महाभारत · अध्याय 7.166
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.166.1
वर्तमाने तदा रौद्रे रात्रियुद्धे विशाम्पते ।
सर्वभूतक्षयकरे धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ७.१६६.१ ॥
हे प्रजापते, तेव्हा सर्वभूतांचा संहार करणारे भयंकर रात्रियुद्ध चालू असताना धर्मपुत्र युधिष्ठिर…
7.166.2
अब्रवीत्पाण्डवांश्चैव पाञ्चालांश्चैव सोमकान् ।
अभिद्रवत संयात द्रोणमेव जिघांसया ॥ ७.१६६.२ ॥
त्याने पाण्डव, पाञ्चाल आणि सोमकांना सांगितले — 'द्रोणालाच मारण्याच्या इच्छेने आक्रमण करा, पुढे जा!'
7.166.3
राज्ञस्ते वचनाद्राजन्पाञ्चालाः सृञ्जयास्तथा ।
द्रोणमेवाभ्यवर्तन्त नदन्तो भैरवान्रवान् ॥ ७.१६६.३ ॥
हे राजा, तुझ्या राजाच्या (युधिष्ठिराच्या) आज्ञेने पाञ्चाल आणि सृञ्जय भयंकर गर्जना करत द्रोणाकडेच वळले.
7.166.4
तान्वयं प्रतिगर्जन्तः प्रत्युद्याताः स्म हर्षिताः ।
यथाशक्ति यथोत्साहं यथासत्वं च संयुगे ॥ ७.१६६.४ ॥
आम्ही त्यांना गर्जनेने प्रत्युत्तर देत, आनंदाने पुढे सरसावलो — त्या युद्धात आमच्या शक्ती, उत्साह आणि धैर्यानुसार.
7.166.5
कृतवर्मा तु हार्दिक्यो युधिष्ठिरमुपाद्रवत् ।
द्रोणं प्रति समायान्तं मत्तो मत्तमिव द्विपम् ॥ ७.१६६.५ ॥
पण हार्दिक्य कृतवर्मा द्रोणाकडे येणाऱ्या युधिष्ठिरावर असा तुटून पडला, जसा मत्त हत्ती दुसऱ्या मत्त हत्तीवर धावून जातो.
7.166.6
शैनेयं शरवर्षाणि विकिरन्तं समन्ततः ।
अभ्ययात्कौरवो राजन्भूरिः सङ्ग्राममूर्धनि ॥ ७.१६६.६ ॥
हे राजा, युद्धाग्रभागी चहूबाजूंनी बाणांचा वर्षाव करणाऱ्या शैनेयावर (सात्यकीवर) कौरव भूरीने हल्ला चढवला.
7.166.7
सहदेवमथायान्तं द्रोणप्रेप्सुं महारथम् ।
कर्णो वैकर्तनो राजन्वारयामास पाण्डवम् ॥ ७.१६६.७ ॥
हे राजा, तेव्हा द्रोणाचार्यांना गाठण्याच्या इच्छेने पुढे येणाऱ्या महारथी पांडव सहदेवाला विकर्तनपुत्र कर्णाने अडवले.
7.166.8
भीमसेनमथायान्तं व्यादितास्यामिवान्तकम् ।
स्वयं दुर्योधनो राजा प्रतीपं मृत्युमाव्रजत् ॥ ७.१६६.८ ॥
मग विस्फारित मुखाच्या यमासारखा येणाऱ्या भीमसेनासमोर राजा दुर्योधन स्वतः मृत्यूसारखा सामोरा गेला.
7.166.9
नकुलं च युधां श्रेष्ठं सर्वयुद्धविशारदम् ।
शकुनिः सौबलो राजन्वारयामास सत्वरः ॥ ७.१६६.९ ॥
हे राजा, सर्व युद्धांत निपुण आणि योद्ध्यांत श्रेष्ठ नकुलाला सुबलपुत्र शकुनीने तत्काळ अडवले.
7.166.10
शिखण्डिनमथायान्तं रथेन रथिनां वरम् ।
कृपः शारद्वतो राजन्वारयामास संयुगे ॥ ७.१६६.१० ॥
हे राजा, रथिकांत श्रेष्ठ शिखंडी रथातून येत असताना शरद्वानपुत्र कृपाने युद्धात त्याला अडवले.
