257.3
एवच्छ्रुत्वा नृपश्रेष्ठो धृतराष्ट्रो विशंपते ।
आज्ञापयामास नृपः क्रतुराजप्रवर्तनम् ॥ ३.२५७.३ ॥
यह सुनकर, हे विशांपति, नृपश्रेष्ठ धृतराष्ट्र ने उस राजयज्ञ का आरंभ करने का आदेश दिया।
3.257.4
ततः प्रववृते यज्ञः प्रभूतार्थः सुसंस्कृतः ।
दीक्षितश्चापि गान्धारिर्यथाशास्त्रं यथाक्रमम् ॥ ३.२५७.४ ॥
तब प्रचुर साधनों से युक्त, भली-भाँति सँवारा गया यज्ञ आरंभ हुआ, और गांधारी भी शास्त्रानुसार और विधिवत् दीक्षित हुईं।
3.257.5
प्रहृष्टो धृतराष्ट्रश्च विदुरश्च महायशाः ।
भीष्मो द्रोणः कृपः कर्णो गान्धारी च यशस्विनी ॥ ३.२५७.५ ॥
हर्षित धृतराष्ट्र और महायशस्वी विदुर, भीष्म, द्रोण, कृप, कर्ण और यशस्विनी गांधारी भी प्रसन्न थे।
3.257.6
निमन्त्रणार्थं दूर्तांश्च प्रेषयामास शीघ्रगान् ।
पार्थिवानां च राजेन्द्र ब्राह्मणानां तथैव च ॥ ३.२५७.६ ॥
हे राजेन्द्र, उसने राजाओं और ब्राह्मणों को निमंत्रित करने के लिए शीघ्रगामी दूतों को भेजा।
3.257.7
ते प्रयाता यथोद्दिष्टा दूतास्त्वरितवाहनाः ।
तत्र कचित्प्रयान्तं तु दूतं दुःशासनोऽब्रवीत् ॥ ३.२५७.७ ॥
वे दूत निर्देशानुसार तेज़ वाहनों से चल पड़े। वहाँ जाते हुए एक दूत से दुःशासन ने कहा।
3.257.8
गच्छ द्वैतवनं शीघ्रं पाण्डवान्पापपूरुषान् ।
निमन्त्रय यथान्यायं विप्रांस्त स्मिन्वने तदा ॥ ३.२५७.८ ॥
शीघ्र द्वैतवन जाओ, और उन पापी पाण्डवों तथा उस वन के ब्राह्मणों को विधिपूर्वक निमंत्रित करो।
3.257.9
स गत्वा पाण्डवान्सर्वानुवाचाभिप्रणम्य च ।
दुर्योधनो महाराज यजते नृपसत्तमः ॥ ३.२५७.९ ॥
वह पाण्डवों के पास जाकर, सबको प्रणाम करके बोला: 'हे महाराज, श्रेष्ठ नरेश दुर्योधन यज्ञ कर रहे हैं।'
3.257.10
स्ववीर्यार्जितमर्थौघमवाप्य कुरुसत्तमः ।
तत्र गच्छन्ति राजानो ब्राह्मणाश्च ततस्ततः ॥ ३.२५७.१० ॥
अपने पराक्रम से अर्जित धन का विशाल भंडार पाकर कुरुश्रेष्ठ वहाँ यज्ञ कर रहे हैं; वहाँ राजा और ब्राह्मण यहाँ-वहाँ से जा रहे हैं।
3.257.11
अहं तु प्रेषितो राजन्कौरवेण महात्मना ।
आमन्त्रयति वो राजा धार्तराष्ट्रो जनेश्वरः।
मनोभिलषितं राज्ञस्तं क्रतुं द्रष्टुमर्हथ ॥ ३.२५७.११ ॥
हे राजन्, मुझे महात्मा कौरव ने भेजा है। राजा धृतराष्ट्रपुत्र, जनेश्वर, आपको आमंत्रित करते हैं; राजा के मन की अभिलाषा वाले उस यज्ञ को आप देखने योग्य हैं।
3.257.12
ततो युधिष्ठिरो राजा तच्छ्रुत्वा दूतभाषितम् ।
अब्रवीन्नृपशार्दूलो दिष्ट्या राजा सुयोधनः।
यजते क्रतुमुख्येन पूर्वेषां कीर्तिवर्धनः ॥ ३.२५७.१२ ॥
तब राजा युधिष्ठिर ने दूत के वचन सुनकर, नृपशार्दूल ने कहा: 'सौभाग्य है कि राजा सुयोधन प्रमुख यज्ञ कर रहे हैं, जो अपने पूर्वजों की कीर्ति बढ़ाने वाले हैं।'
3.257.13
वयमप्युपयास्यामो न त्विदानीं कथंचन ।
समयः परिपाल्यो नो यावद्वर्षं त्रयोदशम् ॥ ३.२५७.१३ ॥
हम भी लौट जाएँगे, परन्तु अभी किसी प्रकार नहीं। हमारे समय (प्रतिज्ञा) का पालन करना है, जब तक तेरहवाँ वर्ष पूरा न हो।
3.257.14
श्रुत्वैतद्धर्मराजस्य भीमो वचनमब्रवीत् ।
