ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 6.13

6.13.1

अथ गावल्गणिर्विद्वान्संयुगादेत्य भारत ।
प्रत्यक्षदर्शी सर्वस्य भूतभव्यभविष्यवित् ॥ ६.१३.१ ॥

ਫਿਰ ਗਾਵਲਗਣਿ ਨਾਮ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ ਸੰਜੇ, ਹੇ ਭਰਤ, ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਏ। ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਅੱਖੀਂ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਭੂਤ, ਵਰਤਮਾਨ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਸਨ।

ध्यायते धृतराष्ट्राय सहसोत्पत्य दुःखितः ।
आचष्ट निहतं भीष्मं भरतानां पितामहम् ॥ ६.१३.२ ॥

ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਉਹ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਅਚਾਨਕ ਉੱਠੇ ਅਤੇ ਭਰਤਵੰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਦੱਸੀ।

सञ्जयोऽहं महाराज नमस्ते भरतर्षभ ।
हतो भीष्मः शान्तनवो भरतानां पितामहः ॥ ६.१३.३ ॥

ਮੈਂ ਸੰਜੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ! ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸ਼ਾਂਤਨੂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਭੀਸ਼ਮ, ਭਰਤਵੰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਮਾਰੇ ਗਏ।

ककुदं सर्वयोधानां धाम सर्वधनुष्मताम् ।
शरतल्पगतः सोऽद्य शेते कुरुपितामहः ॥ ६.१३.४ ॥

ਸਾਰੇ ਯੋਧਿਆਂ ਦਾ ਸਿਰਮੌਰ, ਸਾਰੇ ਤੀਰਅੰਦਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ, ਕੁਰੂਆਂ ਦੇ ਪਿਤਾਮਹ ਅੱਜ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸੇਜ 'ਤੇ ਪਏ ਹਨ।

यस्य वीर्यं समाश्रित्य द्यूतं पुत्रस्तवाकरोत् ।
स शेते निहतो राजन्संख्ये भीष्मः शिखण्डिना ॥ ६.१३.५ ॥

ਜਿਸ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ 'ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਕੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਜੂਆ ਖੇਡਿਆ, ਉਹ ਭੀਸ਼ਮ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਜਾ ਕੇ ਪਏ ਹਨ।

यः सर्वान्पृथिवीपालान्समवेतान्महामृधे ।
जिगायैकरथेनैव काशिपुर्यां महारथः ॥ ६.१३.६ ॥

ਕਾਸ਼ੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਰਥ ਨਾਲ ਮਹਾਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ ਉਹ ਮਹਾਰਥੀ ਸਨ।

जामदग्न्यं रणे रामं योऽयुध्यदपसंभ्रमः ।
न हतो जामदग्न्येन स हतोऽद्य शिखण्डिना ॥ ६.१३.७ ॥

ਜਿਸ ਨੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਰਾਮ ਨਾਲ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਲੜਾਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਜਮਦਗਨੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਅੱਜ ਸ਼ਿਖੰਡੀ ਨੇ ਮਾਰਿਆ।

महेन्द्रसदृशः शौर्ये स्थैर्ये च हिमवानिव ।
समुद्र इव गाम्भीर्यो सहिष्णुत्वे धरासमः ॥ ६.१३.८ ॥

ਸ਼ੌਰਯ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਵਰਗਾ, ਦ੍ਰਿੜਤਾ ਵਿੱਚ ਹਿਮਾਲਿਆ ਵਰਗਾ, ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗਾ, ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਵਰਗਾ।

शरदंष्ट्रो धनुर्वक्रः खङ्गिजिह्वो दुरासदः ।
नरसिंहः पिता तेऽद्य पाञ्चाल्येन निपातितः ॥ ६.१३.९ ॥

ਤੀਰ ਜਿਸ ਦੇ ਦੰਦ, ਧਨੁਸ਼ ਜਿਸ ਦਾ ਟੇਢਾ ਰੂਪ, ਤਲਵਾਰ ਜਿਸ ਦੀ ਜੀਭ, ਐਸਾ ਦੁਰਜੇਯ ਨਰਸਿੰਘ ਤੁਹਾਡੇ ਪਿਤਾ ਅੱਜ ਪਾਂਚਾਲ੍ਯ ਦੁਆਰਾ ਡਿੱਗਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ।

पाण्डवानां महासैन्यं यं दृष्ट्वोद्यतमाहवे ।
प्रावेपत भयोद्विग्नं सिंह दृष्ट्वेव गोगणः ॥ ६.१३.१० ॥

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉੱਠੀ ਹੋਈ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਜਿਸ ਮਹਾਸੈਨਾ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੇਰ ਨੂੰ ਵੇਖੀ ਗਊਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ ਵਾਂਗ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉੱਠੀ।

परिरक्ष्य स सेनां ते दशरात्रमनीकहा ।
जगामास्तमिवादित्यः कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥ ६.१३.११ ॥

ਤੁਹਾਡੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਦਸ ਰਾਤਾਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਕੇ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਉਹ, ਅਤਿ ਕਠਿਨ ਕਰਮ ਕਰਕੇ, ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਅਸਤ ਹੋ ਗਿਆ।

यः स शक्र इवाक्षोभ्यो वर्षन्बाणान्सहस्रशः ।
जघान युधि योधानामर्बुदं दशभिर्दिनैः ॥ ६.१३.१२ ॥

ਉਹ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ, ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਦਸ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਰਬੁਦ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਗਿਰਾਇਆ।

स शेते निहतो भूमौ वातभग्न इव द्रुमः ।
तव दुर्मन्त्रिते राजन्यथा नार्हः स भारत ॥ ६.१३.१३ ॥

ਉਹ ਮਾਰਿਆ ਜਾ ਕੇ ਧਰਤੀ ਤੇ ਪਿਆ ਹੈ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤੁਹਾਡੀ ਬੁਰੀ ਸਲਾਹ ਕਾਰਨ ਉਹ ਅਜਿਹੀ ਹਾਲਤ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਹੇ ਭਾਰਤ।