7.166.11
प्रतिविन्ध्यमथायान्तं मयूरसदृशैर्हयैः ।
दुःशासनो महाराज यत्तो यत्तमवारयत् ॥ ७.१६६.११ ॥
हे महाराज, मयुरासारख्या घोड्यांनी येणाऱ्या प्रतिविंध्याला तयारीने उभ्या असलेल्या दुःशासनाने अडवले.
7.166.12
भैमसेनिमथायान्तं मायाशतविशारदम् ।
अश्वत्थामा महाराज राक्षसं प्रत्यषेधयत् ॥ ७.१६६.१२ ॥
हे महाराज, शंभर मायांमध्ये निपुण भीमसेनपुत्र राक्षस येत असताना अश्वत्थाम्याने त्याला प्रतिकार करून अडवले.
7.166.13
द्रुपदं वृषसेनस्तु ससैन्यं सपदानुगम् ।
वारयामास समरे द्रोणप्रेप्सुं महारथम् ॥ ७.१६६.१३ ॥
युद्धात द्रुपद सैन्य व पायदळासह द्रोणाकडे पोहोचू इच्छीत आला, तेव्हा वृषसेनाने त्या महारथाला अडवले.
7.166.14
विराटं द्रुतमायान्तं द्रोणस्य निधनं प्रति ।
मद्रराजः सुसङ्क्रुद्धो वारयामास भारत ॥ ७.१६६.१४ ॥
हे भारता, द्रोणाच्या नाशासाठी वेगाने येणाऱ्या विराटाला अत्यंत संतप्त मद्रराजाने अडवले.
7.166.15
शतानीकमथायान्तं नाकुलिं रभसं रणे ।
चित्रसेनो रुरोधाशु शरैर्द्रोणपरीप्सया ॥ ७.१६६.१५ ॥
मग युद्धात द्रोणाचे रक्षण करण्याच्या इच्छेने वेगाने येणाऱ्या नाकुली शतानीकाला चित्रसेनाने बाणांनी लगेच अडवले.
7.166.16
अर्जुनं च युधांश्रेष्ठं प्राद्रवन्तं महारथम् ।
अलायुधो महाराज राक्षसेन्द्रो न्यवारयत् ॥ ७.१६६.१६ ॥
हे महाराजा, योद्ध्यांत श्रेष्ठ आणि महारथी अर्जुन धावत पुढे येत असताना, राक्षसराज अलायुधाने त्याला अडवले.
7.166.17
तथा द्रोणं महेष्वासं निघ्नन्तं शात्रवान्रणे ।
धृष्टद्युम्नोऽथ पाञ्चाल्यो हृष्टरूपमवारयत् ॥ ७.१६६.१७ ॥
तसेच युद्धात शत्रूंचा संहार करणाऱ्या महाधनुर्धर द्रोणाला, आनंदी दिसणाऱ्या पांचाल धृष्टद्युम्नाने अडवले.
7.166.18
तथाऽन्यान्पाण्डुपुत्राणां समायातान्महारथान् ।
तावका रथिनो राजन्वारयामासुरोजसा ॥ ७.१६६.१८ ॥
तसेच हे राजा, पांडुपुत्रांचे आलेले इतर महारथी आले असता आपल्या रथिकांनी आपल्या पराक्रमाने त्यांना अडवले.
7.166.19
गजारोहा गजैस्तूर्णं सन्निपत्य महामृधे ।
योधयन्तः स्म दृश्यन्ते शतशोऽथ सहस्रशः ॥ ७.१६६.१९ ॥
हत्तींवर स्वार झालेले योद्धे त्वरेने हत्तींसह महायुद्धात भिडून शेकडो आणि हजारोंच्या संख्येने लढताना दिसत होते.
7.166.20
निशीथे तुरगा राजन्द्रावयन्तः परस्परम् ।
समदृश्यन्त वेगेन पक्षवन्तो यथाऽद्रयः ॥ ७.१६६.२० ॥
हे राजा, मध्यरात्री घोडे एकमेकांना पळवत पंख असलेल्या पर्वतांप्रमाणे वेगाने दिसले.
7.166.21
सादिनः सादिभिः सार्धं प्रासशक्त्यृष्टिपाणयः ।
समागच्छन्महाराज विनदन्तः पृथक्पृथक् ॥ ७.१६६.२१ ॥
घोडेस्वार घोडेस्वारांसह, हातात भाले, शक्ती आणि ऋष्टी घेऊन, हे महाराजा, वेगवेगळे गर्जत एकमेकांशी भिडले.
