વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 1.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.45.1
विश्वामित्रवचः श्रुत्वा राघवः सहलक्ष्मणः।
विस्मयं परमं गत्वा विश्वामित्रमथाब्रवीत् ॥ १.४५.१ ॥
વિશ્વામિત્રનાં વચન સાંભળીને લક્ષ્મણ સહિત રાઘવ (રામ) અત્યંત વિસ્મિત થઈને વિશ્વામિત્રને બોલ્યા.
1.45.2
अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन् कथितं परमं त्वया।
गङ्गावतरणं पुण्यं सागरस्यापि पूरणम् ॥ १.४५.२ ॥
હે બ્રહ્મન્! તમે કહેલી આ કથા અત્યંત અદ્ભુત છે — ગંગાનું અવતરણ અને સાગર ભરાવાની કથા.
1.45.3
क्षणभूतेव नौ रात्रिः संवृत्तेयं परंतप।
इमां चिन्तयतोः सर्वां निखिलेन कथां तव ॥ १.४५.३ ॥
હે શત્રુઓને તપાવનાર! તમારી આ સંપૂર્ણ કથાનું ચિંતન કરતાં અમે બંનેની આ રાત્રિ એક ક્ષણ જેવી વીતી ગઈ.
1.45.4
तस्य सा शर्वरी सर्वा मम सौमित्रिणा सह।
जगाम चिन्तयानस्य विश्वामित्र कथां शुभाम् ॥ १.४५.४ ॥
વિશ્વામિત્રની શુભ કથાનું ચિંતન કરતાં સૌમિત્રિ (લક્ષ્મણ) સાથે મારી એ આખી રાત વીતી ગઈ.
1.45.5
ततः प्रभाते विमले विश्वामित्रं तपोधनम्।
उवाच राघवो वाक्यं कृताह्निकमरिन्दमः ॥ १.४५.५ ॥
પછી નિર્મળ પ્રભાતે, નિત્યકર્મ પૂરાં કરીને શત્રુદમન રાઘવ (રામ) તપોધન વિશ્વામિત્રને આ વચન બોલ્યા.
1.45.6
गता भगवती रात्रिः श्रोतव्यं परमं श्रुतम्।
तराम सरितां श्रेष्ठां पुण्यां त्रिपथगां नदीम् ॥ १.४५.६ ॥
પૂજ્ય રાત્રિ વીતી ગઈ; પરમ શ્રવણીય કથા સાંભળાઈ. નદીઓમાં શ્રેષ્ઠ, પુણ્ય, ત્રિપથગા નદી (ગંગા) ઓળંગીએ.
1.45.7
नौरेषा हि सुखास्तीर्णा ऋषीणां पुण्यकर्मणाम्।
भगवन्तमिह प्राप्तं ज्ञात्वा त्वरितमागता ॥ १.४५.७ ॥
પુણ્યકર્મી ઋષિઓ માટે આ નાવ સુખપૂર્વક તૈયાર છે. ભગવાન અહીં આવ્યા છે એ જાણીને તે ઝડપથી આવી છે.
1.45.8
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः।
सन्तारं कारयामास सर्षिसङ्घस्य कौशिकः ॥ १.४५.८ ॥
મહાત્મા રાઘવની એ વાત સાંભળીને કૌશિકે ઋષિસમૂહ સહિત તેમને નદી પાર કરાવી.
1.45.9
उत्तरं तीरमासाद्य सम्पूज्यर्षिगणं ततः।
गङ्गाकूले निविष्टास्ते विशालां ददृशुः पुरीम् ॥ १.४५.९ ॥
ઉત્તર કિનારે પહોંચી ઋષિસમૂહનું સન્માન કરીને તેઓ ગંગાકાંઠે બેઠા અને વિશાળા નગરી જોઈ.
1.45.10
ततो मुनिवरस्तूर्णं जगाम सहराघवः।
विशालां नगरीं रम्यां दिव्यां स्वर्गोपमां तदा ॥ १.४५.१० ॥
ત્યારે મુનિવર રાઘવ સાથે ઝડપથી વિશાળા નગરી તરફ ગયા; તે રમણીય, દિવ્ય અને સ્વર્ગ સમાન હતી.
1.45.11
अथ रामो महाप्राज्ञो विश्वामित्रं महामुनिम्।
पप्रच्छ प्राञ्जलिर्भूत्वा विशालामुत्तमां पुरीम् ॥ १.४५.११ ॥
ત્યારે મહાપ્રાજ્ઞ રામે હાથ જોડીને મહામુનિ વિશ્વામિત્રને ઉત્તમ વિશાળા નગરી વિષે પૂછ્યું.
