महाभारत · अध्याय 5.136
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.136.1
नैव राज्ञा दरः कार्यो जातु कस्यांचिदापदि ।
अथ चेदपि दीर्णः स्यान्नैव वर्तेत दीर्णवत् ॥ ५.१३६.१ ॥
कोणत्याही संकटात राजाने कधीही भय दाखवू नये; तो खचला तरी खचलेल्या माणसासारखे वागू नये.
5.136.2
दीर्णं हि दृष्ट्वा राजानं सर्वमेवानुदीर्यते ।
राष्ट्रं बलममात्याश्च पृथक्कुर्वन्ति ते मतीः ॥ ५.१३६.२ ॥
राजा खचलेला पाहून राष्ट्र, सैन्य आणि अमात्य सर्वच पुढे खचतात; ते आपली मने वेगळी करतात.
5.136.3
शत्रुनेके प्रपद्यन्ते प्रजहत्यपरे पुनः ।
अन्ये तु प्रजिहीर्षन्ति ये पुरस्ताद्विमानिताः ॥ ५.१३६.३ ॥
काही शत्रूला शरण जातात, इतर पुन्हा सोडून देतात; आणि पूर्वी ज्यांचा अपमान झाला होता ते निघून जाऊ इच्छितात.
5.136.4
य एवात्यन्तसुहृदस्त एनं पर्युपासते ।
अशक्तयः स्वस्तिकामा बद्धवत्सा इला इव ॥ ५.१३६.४ ॥
जे अत्यंत जवळचे मित्र तेच त्याच्याजवळ राहतात; ते असमर्थ होऊन, स्वतःच्या कल्याणाची इच्छा धरून, बांधलेल्या वासरांच्या गाईंसारखे त्याच्याभोवती राहतात.
5.136.5
शोचन्तमनुशोचन्ति पतितानिव बान्धवान् ।
अपि ते पूजिताः पूर्वमपि ते सुहृदो मताः ॥ ५.१३६.५ ॥
पतित बांधवांसाठी शोक करावा तसे ते शोक करणाऱ्यासोबत शोक करतात; पूर्वी ज्यांचा सन्मान झाला होता आणि जे मित्र मानले गेले होते, तेसुद्धा (तसेच करतात).
5.136.6
ये राष्ट्रमभिमन्यन्ते राज्ञो व्यसनमीयुषः ।
मा दीदरस्त्वं सुहृदो मा त्वां दीर्णं प्रहासिषुः ॥ ५.१३६.६ ॥
राजा संकटात सापडला असतानाही जे राष्ट्राची काळजी करतात त्यांचा सन्मान कर; तू भयभीत होऊ नकोस, मित्रांनी तुला खचलेला समजून सोडून देऊ नये.
5.136.7
प्रभावं पौरुषं बुद्धिं जिज्ञासन्त्या मया तव ।
विदधत्या समाश्वासमुक्तं तेजोविवृद्धये ॥ ५.१३६.७ ॥
तुझा प्रभाव, पौरुष आणि बुद्धी जाणून घेण्याच्या इच्छेने, तुझे तेज वाढावे म्हणून सांत्वन देत मी हे सांगितले आहे.
5.136.8
यदेतत्संविजानासि यदि सम्यग्ब्रवीम्यहम् ।
कृत्वा सौम्यमिवात्मानं जायायोत्तिष्ठ सञ्जय ॥ ५.१३६.८ ॥
मी योग्य रीतीने जे सांगतो ते तू नीट समजत असशील तर, हे संजया, स्वतःला शांत करून ऊठ.
5.136.9
अस्ति नः कोशनिचयो महानविदितस्तव ।
तमहं वेद नान्यस्तमुपसंपादयामि ते ॥ ५.१३६.९ ॥
तुला ठाऊक नसलेला मोठा खजिना आमच्याकडे आहे. तो मलाच ठाऊक आहे, दुसरा कोणी नाही; तो मी तुझ्यासाठी मिळवून देईन.
5.136.10
सन्ति नैकशता भूयः सुहृदस्तव सञ्जय ।
सुखदुःखसहा वीर संग्रामादनिवर्तिनः ॥ ५.१३६.१० ॥
हे संजया, तुझे आणखी शेकडो मित्र आहेत, हे वीरा, जे सुखदुःख सहन करणारे आहेत आणि युद्धातून मागे न फिरणारे आहेत.
5.136.11
तादृशा हि सहाया वै पुरुषस्य बुभूषतः ।
इष्टं जिहीर्षतः किंचित्सचिवाः शत्रुकर्शन ॥ ५.१३६.११ ॥
समृद्धी इच्छिणाऱ्या आणि इष्ट मिळवू पाहणाऱ्या माणसाला असेच सहाय्यक व सल्लागार असतात, हे शत्रुसंहारका.
