Mahābhārata · Adhyāya 5.57
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.57.1
कांस्तत्र सञ्जयापश्यः प्रीत्यर्थेन समागतान् ।
ये योत्स्यन्ते पाण्डवार्थे पुत्रस्य मम वाहिनीम् ॥ ५.५७.१ ॥
Sañjaya, which of those gathered there, who will fight for the Pāṇḍavas against my son's army, did you see?
5.57.2
मुख्यमन्धकवृष्णीनामपश्यं कृष्णमागतम् ।
चेकितानं च तत्रैव युयुधानं च सात्यकिम् ॥ ५.५७.२ ॥
There I saw the chief men of the Andhakas and Vṛṣṇis, Kṛṣṇa who had come, and also Cekitāna and Yuyudhāna, Sātyaki.
5.57.3
पृथगक्षौहिणीभ्यां तु पाण्डवानभिसंश्रितौ ।
महारथौ समाख्यातावुभौ पुरुषमानिनौ ॥ ५.५७.३ ॥
The two great charioteers who, each with an akṣauhiṇī army, had taken refuge with the Pāṇḍavas, renowned as men who think themselves manly.
5.57.4
अक्षौहिण्याऽथ पाञ्चाल्यो दशभिस्तनयैर्वृतः ।
सत्यजित्प्रमुखैर्वीरैर्धृष्टद्युम्नपुरोगमैः । ॥ ५.५७.४ ॥
Then the Pāñcāla king came with an akṣauhiṇī army, surrounded by ten sons, with Satyajit foremost among the heroes and Dhṛṣṭadyumna leading.
5.57.5
द्रुपदो वर्धयन्मानं शिखण्डिपरिपालितः ।
उपायात्सर्वसैन्यानां प्रतिच्छाद्य तदा वपुः ॥ ५.५७.५ ॥
Drupada, increasing his honor, protected by Śikhaṇḍin, came, concealing his body amid all the armies.
5.57.6
विराटः सह पुत्राभ्यां शङ्खेनैवोत्तरेण च ।
सूर्यदत्तादिभिर्वीरैर्मदिराक्षपुरोगमैः ॥ ५.५७.६ ॥
Virāṭa came together with his two sons, Śaṅkha and Uttara, with heroes led by Sūryadatta, and Madirākṣa in front.
5.57.7
सहितः पृथिवीपालो भ्रातृभिस्तनयैस्तथा ।
अक्षौहिण्यैव सैन्यानां वृतः पार्थं समाश्रितः ॥ ५.५७.७ ॥
The protector of the earth, accompanied by his brothers and sons, surrounded by an akṣauhiṇī of troops, came and took refuge with Pārtha.
5.57.8
जारासन्धिर्मागधश्च धृष्टकेतुश्च चेदिराट् ।
पृथक्पृथगनुप्राप्तौ पृथगक्षौहिणीवृतौ ॥ ५.५७.८ ॥
Jārāsandhi, the Māgadhan, and Dhṛṣṭaketu, king of the Cedis, each arrived separately, each surrounded by an akṣauhiṇī.
5.57.9
केकया भ्रातरः पञ्च सर्वे लोहितकध्वजाः ।
अक्षौहिणीपरिवृताः पाण्डवानभिसंश्रिताः ॥ ५.५७.९ ॥
The five Kekaya brothers, all with red banners, surrounded by akṣauhiṇīs, came and took refuge with the Pāṇḍavas.
5.57.10
एतानेतावतस्तत्र तानपश्यं समागतान् ।
ये पाण्डवार्थे योत्स्यन्ति धार्तराष्ट्रस्य वाहिनीम् ॥ ५.५७.१० ॥
There I saw so many gathered, who would fight for the sake of the Pāṇḍavas against the army of Dhṛtarāṣṭra's son.
5.57.11
यो वेद मानुषं व्यूहं दैवं गान्धर्वमासुरम् ।
स तत्र सेनाप्रमुखे धृषटद्युम्नो महारथः ॥ ५.५७.११ ॥
Dhṛṣṭadyumna, the great charioteer who knows the human, divine, gāndharva and demonic formations, is there at the head of the army.
5.57.12
भीष्मः शान्तनवो राजन्भागः क्लृप्तः शिखण्डिनः ।
तं विराटोऽनुसंयाता सार्धं मत्स्यैः प्रहारिभिः ॥ ५.५७.१२ ॥
O king, the share against Bhīṣma, son of Śantanu, has been assigned to Śikhaṇḍin; Virāṭa followed him together with the striking Matsyas.