1.45.12
कतमो राजवंशोऽयं विशालायां महामुने।
श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते परं कौतूहलं हि मे ॥ १.४५.१२ ॥
હે મહામુનિ, વિશાળામાં આ કયો રાજવંશ છે? હું સાંભળવા ઇચ્છું છું. આપનું કલ્યાણ થાઓ; મને બહુ કુતૂહલ છે.
1.45.13
तस्य तद् वचनं श्रुत्वा रामस्य मुनिपुङ्गवः।
आख्यातुं तत्समारेभे विशालायाः पुरातनम् ॥ १.४५.१३ ॥
રામનાં તે વચન સાંભળીને મુનિશ્રેષ્ઠે વિશાળાની પ્રાચીન કથા કહેવાનું શરૂ કર્યું.
1.45.14
श्रूयतां राम शक्रस्य कथां कथयतः श्रुताम्।
अस्मिन् देशे हि यद् वृत्तं शृणु तत्त्वेन राघव ॥ १.४५.१४ ॥
હે રામ, હું કહું છું તે ઇન્દ્રની કથા સાંભળ; આ દેશમાં જે બન્યું તે હે રાઘવ, સાચે સાચું સાંભળ.
1.45.15
पूर्वं कृतयुगे राम दितेः पुत्रा महाबलाः।
अदितेश्च महाभागा वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः ॥ १.४५.१५ ॥
પૂર્વે કૃતયુગમાં, હે રામ, દિતિના પુત્રો મહાબળવાન હતા; અને અદિતિના પુત્રો મહાભાગ્યશાળી, પરાક્રમી અને અત્યંત ધાર્મિક હતા.
1.45.16
ततस्तेषां नरव्याघ्र बुद्धिरासीन्महात्मनाम्।
अमरा विजराश्चैव कथं स्यामो निरामयाः ॥ १.४५.१६ ॥
ત્યારે, હે નરવ્યાઘ્ર, તે મહાત્માઓના મનમાં વિચાર જાગ્યો: અમે અમર, જરારહિત અને રોગમુક્ત કેવી રીતે થઈએ?
1.45.17
तेषां चिन्तयतां तत्र बुद्धिरासीद् विपश्चिताम्।
क्षीरोदमथनं कृत्वा रसं प्राप्स्याम तत्र वै ॥ १.४५.१७ ॥
વિચાર કરતા તે વિદ્વાનોના મનમાં ત્યાં જ વિચાર આવ્યો: ક્ષીરસાગરનું મંથન કરીને ત્યાંથી જ અમૃત મેળવીશું.
1.45.18
ततो निश्चित्य मथनं योक्त्रं कृत्वा च वासुकिम्।
मन्थानं मन्दरं कृत्वा ममन्थुरमितौजसः ॥ १.४५.१८ ॥
પછી મંથનનો નિર્ણય કરીને, વાસુકિને દોરડું અને મંદર પર્વતને રવૈયો બનાવીને, અમિતતેજસ્વીઓએ મંથન કર્યું.
1.45.19
अथ वर्षसहस्रेण योक्त्रसर्पशिरांसि च।
वमन्तोऽतिविषं तत्र ददंशुर्दशनैः शिलाः ॥ १.४५.१९ ॥
પછી હજાર વર્ષ પછી, દોરડું બનેલા સર્પોનાં માથાં અતિ તીવ્ર ઝેર ઓકતાં ત્યાંના ખડકોને પોતાના દાંતથી કરડવા લાગ્યાં.
1.45.20
उत्पपाताग्निसंकाशं हालाहलमहाविषम्।
तेन दग्धं जगत् सर्वं सदेवासुरमानुषम् ॥ १.४५.२० ॥
અગ્નિ સમાન મહાભયંકર હાલાહલ વિષ ઉપર આવ્યું; તેનાથી દેવો, અસુરો, મનુષ્યો સહિત સમગ્ર જગત બળી ગયું.
1.45.21
अथ देवा महादेवं शङ्करं शरणार्थिनः।
जग्मुः पशुपतिं रुद्रं त्राहि त्राहीति तुष्टुवुः ॥ १.४५.२१ ॥
ત્યારે શરણ ઇચ્છતા દેવો મહાદેવ શંકર પાસે, પશુપતિ રુદ્ર પાસે ગયા અને 'રક્ષા કરો, રક્ષા કરો' કહીને સ્તુતિ કરવા લાગ્યા.
1.45.22
एवमुक्तस्ततो देवैर्देवदेवेश्वरः प्रभुः।
प्रादुरासीत् ततोऽत्रैव शङ्खचक्रधरो हरिः ॥ १.४५.२२ ॥
દેવોએ આ પ્રમાણે કહેતાં, દેવોના દેવ પ્રભુ, શંખ-ચક્રધારી હરિ ત્યાં જ પ્રગટ થયા.
