वाल्मीकि रामायण · सर्ग 1.44
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.44.1
स गत्वा सागरं राजा गङ्गायानुगतस्तदा ।
प्रविवेश तलं भूमेर्यत्र ते भस्मसात्कृताः ॥ १.४४.१ ॥
राजा सागरापर्यंत पोहोचला आणि तेव्हा गंगेच्या मागोमाग चालत पृथ्वीच्या त्या तळाशी प्रवेश केला, जिथे ते भस्म झाले होते.
1.44.2
भस्मन्यथाप्लुते राम गङ्गायाः सलिलेन वै ।
सर्वलोकप्रभुर्ब्रह्मा राजानमिदमब्रवीत् ॥ १.४४.२ ॥
हे राम, गंगेच्या पाण्याने जेव्हा भस्म भिजले, तेव्हा सर्वलोकप्रभू ब्रह्मा राजाला हे म्हणाले.
1.44.3
तारिता नरशार्दूल दिवं याताश्च च देववत् ।
षष्टिः पुत्रसहस्राणि सगरस्य महात्मनः ॥ १.४४.३ ॥
हे नरश्रेष्ठा, महात्मा सगराचे साठ हजार पुत्र मुक्त होऊन देवांप्रमाणे स्वर्गाला गेले आहेत.
1.44.4
सागरस्य जलं लोके यावत्स्थास्यति पार्थिव ।
सगरस्यात्मजाः सर्वे दिवि स्थास्यन्ति देववत् ॥ १.४४.४ ॥
हे राजा, जगात सागराचे पाणी जोवर राहील, तोवर सगराचे सर्व पुत्र देवांप्रमाणे स्वर्गात राहतील.
1.44.5
इयं च दुहिता ज्येष्ठा तव गङ्गा भविष्यति ।
त्वत्कृतेन च नाम्नाथ लोके स्थास्यति विश्रुता ॥ १.४४.५ ॥
ही गंगा तुझी ज्येष्ठ कन्या होईल; तुझ्यामुळे आणि तुझ्या नावाने ती जगात प्रसिद्ध होऊन राहील.
1.44.6
गङ्गा त्रिपथगा नाम दिव्या भागीरथीति च ।
त्रीन् पथो भावयन्तीति तस्मात् त्रिपथगा स्मृता ॥ १.४४.६ ॥
गंगेला त्रिपथगा, दिव्या आणि भागीरथी अशीही नावे आहेत; तीन मार्गांना पावन करते म्हणून तिला त्रिपथगा म्हटले जाते.
1.44.7
पितामहानां सर्वेषां त्वमत्र मनुजाधिप ।
कुरुष्व सलिलं राजन् प्रतिज्ञामपवर्जय ॥ १.४४.७ ॥
हे मनुजाधिपा, येथे तुझ्या सर्व पूर्वजांसाठी उदकतर्पण कर. हे राजा, तुझी प्रतिज्ञा पूर्ण कर.
1.44.8
पूर्वकेण हि ते राजंस्तेनातियशसा तदा ।
धर्मिणां प्रवरेणाथ नैष प्राप्तो मनोरथः ॥ १.४४.८ ॥
हे राजा, तुझा पूर्वज, अत्यंत यशस्वी आणि धर्मिष्ठांमध्ये श्रेष्ठ, त्यालाही तेव्हा हा मनोरथ साधला नाही.
1.44.9
तथैवांशुमता तात लोकेऽप्रतिमतेजसा ।
गङ्गां प्रार्थयता नेतुं प्रतिज्ञा नापवर्जिता ॥ १.४४.९ ॥
त्याचप्रमाणे, वत्सा, जगात अतुलनीय तेजस्वी अंशुमानानेही गंगेला आणण्याची प्रार्थना केली, परंतु त्याची प्रतिज्ञा पूर्ण झाली नाही.
1.44.10
राजर्षिणा गुणवता महर्षिसमतेजसा ।
मत्तुल्यतपसा चैव क्षत्रधर्मस्थितेन च ॥ १.४४.१० ॥
त्या गुणवान राजर्षीने, महर्षींसमान तेजस्वी, माझ्यासमान तपस्वी आणि क्षात्रधर्मात स्थिर असलेल्याने.
1.44.11
दिलीपेन महाभाग तव पित्रातितेजसा ।
पुनर्न शकिता नेतुं गङ्गां प्रार्थयतानघ ॥ १.४४.११ ॥
हे महाभाग, तुझा पिता अतितेजस्वी दिलीपही गंगेला आणण्याची प्रार्थना करूनही पुन्हा आणू शकला नाही. हे निष्पाप.
1.44.12
सा त्वया समतिक्रान्ता प्रतिज्ञा पुरुषर्षभ ।
प्राप्तोऽसि परमं लोके यशः परमसम्मतम् ॥ १.४४.१२ ॥
हे पुरुषश्रेष्ठा, ती प्रतिज्ञा तू पूर्ण केली आहेस. जगात तू परम यश आणि अत्यंत मान्यता मिळवली आहेस.
