ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 4.23
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
4.23.1
अहं सैरन्ध्रिवेषेण वसन्ती राजवेश्मनि ।
वशगाऽस्मि सुदेष्णाया अक्षधूर्तस्य कारणात् ॥ ४.२३.१ ॥
ਮੈਂ ਸੈਰੰਧਰੀ ਦੇ ਵੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਹਾਂ; ਜੂਏ ਦੇ ਧੂਰਤ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਾਂ।
4.23.2
विक्रियां पश्य मे तीव्रां राजपुत्र्याः परन्तप ।
आसे कालमुपासीना सर्वदुःखसहा पुनः ॥ ४.२३.२ ॥
ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀ ਘੋਰ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਵੇਖੋ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਸਾਰੇ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਮੈਂ ਫਿਰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ ਬੈਠੀ ਹਾਂ।
4.23.3
अनित्याः खलु मर्त्यानामर्थाश्च व्यसनानि च ।
इति मत्वा प्रतीक्षामि भर्तॄणामुदयं पुनः ॥ ४.२३.३ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਯਕੀਨਨ ਅਨਿੱਤ ਹਨ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁੜ ਉਭਰਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
4.23.4
चक्रवत्परिवर्तन्ते ह्यर्थाश्च व्यसनानि च ।
इति कृत्वा प्रतीक्षामि भर्तॄणामुदयं पुनः ॥ ४.२३.४ ॥
ਧਨ ਅਤੇ ਬਿਪਤਾਵਾਂ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਮੈਂ ਪਤੀਆਂ ਦੇ ਮੁੜ ਉਭਰਨ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
4.23.5
य एव हेतुर्भवति पुरुषस्य जयावहः ।
पराजये च हेतुः स इति च प्रतिपालये ॥ ४.२३.५ ॥
ਜੋ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਹਾਰ ਦਾ ਵੀ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਮੌਕੇ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
4.23.6
दत्त्वा याचन्ति पुरुषा हत्वा हन्यन्त एव ते ।
पातयित्वा च पात्यन्ते परैरिति च मे श्रुतम् ॥ ४.२३.६ ॥
ਦੇ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੰਗਦੇ ਹਨ, ਮਾਰ ਕੇ ਉਹ ਵੀ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਡੇਗ ਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਡੇਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਹੈ।
4.23.7
न दैवस्यातिभारोस्ति न चैवास्यातिवर्तनम् ।
इति चाप्यागमं भूयो दैवस्य प्रतिपालये ॥ ४.२३.७ ॥
ਦੈਵ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਅਤਿ ਭਾਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਟੱਪਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਫਿਰ ਦੈਵ ਦੇ ਆਉਣ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
4.23.8
स्थितं पूर्वं जलं यत्र न पुनस्तत्र तिष्ठति ।
इति पर्यायमिच्छन्ति प्रतीक्षाम्युदयं पुनः ॥ ४.२३.८ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਜਿੱਥੇ ਪਾਣੀ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕ ਬਦਲਾਅ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਮੈਂ ਫਿਰ ਉਦੈ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।
4.23.9
दैवेन किल यस्यार्थः सुनीतोपि विपद्यते ।
सदा दैवागमे यत्नस्तेन कार्यो विजानता ॥ ४.२३.९ ॥
ਦੈਵ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ, ਭਾਵੇਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚਿਆ ਹੋਵੇ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸਿਆਣੇ ਨੂੰ ਦੈਵ ਦੇ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਸਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
4.23.10
किंनु मे वचनस्याद्य कथितस्य प्रयोजनम् ।
पृच्छ मां दुःखितामेनामपृष्टाऽपि ब्रवीमि ते ॥ ४.२३.१० ॥
ਅੱਜ ਮੇਰੇ ਇਸ ਕਹੇ ਹੋਏ ਬੋਲ ਦਾ ਕੀ ਲਾਭ? ਦੁਖੀ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛ; ਪੁੱਛੇ ਬਿਨਾਂ ਵੀ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹਾਂ।
4.23.11
महिषी पाण्डुपुत्राणां दुहिता द्रुपदस्य च ।
इमामवस्थां संप्राप्ता मदन्या का जिजीविषेत् ॥ ४.२३.११ ॥
ਮੈਂ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਰਾਣੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰੁਪਦ ਦੀ ਧੀ ਹਾਂ; ਇਸ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੀ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੌਣ ਜੀਣਾ ਚਾਹੇਗੀ?
