वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.34
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.34.1
कृतोद्वाहे गते तस्मिन् ब्रह्मदत्ते च राघव ।
अपुत्रः पुत्रलाभाय पौत्रीमिष्टिमकल्पयत् ॥ १.३४.१ ॥
राघवा, ब्रह्मदत्ताचा विवाह झाल्यानंतर, पुत्रहीन राजाने पुत्रप्राप्तीसाठी पौत्र देणारा यज्ञ योजला.
1.34.2
इष्ट्यां तु वर्तमानायां कुशनाभं महीपतिम् ।
उवाच परमोदारः कुशो ब्रह्मसुतस्तदा ॥ १.३४.२ ॥
यज्ञ सुरू असताना, ब्रह्मपुत्र परम उदार कुश तेव्हा महीपती कुशनाभाला म्हणाला.
1.34.3
पुत्रस्ते सदृशः पुत्र भविष्यति सुधार्मिकः ।
गाधिं प्राप्स्यसि तेन त्वं कीर्तिं लोके च शाश्वतीम् ॥ १.३४.३ ॥
तुझ्यासारखा पुत्र तुला होईल, अतिशय धार्मिक असेल. त्याच्यामुळे तू गाधीला प्राप्त करशील आणि जगात शाश्वत कीर्ती मिळवशील.
1.34.4
एवमुक्त्वा कुशो राम कुशनाभं महीपतिम् ।
जगामाकाशमाविश्य ब्रह्मलोकं सनातनम् ॥ १.३४.४ ॥
राम, असे बोलून कुश महीपती कुशनाभाला सोडून आकाशात प्रवेश करून सनातन ब्रह्मलोकी गेला.
1.34.5
कस्यचित् त्वथ कालस्य कुशनाभस्य धीमतः ।
जज्ञे परमधर्मिष्ठो गाधिरित्येव नामतः ॥ १.३४.५ ॥
काही काळानंतर, बुद्धिमान कुशनाभाला परम धर्मनिष्ठ गाधी नावाचा पुत्र झाला.
1.34.6
स पिता मम काकुत्स्थ गाधिः परमधार्मिकः ।
कुशवंशप्रसूतोऽस्मि कौशिको रघुनन्दन ॥ १.३४.६ ॥
काकुत्स्था, तो परम धार्मिक गाधी माझे वडील आहेत. रघुनंदना, कुश वंशात जन्मल्यामुळे मी कौशिक आहे.
1.34.7
पूर्वजा भगिनी चापि मम राघव सुव्रता ।
नाम्ना सत्यवती नाम ऋचीके प्रतिपादिता ॥ १.३४.७ ॥
हे राघवा! माझी एक मोठी बहीणही होती, जी उत्तम व्रते पाळणारी होती. तिचे नाव सत्यवती होते आणि तिचा विवाह ऋचीकाशी लावून दिला होता.
1.34.8
सशरीरा गता स्वर्गं भर्तारमनुवर्तिनी ।
कौशिकी परमोदारा सा प्रवृत्ता महानदी ॥ १.३४.८ ॥
पतीच्या मागोमाग ती देहासहित स्वर्गाला गेली. अत्यंत उदार असलेली ती कौशिकी आता महानदी होऊन वाहत आहे.
1.34.9
दिव्या पुण्योदका रम्या हिमवन्तमुपाश्रिता
लोकस्य हितकार्यार्थं प्रवृत्ता भगिनी मम ॥ १.३४.९ ॥
दिव्य, पुण्यजलयुक्त आणि रमणीय अशी माझी बहीण लोकहितासाठी हिमालयाचा आश्रय घेऊन वाहू लागली.
1.34.10
ततोऽहं हिमवत्पार्श्वे वसामि नियतः सुखम्
भगिन्यां स्नेहसंयुक्तः कौशिक्यां रघुनन्दन ॥ १.३४.१० ॥
त्यानंतर मी हिमालयाच्या कुशीत नियमपूर्वक सुखाने राहतो, हे रघुनंदना! माझ्या बहिणीवरील स्नेहाने युक्त होऊन.
1.34.11
सा तु सत्यवती पुण्या सत्ये धर्मे प्रतिष्ठिता
पतिव्रता महाभागा कौशिकी सरितां वरा ॥ १.३४.११ ॥
ती सत्यवती पुण्यवती आहे; सत्य आणि धर्मात स्थिर आहे. पतिव्रता, महाभागा ती कौशिकी नद्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे.
1.34.12
अहं हि नियमाद्राम हित्वा तां समुपागतः
सिद्धाश्रममनुप्राप्तः सिद्धोऽस्मि तव तेजसा ॥ १.३४.१२ ॥
हे राम! नियमामुळे मी तिला सोडून आलो आहे; सिद्धाश्रमात येऊन तुझ्या तेजाने मी सिद्ध झालो आहे.