तदा तु नृपतिर्गन्ता धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ३.२५७.१४ ॥
धर्मराज के इस वचन को सुनकर भीम ने कहा — तब तो धर्मराज युधिष्ठिर ही राजा बनकर जाएँगे।
3.257.15
अस्त्रशस्त्रप्रदीप्तेऽग्नौ यदा तं पातयिष्यति ।
वर्षात्रयोदशादूर्ध्वं रणसत्रे नराधिपः ॥ ३.२५७.१५ ॥
जब अस्त्र-शस्त्रों से प्रज्वलित अग्नि में, तेरहवें वर्ष के बाद, युद्ध-यज्ञ में नराधिप उसे गिरा देगा।
3.257.16
यदा क्रोधहविर्मोक्ता धार्तराष्ट्रेषु पाण्डवः ।
आगन्तारस्तदा स्मेति वाच्यस्ते स सुयोधनः ॥ ३.२५७.१६ ॥
जब पाण्डव धृतराष्ट्र के पुत्रों पर क्रोध की आहुति छोड़ेगा, तब वे आएँगे — यह बात उस सुयोधन से कह देना।
3.257.17
शेषास्तु पाण्डवा राजन्नैवोचुः किंचिदप्रियम् ।
दूतश्चापि यथावृत्तं धार्तराष्ट्रे न्यवेदयत् ॥ ३.२५७.१७ ॥
हे राजन्, शेष पाण्डवों ने कोई अप्रिय बात नहीं कही, और दूत ने भी जैसा हुआ था वैसा ही धृतराष्ट्र के पुत्र से निवेदन किया।
3.257.18
अथाजग्मुर्नरश्रेष्ठा नानाजनपदेश्वराः ।
ब्राह्मणाश्च महाभाग धार्तराष्ट्रपुरं प्रति ॥ ३.२५७.१८ ॥
तब हे महाभाग, नाना जनपदों के स्वामी श्रेष्ठ नर और ब्राह्मण धृतराष्ट्र-पुत्रों की नगरी की ओर आए।
3.257.19
ते त्वर्चिता यथाशास्त्रं यथाविधि यथाक्रमम् ।
मुदा परमया युक्ताः प्रीताश्चापि नरेश्वराः ॥ ३.२५७.१९ ॥
उन्हें शास्त्र के अनुसार, विधिपूर्वक और क्रम से सत्कार मिला, और परम हर्ष से युक्त होकर वे नरेश्वर भी प्रसन्न हुए।
3.257.20
धृतराष्ट्रोऽपि राजेन्द्र संवृतः सर्वकौरवैः ।
हर्षेण महता युक्तो विदुरं प्रत्यभाषत ॥ ३.२५७.२० ॥
हे राजेन्द्र, सब कौरवों से घिरे धृतराष्ट्र भी महान हर्ष से युक्त होकर विदुर से बोले।
3.257.21
यथा सुखी जनः सर्वः क्षत्तः स्यादन्नसंयुतः ।
तुष्येत्तु यज्ञसदने तथा नीतिर्विधीयताम् ॥ ३.२५७.२१ ॥
हे विदुर, जैसे सब लोग अन्न से युक्त होकर सुखी हों और यज्ञशाला में संतुष्ट रहें, वैसी व्यवस्था की जाए।
3.257.22
विदुरस्तु तदाज्ञाय सर्ववर्णानरिंदम ।
यथा प्रमाणतो विद्वान्पूजयामास धर्मवित् ॥ ३.२५७.२२ ॥
हे शत्रुदमन, तब विदुर ने उसे समझकर सब वर्णों को, जैसा उचित प्रमाण था, विद्वान और धर्मज्ञ होकर सत्कार किया।
3.257.23
भक्ष्यपेयान्नपानेन माल्यैश्चापि सुगन्धिभिः ।
वासोभिर्विविधैश्चैव योजयामास हृष्टवत् ॥ ३.२५७.२३ ॥
भक्ष्य, पेय, अन्न और पान से, सुगंधित मालाओं से तथा विविध वस्त्रों से उन्होंने हर्षपूर्वक उनका सत्कार किया।
3.257.24
कृत्वा ह्यवभृथं वीरो यथाशास्त्रं यथाक्रमम् ।
सान्त्वयित्वा च राजेन्द्रो दत्त्वा च विविधं वसु।
विसर्जयामास नपान्ब्राह्मणांश्च सहस्रशः ॥ ३.२५७.२४ ॥
वीर राजेन्द्र ने शास्त्र के अनुसार, क्रम से अवभृथ स्नान करके, सांत्वना देकर और विविध धन देकर राजाओं और हजारों ब्राह्मणों को विदा किया।
3.257.25
विसृज्यच नृपान्सर्वान्भ्रातृभिः परिवारितः ।
विवेश हास्तिनपुरं सहितः कर्णसौबलैः ॥ ३.२५७.२५ ॥
सभी राजाओं को विदा करके, भाइयों से घिरे हुए, कर्ण और सौबल (शकुनि) के साथ वे हस्तिनापुर में प्रविष्ट हुए।