1.44.13
तच्च गङ्गावतरणं त्वया कृतमरिंदम ।
अनेन च भवान् प्राप्तो धर्मस्यायतनं महत् ॥ १.४४.१३ ॥
हे शत्रुदमना! गंगेचे अवतरण तू पूर्ण केलेस; यामुळे तू धर्माचे महान आश्रयस्थान प्राप्त केलेस.
1.44.14
प्लावयस्व त्वमात्मानं नरोत्तम सदोचिते ।
सलिले पुरुषश्रेष्ठ शुचिः पुण्यफलो भव ॥ १.४४.१४ ॥
हे नरोत्तमा! नेहमी योग्य अशा या पाण्यात तू स्वतःला स्नान घाल; हे पुरुषश्रेष्ठा! शुद्ध होऊन पुण्यफल प्राप्त कर.
1.44.15
पितामहानां सर्वेषां कुरुष्व सलिलक्रियाम् ।
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि स्वं लोकं गम्यतां नृप ॥ १.४४.१५ ॥
तुझ्या सर्व पितामहांचे उदकक्रिया कर. तुझे कल्याण असो. मी माझ्या लोकाकडे जातो; हे राजा, तूही आपल्या लोकाकडे जा.
1.44.16
इत्येवमुक्त्वा देवेशः सर्वलोकपितामहः
यथागतं तथागच्चद् देवलोकं महायशाः ॥ १.४४.१६ ॥
असे बोलून सर्व लोकांचे पितामह, देवांचे स्वामी, महायशस्वी ब्रह्मदेव जसे आले होते तसेच देवलोकाकडे निघून गेले.
1.44.17
भगीरथस्तु राजर्षिः कृत्वा सलिलमुत्तमम्
यथाक्रमं यथान्यायं सागराणां महायशाः ॥ १.४४.१७ ॥
राजर्षी महायशस्वी भगीरथाने सागराच्या पुत्रांसाठी क्रमाने आणि न्यायाप्रमाणे उत्तम उदकक्रिया केली.
1.44.18
कृतोदकः शुची राजा स्वपुरं प्रविवेश ह ।
समृद्धार्थो नरश्रेष्ठ स्वराज्यं प्रशशास ह ॥ १.४४.१८ ॥
उदकक्रिया करून शुद्ध झालेला राजा आपल्या नगरात प्रवेशला. हे नरश्रेष्ठा! आपले इप्सित साध्य झाल्यामुळे त्याने आपले राज्य शासन केले.
1.44.19
प्रमुमोद च लोकस्तं नृपमासाद्य राघव ।
नष्टशोकः समृद्धार्थो बभूव विगतज्वरः ॥ १.४४.१९ ॥
हे राघवा, त्या राजाला भेटून लोक अत्यंत आनंदित झाले; शोक नष्ट झाला, इच्छा पूर्ण झाल्या आणि संताप दूर झाला.
1.44.20
एष ते राम गंगाया विस्तरोऽभिहितो मया ।
स्वस्ति प्राप्नुहि भद्रं ते संध्याकालोऽतिवर्तते ॥ १.४४.२० ॥
हे रामा, गंगेचा हा विस्तार मी तुला सांगितला. तुझे कल्याण होवो, तुला शुभ प्राप्त होवो; संध्याकाळ उलटून जात आहे.
1.44.21
धन्यं यशस्यमायुष्यं पुत्र्यं स्वर्ग्यमथापि च।
यः श्रावयति विप्रेषु क्षत्रियेष्वितरेषु च ॥ १.४४.२१ ॥
ही कथा धन, कीर्ती, दीर्घायुष्य, पुत्र आणि स्वर्ग देणारी आहे. जो ब्राह्मण, क्षत्रिय व इतरांमध्ये ती ऐकवतो…
1.44.22
प्रीयन्ते पितरस्तस्य प्रीयन्ते दैवतानि च ।
इदमाख्यानमायुष्यं गंगावतरणं शुभम् ॥ १.४४.२२ ॥
त्याचे पितर प्रसन्न होतात; देवताही प्रसन्न होतात. हे आख्यान दीर्घायुष्य देणारे आहे — गंगावतरणाची ही शुभ कथा.
1.44.23
यः शृणोति च काकुत्स्थ सर्वान् कामानवाप्नुयात् ।
सर्वे पापाः प्रणश्यन्ति आयुः कीर्तिश्च वर्धते ॥ १.४४.२३ ॥
हे काकुत्स्था, जो हे ऐकतो त्याला सर्व इच्छा प्राप्त होतात. सर्व पापे नष्ट होतात; आयुष्य व कीर्ती वाढते.