বাল্মীকি রামায়ণ · সর্গ 1.44
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.44.1
स गत्वा सागरं राजा गङ्गायानुगतस्तदा ।
प्रविवेश तलं भूमेर्यत्र ते भस्मसात्कृताः ॥ १.४४.१ ॥
রাজা সাগরে পৌঁছে, তখন গঙ্গাকে অনুসরণ করে, পৃথিবীর সেই অতলে প্রবেশ করলেন, যেখানে তারা ভস্মে পরিণত হয়েছিল।
1.44.2
भस्मन्यथाप्लुते राम गङ्गायाः सलिलेन वै ।
सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा राजानमिदमब्रवीत् ॥ १.४४.२ ॥
হে রাম, গঙ্গার জলে ভস্ম যখন সিক্ত হলো, তখন সর্বলোকপ্রভু ব্রহ্মা রাজাকে এই কথা বললেন।
1.44.3
तारिता नरशार्दूल दिवं याताश्च च देववत् ।
षष्टिः पुत्रसहस्राणि सगरस्य महात्मनः ॥ १.४४.३ ॥
হে নরশ্রেষ্ঠ, মহাত্মা সগরের ষাট হাজার পুত্র মুক্ত হয়ে দেবতাদের মতো স্বর্গে গেছে।
1.44.4
सागरस्य जलं लोके यावत्स्थास्यति पार्थिव ।
सगरस्यात्मजाः सर्वे दिवि स्थास्यन्ति देववत् ॥ १.४४.४ ॥
হে রাজন, জগতে সাগরের জল যতকাল থাকবে, সগরের সকল পুত্র দেবতাদের মতো স্বর্গে ততকাল বাস করবে।
1.44.5
इयं च दुहिता ज्येष्ठा तव गङ्गा भविष्यति ।
त्वत्कृतेन च नाम्नाथ लोके स्थास्यति विश्रुता ॥ १.४४.५ ॥
এই গঙ্গা তোমার জ্যেষ্ঠ কন্যা হবে; তোমার দ্বারা কৃত ও তোমার নামে সে জগতে বিখ্যাত হয়ে থাকবে।
1.44.6
गङ्गा त्रिपथगा नाम दिव्या भागीरथीति च ।
त्रीन् पथो भावयन्तीति तस्मात् त्रिपथगा स्मृता ॥ १.४४.६ ॥
গঙ্গা ত্রিপথগা, দিব্যা ও ভাগীরথী নামেও পরিচিত; তিন পথকে পবিত্র করে বলে তাকে ত্রিপথগা বলে স্মরণ করা হয়।
1.44.7
पितामहानां सर्वेषां त्वमत्र मनुजाधिप ।
कुरुष्व सलिलं राजन् प्रतिज्ञामपवर्जय ॥ १.४४.७ ॥
হে মানুষের অধিপতি, এখানে তোমার সকল পূর্বপুরুষের জন্য জলতর্পণ কর। হে রাজন্, তোমার প্রতিজ্ঞা পূর্ণ কর।
1.44.8
पूर्वकेण हि ते राजंस्तेनातियशसा तदा ।
धर्मिणां प्रवरेणाथ नैष प्राप्तो मनोरथः ॥ १.४४.८ ॥
হে রাজন্, তোমার সেই পূর্বপুরুষ, অতুল যশস্বী ও ধার্মিকদের শ্রেষ্ঠ, তিনিও তখন এই মনোবাসনা পূর্ণ করতে পারেননি।
1.44.9
तथैवांशुमता तात लोकेऽप्रतिमतेजसा ।
गङ्गां प्रार्थयता नेतुं प्रतिज्ञा नापवर्जिता ॥ १.४४.९ ॥
তেমনই, বৎস, জগতে অতুলনীয় তেজস্বী অংশুমান গঙ্গাকে আনতে প্রার্থনা করেও তাঁর প্রতিজ্ঞা পূর্ণ করতে পারেননি।
1.44.10
राजर्षिणा गुणवता महर्षिसमतेजसा ।
मत्तुल्यतपसा चैव क्षत्रधर्मस्थितेन च ॥ १.४४.१० ॥
সেই গুণবান রাজর্ষি, মহর্ষিদের সমান তেজস্বী, আমার সমান তপস্বী এবং ক্ষাত্রধর্মে স্থিত।
1.44.11
दिलीपेन महाभाग तव पित्रातितेजसा ।
पुनर्न शकिता नेतुं गङ्गां प्रार्थयतानघ ॥ १.४४.११ ॥
হে মহাভাগ, তোমার পিতা অতিতেজস্বী দিলীপও গঙ্গাকে আনতে প্রার্থনা করেও পুনরায় আনতে পারেননি। হে নিষ্পাপ।
1.44.12
सा त्वया समतिक्रान्ता प्रतिज्ञा पुरुषर्षभ ।
प्राप्तोऽसि परमं लोके यशः परमसम्मतम् ॥ १.४४.१२ ॥