5.57.13
ज्येष्ठस्य पाण्डुपुत्रस्य भागो मद्राधिपो बली ।
तौ तु तत्राब्रुवन्केचिद्विषमौ नो मताविति ॥ ५.५७.१३ ॥
The share of the eldest son of Pāṇḍu is the mighty lord of the Madras. There some said that those two, in our view, are unequal.
5.57.14
दुर्योधनः सहसुतः सार्धं भ्रातृशतेन च ।
प्राच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भीमसेनस्य भागतः ॥ ५.५७.१४ ॥
Duryodhana, with his sons and his hundred brothers, and the eastern and southern peoples, are assigned to the share of Bhīmasena.
5.57.15
अर्जुनस्य तु भागेन कर्णे वैकर्तनो मतः ।
अश्वत्थामा विकर्णश्च सैन्धवश्च जयद्रथः ॥ ५.५७.१५ ॥
In Arjuna's share Karṇa, son of Vikartana, is counted; also Aśvatthāman, Vikarṇa, and the Sindhu king Jayadratha.
5.57.16
अशक्याश्चैव ये केचित्पृथिव्यां शूरमानिनः ।
सर्वांस्तानर्जुनः पार्थः कल्पयामास भागतः ॥ ५.५७.१६ ॥
Whatever men on earth are unconquerable yet think themselves heroes, all of them Arjuna, son of Pṛthā, has assigned by shares.
5.57.17
महेष्वांसा राजपुत्रा भ्रातरः पञ्च केकयाः ।
केकयानेव भागेन कृत्वा योत्स्यन्ति संयुगे ॥ ५.५७.१७ ॥
The five brothers, great archers, royal princes of the Kekayas, will fight in battle, having made the Kekayas their own share.
5.57.18
तेषामेव कृतो भागो मालवाः साल्वकास्तथा ।
त्रिगर्तानां च वै मुख्यौ यौ तौ संशप्तकाविति ॥ ५.५७.१८ ॥
Their share was made the Mālavas and Sālvas as well; and the two chief Trigartas are called the Saṃśaptakas.
5.57.19
दुर्योधनसुताः सर्वे तथा दुःशासनस्य च ।
सौभद्रेण कृतो भागो राजा चैव बृहद्बलः ॥ ५.५७.१९ ॥
All the sons of Duryodhana and likewise of Duḥśāsana; Saubhadra (Abhimanyu) assigned their share, and that of King Bṛhadbala as well.
5.57.20
द्रौपदेया महेष्वासाः सुवर्णविकृतध्वजाः ।
धृष्टद्युम्नमुखा द्रोणमभियास्यन्ति भारत ॥ ५.५७.२० ॥
The sons of Draupadī, great archers with banners of wrought gold, led by Dhṛṣṭadyumna, will march against Droṇa, O Bhārata.
5.57.21
चेकितानः सोमदत्तं द्वैरथे योद्धुमिच्छति ।
भोजं तु कृतवर्माणं युयुधानो युयुत्सति ॥ ५.५७.२१ ॥
Cekitāna desires to fight Somadatta in single combat, while Yuyudhāna wishes to fight Kṛtavarman, the Bhoja.
5.57.22
सहदेवस्तु माद्रेयः शूरः संक्रन्दनो युधि ।
स्वमंशं कल्पयामास श्यालं ते सुबलात्मजम् ॥ ५.५७.२२ ॥
But Sahadeva, son of Mādrī, valiant as Saṃkrandana in battle, assigned his own share to your brother-in-law, the son of Subala (Śakuni).
5.57.23
उलूकं चैव कैतव्यं ये च सारस्वता गणाः ।
नकुलः कल्पयामास भागं माद्रवतीसुतः ॥ ५.५७.२३ ॥
Ulūka and also the Kaitavya, and the Sārasvata clans: their share was assigned by Nakula, son of Mādravatī.
5.57.24
ये चान्ये पार्थिवा राजन्प्रत्युद्यास्यन्ति सङ्गरे ।
समाह्वानेन तांश्चापि पाण्डुपुत्रा अकल्पयन् ॥ ५.५७.२४ ॥
And the other kings who will come forth to meet them in battle, O king — the sons of Pāṇḍu also assigned them by challenge.
5.57.25
एवमेषामनीकानि प्रविभक्तानि भागशः ।
यत्ते कार्यं सपुत्रस्य क्रियतां तदकालिकम् ॥ ५.५७.२५ ॥
Thus their armies have been divided part by part. What you must do, with your sons, let it be done without delay.