7.166.22
नरास्तु बहवस्तत्र समाजग्मुः परस्परम् ।
गादाभिर्मुसलैश्चैव नानाशस्त्रैश्च संयुगे ॥ ७.१६६.२२ ॥
तेथे पुष्कळ पायदळ योद्धे एकमेकांशी भिडले; युद्धात गदा, मुसळ आणि नाना प्रकारची शस्त्रे घेऊन.
7.166.23
कृतवर्मा तु हार्दिक्यो धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
वारयामास सङ्क्रुद्धो वेलेवोद्वृत्तमर्णवम् ॥ ७.१६६.२३ ॥
परंतु हार्दिक्य कृतवर्मा अत्यंत क्रुद्ध होऊन धर्मपुत्र युधिष्ठिराला अडवला, जसा किनारा उसळलेल्या समुद्राला अडवतो.
7.166.24
युधिष्ठिरस्तु हार्दिक्यं विद्व्वा पञ्चभिराशुगैः ।
पुनर्विव्याध विंशत्या तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् ॥ ७.१६६.२४ ॥
परंतु युधिष्ठिराने हार्दिक्याला पाच वेगवान बाणांनी विद्ध केले, पुन्हा वीस बाणांनी विद्ध केले आणि म्हणाला, "थांब, थांब!"
7.166.25
कृतवर्मा तु सङ्क्रुद्धो धर्मपुत्रस्य मारिष ।
धनुश्चिच्छेद भल्लेन तं च विव्याध सप्तभिः ॥ ७.१६६.२५ ॥
कृतवर्मा संतापला आणि हे माननीय, त्याने धर्मपुत्राचे धनुष्य भल्लाने तोडले व त्याला सात बाणांनी विंधले.
7.166.26
अथान्यद्धनुरादाय धर्मपुत्रो महारथः ।
हार्दिक्यं दशभिर्बाणैर्बाह्वोरुरसि चार्पयत् ॥ ७.१६६.२६ ॥
मग दुसरे धनुष्य घेऊन महारथी धर्मपुत्राने हार्दिक्याला दहा बाणांनी त्याच्या दोन्ही बाहूंवर आणि छातीत विंधले.
7.166.27
माधवस्तु रणे विद्धो धर्मपुत्रेण मारिष ।
प्राकम्पत च रोषेण सप्तभिश्चार्दयच्छरैः ॥ ७.१६६.२७ ॥
हे माननीय, रणांगणात धर्मपुत्राने विंधलेला माधव रागाने थरथरला आणि सात बाणांनी त्याला पीडित केले.
7.166.28
तस्य पार्थो धनुश्छित्त्वा हस्तावापं निकृत्य च ।
प्राहिणोन्निशितान्बाणान्पञ्च राजञ्छिलाशितान् ॥ ७.१६६.२८ ॥
त्याचे धनुष्य तोडून आणि हातातील संरक्षक कवचही कापून, हे राजा, पार्थाने दगडावर धार लावलेले पाच तीक्ष्ण बाण सोडले.
7.166.29
ते तस्य कवचं भित्त्वा हेमचित्रं महाधनम् ।
प्राविशन्धरणीं भित्त्वा वल्मीकमिव पन्नगाः ॥ ७.१६६.२९ ॥
ते त्याचे सोन्याने चित्रित केलेले मौल्यवान कवच भेदून, जमीनही भेदून, वारुळात सर्प शिरतात तसे आत शिरले.
7.166.30
अक्ष्णोर्निमेषमात्रेण सोऽन्यदादाय कार्मुकम् ।
विव्याध पाण्डवं षष्ट्या सूतं च नवभिः शरैः ॥ ७.१६६.३० ॥
डोळ्याच्या पापणीच्या उघडझाप इतक्या वेळात त्याने दुसरे धनुष्य घेऊन पांडवाला साठ बाणांनी आणि सारथ्याला नऊ बाणांनी विंधले.
7.166.31
तस्य शक्तिममेयात्मा पाण्डवो भुजगोपमाम् ।
चिक्षेप भरश्रेष्ठ रथे न्यस्य महद्धनुः ॥ ७.१६६.३१ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, अमेय आत्म्याच्या पांडवाने आपले महान धनुष्य रथात ठेवून सर्पासारखी ती शक्ती त्याच्यावर फेकली.