5.136.12
तस्यास्त्वीदृशकं वाक्यं श्रुत्वापि स्वल्पचेतसः ।
तमस्त्वपागमत्तस्य सुचित्रार्थपदाक्षरम् ॥ ५.१३६.१२ ॥
तिचे असे शब्द ऐकूनही त्या अल्पबुद्धी माणसाचा अंधार गेला नाही; तिचे विविध अर्थांनी भरलेले शब्द त्याला व्यर्थ ठरले.
5.136.13
उदके नौरियं धार्या वक्तव्यं प्रवणे मया ।
यस्य मे भवती नेत्री भविष्यद्भूतिदर्शिनी ॥ ५.१३६.१३ ॥
पाण्यात ही नौका धरून ठेवावी; थकलेल्या मला सांगावे की माझी मार्गदर्शक तुम्ही, भावी समृद्धी पाहणाऱ्या आहात.
5.136.14
अहं हि वचनं त्वत्तः शुश्रूषुरपरापरम् ।
किञ्चित्किञ्चित्प्रतिवदंस्तूष्णीमासं मुहुर्मुहुः ॥ ५.१३६.१४ ॥
मी तुमचे बोलणे सतत ऐकण्यास उत्सुक होतो; थोडे थोडे उत्तर देत वारंवार गप्प बसलो.
5.136.15
अतृप्यन्नमृतस्येव कृच्छ्राल्लब्धस्य बान्धवात् ।
उद्यच्छाम्येष शत्रूणां नियमार्थं जायय च ॥ ५.१३६.१५ ॥
बांधवाकडून कष्टाने मिळालेल्या अमृतानेही जसा कोणी तृप्त होत नाही, तसा मी शत्रूंना वश करण्यासाठी उठतो; पत्नीसहही.
5.136.16
सदश्च इव स क्षिप्तः प्रणुन्नो वाक्यसायकैः ।
तच्चकार तथा सर्वं यथावदनुशासनम् ॥ ५.१३६.१६ ॥
चांगला घोडा शब्दबाणांनी प्रेरित होऊन धावतो, तसा त्याने सर्व आज्ञा यथावत पाळली.
5.136.17
इदमुद्धर्षणं भीमं तेजोवर्धनमुत्तमम् ।
राजानं श्रावयेन्मन्त्री सीदन्तं शत्रुपीडितम् ॥ ५.१३६.१७ ॥
हे उत्साहवर्धक, भयंकर, तेज वाढवणारे उत्तम आख्यान शत्रूंनी पीडित, खचलेल्या राजाला मंत्र्याने ऐकवावे.
5.136.18
जयो नामेतिहासोऽयं श्रोतव्यो विजिगीषुणा ।
महीं विजयते क्षिप्रं श्रुत्वा शत्रूंश्च मर्दति ॥ ५.१३६.१८ ॥
'जय' नावाचा हा इतिहास विजयाची इच्छा करणाऱ्याने ऐकावा; तो ऐकून तो लवकर पृथ्वी जिंकतो आणि शत्रूंना चिरडतो.
5.136.19
इदं पुंसवनं चैव वीराजननमेव च ।
अभीक्ष्णं गर्भिणी श्रुत्वा ध्रुवं वीरं प्रजायते ॥ ५.१३६.१९ ॥
हे पुंसवन आणि वीराजनन आहे. गर्भवती स्त्री हे वारंवार ऐकली तर निश्चितच वीर पुत्राला जन्म देते.
5.136.20
विद्याशूरं तपःशूरं दानशूरं तपस्विनम् ।
ब्राह्मया श्रिया दीप्यमानं साधुवादे च संमतम् ॥ ५.१३६.२० ॥
विद्येत शूर, तपात शूर, दानात शूर, तपस्वी, ब्रह्मतेजाने तळपणारा आणि सज्जनांच्या प्रशंसेस पात्र असलेला.
5.136.21
अर्चिष्मन्तं बलोपेतं महाभागं महारथम् ।
धृतिमन्तमनाधृष्यं जेतारमपराजितम् ॥ ५.१३६.२१ ॥
तेजस्वी, बलसंपन्न, महाभाग्यवान, महारथी, धैर्यवान, अजेय, विजेता आणि अपराजित.
5.136.22
नियन्तारमसाधूनां गोप्तारं धर्मचारिणाम् ।
ईदृशं क्षत्रिया सूते वीरं सत्यपराक्रमम् ॥ ५.१३६.२२ ॥
दुष्टांचा नियंता, धर्माचरण करणाऱ्यांचा रक्षक, सत्यपराक्रमी असा वीर क्षत्रिय स्त्री प्रसवते.