5.57.26
न सन्ति सर्वे पुत्रा मे मूढा दुर्द्यूतदेविनः ।
येषां युद्धं बलवता भीमेन रणमूर्धनि ॥ ५.५७.२६ ॥
Not all my sons are left, deluded and ill-fated at dice. Their battle will be with the mighty Bhīma at the front of the fight.
5.57.27
राजानः पार्थिवाः सर्वे प्रोक्षिताः कालधर्मणा ।
गाण्डीवाग्निं प्रवेक्ष्यन्ति पतङ्गा इव पावकम् ॥ ५.५७.२७ ॥
All the earthly kings, marked out by the law of time, will enter the fire of the Gāṇḍīva like moths into the flame.
5.57.28
विद्रुतां वाहिनीं मन्ये कृतवैरैर्महात्मभिः ।
तां रणे केऽनुयास्यन्ति प्रभग्नां पाण्डवैर्युधि ॥ ५.५७.२८ ॥
I think that army, scattered by the Pāṇḍavas, has fled before the great-souled ones who bear enmity. Who will pursue that army, broken in battle?
5.57.29
सर्वे ह्यतिरथाः शूराः कीर्तिमन्तः प्रतापिनः ।
सूर्यपावकयोस्तुल्यास्तेजसा समितिंजयाः ॥ ५.५७.२९ ॥
They are all great chariot-warriors, heroes, famous and mighty, equal in brilliance to the sun and fire, victors in battle.
5.57.30
येषां युधिष्ठिरो नेता गोप्ता च मधुसूदनः ।
योधौ च पाण्डवौ वीरौ सव्यसाचिवृकोदरौ ॥ ५.५७.३० ॥
Whose leader is Yudhiṣṭhira and whose protector is Madhusūdana; and the two heroic warriors the Pāṇḍavas, Savyasācin and Vṛkodara.
5.57.31
नकुलः सहदेवश्च धृष्टद्युम्नश्च पार्षतः ।
सात्यकिर्द्रुपदश्चैव धृष्टकेतुश्च सानुजः ॥ ५.५७.३१ ॥
Nakula and Sahadeva, Dhṛṣṭadyumna the son of Pṛṣata, Sātyaki, Drupada, and Dhṛṣṭaketu with his younger brother.
5.57.32
उत्तमौजाश्च पाञ्चाल्यो युधामन्युश्च दुर्जयः ।
शिखण्डी क्षत्रदेवश्च तथा वैराटिरुत्तरः ॥ ५.५७.३२ ॥
Uttamaujas, the Pāñcāla prince, the unconquerable Yudhāmanyu, Śikhaṇḍin, Kṣatradeva, and Uttara the son of Virāṭa.
5.57.33
काशयश्चेदयश्चैव मत्स्याः सर्वे च सृञ्जयाः ।
विराटपुत्रो बभ्रुश्च पाञ्चालाश्च प्रभद्रकाः ॥ ५.५७.३३ ॥
The Kāśis, the Cedis, the Matsyas, all the Sṛñjayas, the son of Virāṭa, Babhru, the Pañcālas, and the Prabhadrakas.
5.57.34
येषांमिन्द्रोऽप्यकामानां न हरेत्पृथिवीमिमाम् ।
वीराणां रणधीराणां ये भिन्द्युः पर्वतानपि ॥ ५.५७.३४ ॥
Those whose will Indra himself could not take this earth from, heroes steadfast in battle, who could split even mountains.
5.57.35
तान्सर्वगुणसंपन्नानमनुष्यप्रतापिनः ।
क्रोशतो मम दुष्पुत्रो योद्धुमिच्छति सञ्जय ॥ ५.५७.३५ ॥
Sañjaya, though I cry out, my evil son wishes to fight with those endowed with every virtue and superhuman in valour.
5.57.36
उभौ स्व एकजातीयौ तथोभौ भूमिगोचरौ ।
अथ कस्मात्पाण्डवानामेकतो मन्यसे जयम् ॥ ५.५७.३६ ॥
Both are of our own kin, and both are mortals who walk the earth. Why, then, do you think victory lies with the Pāṇḍavas alone?
5.57.37
पितामहं च द्रोणं च कृपं कर्णं च दुर्जयम् ।
जयद्रथं सोमदत्तमश्वत्थामानमेव च ॥ ५.५७.३७ ॥
Grandsire Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa, Karṇa, the unconquerable Jayadratha, Somadatta, and Aśvatthāman as well.