7.166.32
सा हेमचित्रा महती पाण्डवेयेन प्रेरिता ।
निर्भिद्य दक्षिणं बाहुं प्राविशद्धरणीतलम् ॥ ७.१६६.३२ ॥
पांडुपुत्राने फेकलेली ती सुवर्णालंकृत महान शक्ती त्याचा उजवा बाहू भेदून धरणीत घुसली.
7.166.33
एतस्मिन्नेव काले तु गृह्य पार्थः पुनर्धनुः ।
हार्दिक्यं छादयामास शरैः सन्नतपर्वभिः ॥ ७.१६६.३३ ॥
त्याच वेळी पार्थाने पुन्हा धनुष्य घेऊन वाकलेल्या पेरांच्या बाणांनी हार्दिक्याला झाकून टाकले.
7.166.34
ततस्तु समरे शूरो वृष्णीनां प्रवरो रथी ।
व्यश्चसूतरथं चक्रे निमेषार्धाद्युधिष्ठिरम् ॥ ७.१६६.३४ ॥
मग युद्धात वृष्णींमधील श्रेष्ठ शूर रथी याने अर्ध निमेषात युधिष्ठिराचे घोडे आणि सारथ्यासह रथ नष्ट केला.
7.166.35
ततस्तु पाण्डवो ज्येष्ठः खङ्गं चर्म समाददे ।
तदस्य निशितैर्बाणैर्व्यधमन्माधवो रणे ॥ ७.१६६.३५ ॥
मग ज्येष्ठ पांडवाने तलवार आणि ढाल घेतली; युद्धात माधवाने तीक्ष्ण बाणांनी ती नष्ट केली.
7.166.36
तोमरं तु ततो गृह्य स्वर्णदण्डं दुरासदम् ।
प्रैषयत्समरे तूर्णं हार्दिक्यस्य युधिष्ठिरः ॥ ७.१६६.३६ ॥
मग युधिष्ठिराने सोन्याच्या दांड्याचा, दुर्धर्ष तोमर घेऊन युद्धात हार्दिक्याच्या दिशेने वेगाने फेकला.
7.166.37
तमापतन्तं सहसा धर्मराजभुजच्युतम् ।
द्विधा चिच्छेद हार्दिक्यः कृतहस्तः स्मयन्निव ॥ ७.१६६.३७ ॥
धर्मराजाच्या बाहुतून सुटलेला तो अचानक येत असताना, कृतहस्त हार्दिक्याने हसत हसत त्याचे दोन तुकडे केले.
7.166.38
ततः शरशतेनाजौ धर्मपुत्रमवाकिरत् ।
कवचं चास्य सङ्क्रुद्धः शरैस्तीक्ष्णैरदारयत् ॥ ७.१६६.३८ ॥
मग रणांगणात त्याने धर्मपुत्रावर शंभर बाणांचा वर्षाव केला; आणि संतापून तीक्ष्ण बाणांनी त्याचे कवच फोडले.
7.166.39
हार्दिक्यशरसञ्छन्नं कवचं तन्महाधनम् ।
व्यशीर्यत रणे राजंस्ताराजालमिवाम्बरात् ॥ ७.१६६.३९ ॥
हे राजा! हार्दिक्याच्या बाणांनी झाकलेले ते मौल्यवान कवच रणात आकाशातून ताऱ्यांचे जाळे पडावे तसे विखुरले.
7.166.40
स च्छिन्नधन्वा विरथः शीर्णवर्मा शरार्दितः ।
अपायासीद्रणात्तूर्णं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः ॥ ७.१६६.४० ॥
धनुष्य तुटलेला, रथहीन, कवच फुटलेला, बाणांनी पीडित झालेला धर्मपुत्र युधिष्ठिर त्वरेने रणातून निघून गेला.
7.166.41
कृतवर्मा तु निर्जित्य धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
पुनर्द्रोणस्य जुगुपे चक्रमेव महात्मनः ॥ ७.१६६.४१ ॥
कृतवर्म्याने धर्मात्मा युधिष्ठिराचा पराभव करून पुन्हा महात्मा द्रोणाच्या चक्राचे रक्षण केले.