4.23.12
कुरून्परिहरन्सर्वान्पाञ्चालानपि भारत ।
पाण्डवेयांश्च संप्राप्तो मम शोको ह्यरिन्दम ॥ ४.२३.१२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ, ਕੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਛੱਡ ਕੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਮੇਰਾ ਸੋਗ ਇਹ ਹੈ।
4.23.13
भ्रातृभिः श्वशुरैः पुत्रैर्बहुभिः परिवारिता ।
एवं समुदिता नारी कान्वेयं दुःखभागिनी ॥ ४.२३.१३ ॥
ਭਰਾਵਾਂ, ਸਹੁਰਿਆਂ, ਅਨੇਕ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਨਾਰੀ, ਹੁਣ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਦੁੱਖ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣੀ ਹੈ।
4.23.14
नूनं बालतया धातुर्मया वै विप्रियं कृतम् ।
तस्य प्रभावाद्दुर्नीतं प्राप्ताऽस्मि भरतर्षभ ॥ ४.२३.१४ ॥
ਯਕੀਨਨ ਬਾਲਪਣ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅਪਰਾਧ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇਗਾ; ਉਸੇ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਇਹ ਦੁਰਭਾਗ ਪਾਇਆ ਹੈ।
4.23.15
वर्णं विकारमपि मे पश्य पाण्डव यादृशम् ।
ईदृशो मे न तत्रासीद्दुःखे परमके पुरा ॥ ४.२३.१५ ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਮੇਰੇ ਰੰਗ ਦਾ ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਵੀ ਦੇਖੋ, ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰੀ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।
4.23.16
त्वमेव भीम जानीषे यन्मे पार्थ सुखं पुरा ।
साऽहं दासीत्वमापन्ना न शान्तिं मनसा लभे ॥ ४.२३.१६ ॥
ਹੇ ਭੀਮ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰਾ ਸੁਖ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਸੀ ਇਹ ਤੂੰ ਹੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ, ਹੇ ਪਾਰਥ; ਉਹੀ ਮੈਂ ਹੁਣ ਗੁਲਾਮੀ ਵਿੱਚ ਪਈ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੀ।
4.23.17
तद्दैविकमिदं मन्ये यत्र पार्थो धनञ्जयः ।
भीमधन्वा महारङ्गे चास्ते शान्त इवानलः ॥ ४.२३.१७ ॥
ਮਹਾ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਭਿਆਨਕ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਪਾਰਥ ਧਨੰਜਯ ਸ਼ਾਂਤ ਅਗਨੀ ਵਾਂਗ ਬੈਠੇ ਹਨ, ਇਹ ਦੈਵੀ ਕੰਮ ਹੈ ਐਸਾ ਮੈਂ ਸਮਝਦੀ ਹਾਂ।
4.23.18
अशक्या वेदितुं पार्थ प्राणिनां वै गतिर्नरैः ।
विनिपातमिमं पश्य युष्माकमविचिन्तितम् ॥ ४.२३.१८ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੀ ਗਤੀ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦੇ; ਵੇਖੋ, ਤੁਹਾਡਾ ਇਹ ਪਤਨ ਕਿੰਨਾ ਅਚਿੰਤਿਤ ਹੈ।
4.23.19
यस्या मम मुखप्रेक्षा यूयमिन्द्रसमाः सदा ।
सा प्रेक्ष्य मुखमन्यासामवराणां वरा सती ॥ ४.२३.१९ ॥
ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਮੇਰਾ ਮੂੰਹ ਵੇਖਦੇ ਸੀ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਨੀਵੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੋ ਕੇ ਹੋਰ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵੇਖਦੀ ਹਾਂ।
4.23.20
पश्य पाण्डव मेऽवस्थां यथा नार्हामि वै तथा ।
युष्मासु ध्रियमाणेषु पाञ्चालेषु च मानद ॥ ४.२३.२० ॥
ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਮੇਰੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਵੇਖੋ; ਮੈਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਣ ਦੀ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ। ਹੇ ਮਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਅਤੇ ਪਾਂਚਾਲ ਜਿਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਇਹ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
4.23.21
यस्याः सागरपर्यन्ता पृथिवी वशवर्तिनी ।
आसीत्साऽद्य सुदेष्णायाः पाञ्चाली वशवर्तिनी ॥ ४.२३.२१ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ ਫੈਲੀ ਧਰਤੀ ਜਿਸ ਦੇ ਵਸ ਸੀ, ਉਹ ਪਾਂਚਾਲੀ ਅੱਜ ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਦੇ ਵਸ ਹੈ।
4.23.22
यस्याः पुरश्चरा ह्यासन्पृष्ठतश्चानुगामिनः ।
साहमद्य सुदेष्णायाः पुरः पश्चाच्च गामिनी ॥ ४.२३.२२ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੁਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਉਹ ਮੈਂ ਅੱਜ ਸੁਦੇਸ਼ਣਾ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦੀ ਹਾਂ।
4.23.23
इदं तु दुःखं कौन्तेय ममासह्यं निबोध तत् ।