হে পুরুষশ্রেষ্ঠ, সেই প্রতিজ্ঞা তুমি পূর্ণ করেছ। জগতে তুমি পরম যশ ও অত্যন্ত সম্মান লাভ করেছ।
1.44.13
तच्च गङ्गावतरणं त्वया कृतमरिंदम ।
अनेन च भवान् प्राप्तो धर्मस्यायतनं महत् ॥ १.४४.१३ ॥
হে শত্রুদমন! তুমি গঙ্গার অবতরণ সম্পন্ন করেছ, এর দ্বারা তুমি ধর্মের মহান আশ্রয় লাভ করেছ।
1.44.14
प्लावयस्व त्वमात्मानं नरोत्तम सदोचिते ।
सलिले पुरुषश्रेष्ठ शुचिः पुण्यफलो भव ॥ १.४४.१४ ॥
হে নরোত্তম! সর্বদা উপযুক্ত এই জলে তুমি নিজেকে স্নান করাও; হে পুরুষশ্রেষ্ঠ! শুদ্ধ হয়ে পুণ্যফলের অধিকারী হও।
1.44.15
पितामहानां सर्वेषां कुरुष्व सलिलक्रियाम् ।
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि स्वं लोकं गम्यतां नृप ॥ १.४४.१५ ॥
তোমার সমস্ত পিতামহদের জলক্রিয়া সম্পন্ন কর। তোমার মঙ্গল হোক। আমি নিজ লোকে যাচ্ছি; হে রাজন্, তুমিও তোমার লোকে যাও।
1.44.16
इत्येवमुक्त्वा देवेशः सर्वलोकपितामहः
यथागतं तथागच्चद् देवलोकं महायशाः ॥ १.४४.१६ ॥
এই বলে, সর্বলোকপিতামহ, দেবেশ, মহাযশা ব্রহ্মা যেভাবে এসেছিলেন সেভাবেই দেবলোকে চলে গেলেন।
1.44.17
भगीरथस्तु राजर्षिः कृत्वा सलिलमुत्तमम्
यथाक्रमं यथान्यायं सागराणां महायशाः ॥ १.४४.१७ ॥
রাজর্ষি মহাযশা ভগীরথ সাগরের পুত্রদের জন্য ক্রমানুসারে ও বিধিমতো উত্তম জলক্রিয়া সম্পন্ন করলেন।
1.44.18
कृतोदकः शुची राजा स्वपुरं प्रविवेश ह ।
समृद्धार्थो नरश्रेष्ठ स्वराज्यं प्रशशास ह ॥ १.४४.१८ ॥
জলক্রিয়া সম্পন্ন করে শুচি হয়ে রাজা নিজ নগরে প্রবেশ করলেন। হে নরশ্রেষ্ঠ! উদ্দেশ্য সফল হওয়ায় তিনি নিজ রাজ্য শাসন করতে লাগলেন।
1.44.19
प्रमुमोद च लोकस्तं नृपमासाद्य राघव ।
नष्टशोकः समृद्धार्थो बभूव विगतज्वरः ॥ १.४४.१९ ॥
হে রাঘব, সেই রাজাকে পেয়ে প্রজারা অত্যন্ত আনন্দিত হলো; শোক বিনষ্ট হলো, সব কামনা পূর্ণ হলো, সমস্ত যন্ত্রণা দূর হলো।
1.44.20
एष ते राम गंगाया विस्तरोऽभिहितो मया ।
स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते संध्याकालोऽतिवर्तते ॥ १.४४.२० ॥
হে রাম, গঙ্গার এই বিস্তার আমি তোমাকে বললাম। তোমার মঙ্গল হোক, কল্যাণ লাভ কর; সন্ধ্যাকাল অতিবাহিত হচ্ছে।
1.44.21
धन्यं यशस्यमायुष्यं पुत्र्यं स्वर्ग्यमथापि च।
यः श्रावयति विप्रेषु क्षत्रियेष्वितरेषु च ॥ १.४४.२१ ॥
এই কাহিনি ধন, যশ, দীর্ঘায়ু, সন্তান ও স্বর্গ দান করে। যিনি ব্রাহ্মণ, ক্ষত্রিয় ও অন্যদের মধ্যে এটি শোনান…
1.44.22
प्रीयन्ते पितरस्तस्य प्रीयन्ते दैवतानि च ।
इदमाख्यानमायुष्यं गंगावतरणं शुभम् ॥ १.४४.२२ ॥
তার পিতৃপুরুষেরা প্রীত হন, দেবতারাও প্রীত হন। এই আখ্যান দীর্ঘায়ু দান করে — গঙ্গার অবতরণের শুভ কাহিনি।
1.44.23
यः शृणोति च काकुत्स्थ सर्वान् कामानवाप्नुयात् ।
सर्वे पापाः प्रणश्यन्ति आयुः कीर्तिश्च वर्धते ॥ १.४४.२३ ॥
হে কাকুৎস্থ, যে এটি শোনে সে সব কামনা লাভ করে। সব পাপ বিনষ্ট হয়; আয়ু ও কীর্তি বৃদ্ধি পায়।