1.34.13
एषा राम ममोत्पत्तिः स्वस्य वंशस्य कीर्तिता
देशस्य च महाबाहो यन्मां त्वं परिपृच्छसि ॥ १.३४.१३ ॥
हे राम! हे महाबाहो! तू मला विचारलेली माझी उत्पत्ती, स्वतःच्या वंशाची आणि देशाची कथा इथे सांगितली.
1.34.14
गतोऽर्धरात्रः काकुत्स्थ कथाः कथयतो मम ।
निद्रामभ्येहि भद्रं ते मा भूद् विघ्नोऽध्वनीह नः ॥ १.३४.१४ ॥
हे काकुत्स्थ! मी कथा सांगत असतानाच मध्यरात्र उलटली. तुझे कल्याण होवो; आता झोप घे, म्हणजे आमच्या वाटेत कोणताही अडथळा येणार नाही.
1.34.15
निष्पन्दास्तरवः सर्वे निलीना मृगपक्षिणः ।
नैशेन तमसा व्याप्ता दिशश्च रघुनन्दन ॥ १.३४.१५ ॥
हे रघुनंदना! सर्व वृक्ष निश्चल झाले आहेत; मृग व पक्षी लपून बसले आहेत; रात्रीच्या अंधाराने सर्व दिशा व्यापल्या आहेत.
1.34.16
शनैर्विसृज्यते संध्या नभो नेत्रैरिवावृतम् ।
नक्षत्रतारागहनं ज्योतिर्भिरवभासते ॥ १.३४.१६ ॥
संध्या हळूहळू निरोप घेत आहे; आकाश जणू डोळ्यांनी आच्छादलेले आहे. नक्षत्रे आणि ताऱ्यांनी दाट असलेले आकाश आपल्या प्रकाशांनी झळकत आहे.
1.34.17
१-३४-१६॥
उत्तिष्ठते च शीतांशुः शशी लोकतमोनुदः ।
ह्लादयन् प्राणिनां लोके मनांसि प्रभया स्वया ॥ १.३४.१७ ॥
शीतल किरणांचा, जगाचा अंधार दूर करणारा चंद्र उगवत आहे. आपल्या प्रभेने जगातील प्राण्यांची मने तो आनंदित करत आहे.
1.34.18
नैशानि सर्वभूतानि प्रचरन्ति ततस्ततः ।
यक्षराक्षससंघाश्च रौद्राश्च पिशिताशनाः ॥ १.३४.१८ ॥
रात्रीचे सर्व प्राणी इकडे-तिकडे संचार करत आहेत; यक्ष आणि राक्षसांचे समूह तसेच मांसभक्षक भयंकर प्राणीही फिरत आहेत.
1.34.19
एवमुक्त्वा महातेजा विरराम महामुनिः ।
साधुसाध्विति तं सर्वे मुनयो ह्यभ्यपूजयन् ॥ १.३४.१९ ॥
महातेजस्वी त्या महामुनींनी असे सांगून विराम घेतला. सर्व मुनींनी "साधू, साधू" म्हणून त्यांची प्रशंसा केली.
1.34.20
कुशिकानामयं वंशो महान् धर्मपरः सदा ।
ब्रह्मोपमा महात्मानः कुशवंश्या नरोत्तमाः ॥ १.३४.२० ॥
कुशिकांचा हा वंश महान असून सदैव धर्मपरायण आहे. कुशवंशात जन्मलेले हे महात्मे ब्रह्मदेवासारखे आणि नरश्रेष्ठ आहेत.
1.34.21
विशेषेण भवानेव विश्वामित्र महायशः ।
कौशिकी सरितां श्रेष्ठा कुलोद्योतकरी तव ॥ १.३४.२१ ॥
विशेषतः आपणच, हे महायशस्वी विश्वामित्रा! नद्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेली कौशिकी आपल्या कुलाला प्रकाशित करणारी आहे.
1.34.22
मुदितैर्मुनिशार्दूलैः प्रशस्तः कुशिकात्मजः ।
निद्रामुपागमच्छ्रीमानस्तंगत इवांशुमान् ॥ १.३४.२२ ॥
आनंदित मुनिश्रेष्ठांनी स्तुती केलेले कुशिकपुत्र, अस्ताला जाणाऱ्या सूर्याप्रमाणे तेजस्वी होऊन निद्रेस गेले.
1.34.23
रामोऽपि सहसौमित्रिः किञ्चिदागतविस्मयः ।
प्रशस्य मुनिशार्दूलं निद्रां समुपसेवते ॥ १.३४.२३ ॥
रामही सौमित्रीसह किंचित् आश्चर्यचकित होऊन, मुनिश्रेष्ठांची स्तुती करून निद्रेचा आश्रय घेतला.