5.57.38
सुतेजसो महेष्वासानिन्द्रोऽपि सहितोऽमरैः ।
अशक्तः समरे जेतुं किं पुनस्तात पाण्डवाः ॥ ५.५७.३८ ॥
Even Indra, joined by the gods, cannot conquer those splendid great archers in battle — how much less the Pāṇḍavas, dear father?
5.57.39
सर्वे च पृथिवीपाला मदर्थे तात पाण्डवान् ।
आर्याः शस्त्रभृतः शूराः समर्थाः प्रतिबाधितुं ॥ ५.५७.३९ ॥
And all the kings, dear father, for my sake are capable of holding back the Pāṇḍavas: noble, armed, and heroic.
5.57.40
न मामकान्पाण्डवास्ते समर्थाः प्रतिवीक्षितुम् ।
पराक्रान्तो ह्यहं पाण्डून्सपुत्रान्योद्धुमाहवे ॥ ५.५७.४० ॥
The Pāṇḍavas are not able even to look my men in the eye; I am valiant, able to fight the Pāṇḍavas and their sons in battle.
5.57.41
मत्प्रियं पार्थिवाः सर्वे ये चिकीर्षन्ति भारत ।
ते तानावारयिष्यन्ति ऐणेयानिव तन्तुना ॥ ५.५७.४१ ॥
O Bhārata, all the kings who wish to do what is dear to me will hold them back, as one holds deer with a thread.
5.57.42
महता रथवंशेन शरजालैश्च मामकैः ।
अभिद्रुता भविष्यन्ति पाञ्चालाः पाण्डवैः सह ॥ ५.५७.४२ ॥
Encircled by a great line of chariots and by nets of arrows from my men, the Pāñcālas, together with the Pāṇḍavas, will be assailed.
5.57.43
उन्मत्त इव मे पुत्रो विलपत्येष सञ्जय ।
न हि शक्तो रमे जेतुं धर्मराजं युधिष्ठिरम् ॥ ५.५७.४३ ॥
Sañjaya, my son laments like a madman. Even Rāma is not able to conquer Yudhiṣṭhira, the king of dharma.
5.57.44
जानाति हि यथा भीष्मः पाण्डवानां यशस्विनाम् ।
बलवत्तां सपुत्राणां धर्मज्ञानां महात्मनाम् ॥ ५.५७.४४ ॥
Bhīṣma knows well that the famed Pāṇḍavas are mighty, have their sons with them, and are great-souled knowers of dharma.
5.57.45
यतो नारोचयदयं विग्रहं तैर्महात्मभिः ।
किं तु सञ्जय मे ब्रूहि पुनस्तेषां विचेष्टितम् ॥ ५.५७.४५ ॥
Since he did not approve of battle with those great-souled ones, tell me again, Sañjaya, what they are doing.
5.57.46
कस्तांस्तरस्विनो भूयः सन्दीपयति पाण्डवान् ।
अर्चिष्मतो महेष्वासान्हविषा पावकानिव ॥ ५.५७.४६ ॥
Who again kindles those swift, blazing, great archers, the Pāṇḍavas, as one kindles fires with oblations?
5.57.47
धृष्टद्युम्नः सदैवैतान्सन्दीपयति भारत ।
युद्ध्यध्वमिति माभैष्ट युद्धाद्भरतसत्तमाः ॥ ५.५७.४७ ॥
Dhṛṣṭadyumna is always kindling these very men, O Bhārata: 'Fight! Do not be afraid of battle,' O best of the Bharatas.
5.57.48
ये केचित्पार्थिवास्तत्र धार्तराष्ट्रेण संवृताः ।
युद्धे समागमिष्यन्ति तुमुले शस्त्रसङ्कुले ॥ ५.५७.४८ ॥
Those kings who are gathered there around the son of Dhṛtarāṣṭra will come together in that tumultuous battle crowded with weapons.
5.57.49
तान्सर्वानाहवे क्रुद्धान्सानुबन्धान्समागतान् ।
अहमेकः समादास्ये तिमिर्यत्स्यानिवोदकात् ॥ ५.५७.४९ ॥
Against all of them, enraged in battle and gathered with their followers, I alone will take up the fight, as a fish is taken from the water.
5.57.50
भीष्मं द्रोणं कृपं कर्णं द्रौणिं शल्यं सुयोधनम् ।
एतांश्चापि निरोत्स्यामि वेलेव मकरालयम् ॥ ५.५७.५० ॥
Bhīṣma, Droṇa, Kṛpa, Karṇa, Droṇa's son, Śalya and Suyodhana — these too I will hold back, as the shore holds back the ocean.