या न जातु स्वयं पिंषे गात्रोद्वर्तनमात्मनः ।
अन्यत्र कुन्त्या भद्रं ते सा पिनष्म्यद्य चन्दनं ॥ ४.२३.२३ ॥
ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਸਹਿ ਦੁੱਖ ਸੁਣੋ। ਕੁੰਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮੈਂ ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਆਪ ਸਰੀਰ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰਨ ਲਈ ਚੰਦਨ ਨਹੀਂ ਘਸਾਇਆ; ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਉਹੀ ਮੈਂ ਅੱਜ ਚੰਦਨ ਘਸਾਉਂਦੀ ਹਾਂ।
4.23.24
पश्य कौन्तेय पाणी मे नैवं वै भवतः पुरा ।
इत्यस्मै दर्शयामास किणवन्तौ करावुभौ ॥ ४.२३.२४ ॥
ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਵੇਖੋ; ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਸਨ। ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਘੱਟੇ ਵਿਖਾਏ।
4.23.25
बिभेमि कुन्त्या या नाऽहं युष्माकं वा कदाचन ।
साऽद्याग्रतो विराटस्य भीता तिष्ठामि किंकरी ॥ ४.२३.२५ ॥
ਮੈਂ ਕੁੰਤੀ ਤੋਂ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਡਰੀ। ਅੱਜ ਡਰੀ ਹੋਈ ਵਿਰਾਟ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਦਾਸੀ ਬਣ ਕੇ ਖੜ੍ਹੀ ਹਾਂ।
4.23.26
किंनु वक्ष्यति सम्राण्मां वर्णकः सुकृतो न वा ।
नान्यपिष्टं विराटस्य चन्दनं किल रोचते ॥ ४.२३.२६ ॥
ਸਮਰਾਟ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਆਖੇਗਾ? ਉਹ ਲੇਪ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਠੀਕ ਬਣਾ ਸਕਿਆ ਜਾਂ ਨਹੀਂ? ਵਿਰਾਟ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਦਾ ਘਸਿਆ ਚੰਦਨ ਪਸੰਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।
4.23.27
सा कीर्तयन्ती दुःखानि भीमसेनस्य भामिनी ।
रुरोद शनकैः कृष्णा भीमस्योरस्समाश्रिता ॥ ४.२३.२७ ॥
ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਉਹ ਸੁੰਦਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਭੀਮ ਦੀ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਰੋਣ ਲੱਗੀ।
4.23.28
सा बाष्पकलया वाचा निश्वसन्ती पुनःपुनः ।
हृदयं भीमसेनस्य घटयन्तीदमब्रवीत् ॥ ४.२३.२८ ॥
ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਸਾਹ ਲੈਂਦੀ ਹੋਈ, ਭੀਮਸੇਨ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਉਹ ਇਹ ਬੋਲੀ।
4.23.29
नाल्पं कृतं मया भीम देवानां किल्बिषं पुरा ।
अभाग्या या तु जीवामि मर्तव्ये सति पाण्डव ॥ ४.२३.२९ ॥
ਹੇ ਭੀਮ, ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਥੋੜ੍ਹਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਮੌਤ ਸੰਭਵ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੈਂ ਅਭਾਗੀ ਜੀਅ ਰਹੀ ਹਾਂ।
4.23.30
कीचकं चेन्न हन्यास्त्वं स्वात्मानं नाशयाम्यहम् ।
विषमालोड्य पास्यामि प्रवेक्ष्याम्यथवाऽनलम्।
अभाग्याऽहमपुण्याऽहं नित्यदुःखा च विक्लवा ॥ ४.२३.३० ॥
ਜੇ ਤੂੰ ਕੀਚਕ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰਿਆ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਆਪ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਲਵਾਂਗੀ। ਜ਼ਹਿਰ ਘੋਲ ਕੇ ਪੀ ਲਵਾਂਗੀ, ਜਾਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਵੜ ਜਾਵਾਂਗੀ। ਮੈਂ ਅਭਾਗੀ, ਪੁੰਨਹੀਣ, ਸਦਾ ਦੁਖੀ ਅਤੇ ਬੇਬੱਸ ਹਾਂ।
4.23.31
पापे निपतितायाश्च किं फलं जीवितेन मे ।
इत्यस्मै दर्शयामास किणबद्धौ करावुभौ ॥ ४.२३.३१ ॥
ਪਾਪ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੀ ਹੋਈ ਮੇਰੇ ਜੀਉਣ ਦਾ ਕੀ ਫਲ? ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਵੇਂ ਘੱਟਾ ਪਏ ਹੱਥ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਏ।
4.23.32
ततस्तस्याः करौ पीनौ किणबद्धौ वृकोदरः ।
मुखमानीय वेपन्त्या रुरोद परवीरहा ॥ ४.२३.३२ ॥
ਤਦ ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਘੱਟਾ ਪਏ ਮੋਟੇ ਹੱਥ ਫੜੇ, ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਨੇੜੇ ਲਿਆਂਦਾ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਵੀਰਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ ਰੋ ਪਿਆ।
4.23.33
तौ गृहीत्वा च कौन्तेयो बाष्पमुत्सृज्य वीर्यवान् ।
ततः परमदुःखार्त इदं वचनमब्रवीत् ॥ ४.२३.३३ ॥
ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਫੜ ਕੇ, ਅੱਥਰੂ ਵਹਾਉਂਦਾ ਹੋਇਆ, ਅਤਿ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਵੀਰ੍ਯਵਾਨ ਕੌਂਤੇਯ ਨੇ ਫਿਰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।