5.57.51
तथा ब्रुवन्तं धर्मात्मा प्राह राजा युधिष्ठिरः ।
तव धैर्यं च वीर्यं च पाञ्चालः पाण्डवैः सह ॥ ५.५७.५१ ॥
To him speaking thus, the righteous king Yudhiṣṭhira said: your steadiness and valor, and the Pāñcāla together with the Pāṇḍavas (are with you).
5.57.52
सर्वे समधिरूढाः स्म सङ्ग्रामान्नः समुद्धर ।
जानामि त्वां महाबाहो क्षत्रधर्मे व्यवस्थितम् ॥ ५.५७.५२ ॥
We are all fully hemmed in; lift us up out of this battle. O mighty-armed one, I know you are established in the duty of the warrior.
5.57.53
समर्थमेकं पर्याप्तं कौरवाणां विनिग्रहे ।
पुरस्तादुपयातानां कौरवाणां युयुत्सताम् ॥ ५.५७.५३ ॥
You alone are capable and sufficient to restrain the Kauravas who have come forward, desiring to fight.
5.57.54
भवत्ता यद्विधातव्यं तन्नः श्रेयः परंतप ।
सङ्ग्रामादपयातानां भग्नानां शरणैषिणाम् ॥ ५.५७.५४ ॥
O scorcher of foes, what you should do is best for us—for those who have withdrawn from battle, who are broken, and who seek refuge.
5.57.55
पौरुषं दर्शयञ्शूरो यस्तिष्ठेदग्रतः पुमान् ।
क्रीणीयात्तं सहस्रेण इति नीतिमतां मतम् ॥ ५.५७.५५ ॥
A hero who shows manly valour and stands in the front should be bought for a thousand—so is the view of those versed in policy.
5.57.56
स त्वं शूरश्च वीरश्च विक्रान्तश्च नरर्षभ ।
भयार्तानां परित्राता संयुगेषु न संशयः ॥ ५.५७.५६ ॥
You are a hero, a warrior and a valiant one, best of men; in battles you are the protector of those afflicted with fear—there is no doubt of it.
5.57.57
एवं ब्रुवति कौन्तेये धर्मात्मनि युधिष्ठिरे ।
धृष्टद्युम्न उवाचेदं मां वचो गतसाध्वसम् ।
सर्वाञ्जनपदान्सूत योधा दुर्योधनस्य ये ॥ ५.५७.५७ ॥
When the righteous son of Kuntī, Yudhiṣṭhira, had spoken thus, Dhṛṣṭadyumna said to me, his fear quite gone: 'O charioteer, tell all the warriors of Duryodhana who are in all the realms—
5.57.58
सबाह्लिकान्कुरून्ब्रूयाः प्रातिपेयाञ्शरद्वतः ।
सूतपुत्रं तथा द्रोणं सहपुत्रं जयद्रथम् ॥ ५.५७.५८ ॥
Say to the Kurus together with the Bāhlikas, to the Prātipeyas and to Śaradvat; to the son of the charioteer (Karṇa), to Droṇa with his son, and to Jayadratha as well.
5.57.59
दुःशासनं विकर्णं च तथा दुर्योधनं नृपम् ।
भीष्मं च ब्रूहि गत्वा त्वमाशु गच्छ च माचिरम् ॥ ५.५७.५९ ॥
Tell Duḥśāsana, Vikarṇa, King Duryodhana and also Bhīṣma; go quickly, go at once, do not delay.
5.57.60
युधिष्ठिरः साधुनैवाभ्युपेयो ।
मा वोऽवधीदर्जुनो देवगुप्तः।
राज्यं दद्ध्वं धर्मराजस्य तूर्णं ।
याचध्वं वै पाण्डवं लोकवीरम् ॥ ५.५७.६० ॥
Yudhiṣṭhira must be approached by fair means only. May Arjuna, protected by the gods, not slay you. Give the kingdom quickly to the king of Dharma; beg of the Pāṇḍava, the hero of the worlds.
5.57.61
नैतादृशो हि योधोऽस्ति पृथिव्यामिह कश्चन ।
यथाविधः सव्यसाची पाण्डवः सत्यविक्रमः ॥ ५.५७.६१ ॥
There is no warrior on earth here like the Pāṇḍava Savyasācin, whose valour is true.
5.57.62
देवैर्हि संभृतो दिव्यो रथो गाण्डीवधन्वनः ।
न सजेयोमनुष्येण मा स्म कृद्ध्वं मनो युधि ॥ ५.५७.६२ ॥
The divine chariot of the Gāṇḍīva-bowman was furnished by the gods; no mortal could mount it. So do not let your mind be troubled in battle.