1.45.23
उवाचैनं स्मितं कृत्वा रुद्रं शूलधरं हरिः।
दैवतैर्मथ्यमाने तु यत्पूर्वं समुपस्थितम् ॥ १.४५.२३ ॥
ત્રિશૂળધારી રુદ્રને હરિએ સ્મિત કરીને કહ્યું: 'દેવો મંથન કરતા હતા ત્યારે પહેલાં જે ઉપસ્થિત થયું હતું.'
1.45.24
तत् त्वदीयं सुरश्रेष्ठ सुराणामग्रतो हि यत्।
अग्रपूजामिह स्थित्वा गृहाणेदं विषं प्रभो ॥ १.४५.२४ ॥
'હે દેવશ્રેષ્ઠ, દેવોથી પહેલાં અગ્રપૂજા તમારી જ છે; એ ઝેર તમારું જ છે. હે પ્રભુ, અહીં ઊભા રહીને આ ઝેર ગ્રહણ કરો.'
1.45.25
इत्युक्त्वा च सुरश्रेष्ठस्तत्रैवान्तरधीयत।
देवतानां भयं दृष्ट्वा श्रुत्वा वाक्यं तु शार्ङ्गिणः ॥ १.४५.२५ ॥
એમ કહીને સુરશ્રેષ્ઠ ત્યાં જ અંતર્ધાન થયા. દેવોનો ભય જોઈને અને શાર્ઙ્ગધારીનું વચન સાંભળીને.
1.45.26
हालाहलं विषं घोरं संजग्राहामृतोपमम्।
देवान् विसृज्य देवेशो जगाम भगवान् हरः ॥ १.४५.२६ ॥
ભયંકર હાલાહલ વિષને અમૃતસમાન ગ્રહણ કર્યું. દેવોને વિદાય આપીને દેવેશ ભગવાન હર ચાલ્યા ગયા.
1.45.27
ततो देवासुराः सर्वे ममन्थू रघुनन्दन।
प्रविवेशाथ पातालं मन्थानः पर्वतोत्तमः ॥ १.४५.२७ ॥
ત્યારે દેવો અને અસુરો બધા મંથન કરવા લાગ્યા, હે રઘુનંદન. પછી ઉત્તમ પર્વત મંદર પાતાળમાં પ્રવેશ્યો.
1.45.28
ततो देवाः सगन्धर्वास्तुष्टुवुर्मधुसूदनम्।
त्वं गतिः सर्वभूतानां विशेषेण दिवौकसाम् ॥ १.४५.२८ ॥
ત્યારે ગંધર્વો સહિત દેવોએ મધુસૂદનની સ્તુતિ કરી. તમે જ સર્વ ભૂતોનો આશ્રય છો, ખાસ કરીને સ્વર્ગવાસીઓનો.
1.45.30
पालयास्मान् महाबाहो गिरिमुद्धर्तुमर्हसि।
पर्वतं पृष्ठतः कृत्वा शिष्ये तत्रोदधौ हरिः।
पर्वताग्रं तु लोकात्मा हस्तेनाक्रम्य केशवः ॥ १.४५.३० ॥
"હે મહાબાહુ, અમારી રક્ષા કરો; પર્વત ઉપાડવો તમને યોગ્ય છે." ત્યારે હરિએ પર્વતને પોતાની પીઠ પર રાખીને સમુદ્રમાં શયન કર્યું. લોકાત્મા કેશવે હાથથી પર્વતના શિખરને દબાવ્યું.
1.45.31
देवानां मध्यतः स्थित्वा ममन्थ पुरुषोत्तमः।
अथ वर्षसहस्रेण आयुर्वेदमयः पुमान् ॥ १.४५.३१ ॥
દેવોની વચ્ચે ઊભા રહીને પુરુષોત્તમે મંથન કર્યું. પછી હજાર વર્ષ પછી આયુર્વેદમય પુરુષ પ્રગટ થયા.
1.45.32
उदतिष्ठत् सुधर्मात्मा सदण्डः सकमण्डलुः।
पूर्वं धन्वन्तरिर्नाम अप्सराश्च सुवर्चसः ॥ १.४५.३२ ॥
સુધર્માત્મા ધન્વંતરિ દંડ અને કમંડળ સાથે પ્રથમ પ્રગટ થયા; અને તેજસ્વી અપ્સરાઓ પણ પ્રગટ થઈ.
1.45.33
अप्सु निर्मथनादेव रसात् तस्माद् वरस्त्रियः।
उत्पेतुर्मनुजश्रेष्ठ तस्मादप्सरसोऽभवन् ॥ १.४५.३३ ॥
હે મનુજશ્રેષ્ઠ! પાણીના મંથનથી જ, તેના રસમાંથી શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ ઉત્પન્ન થઈ; તેથી તેઓ અપ્સરાઓ બની.
1.45.34
षष्टिः कोट्योऽभवंस्तासामप्सराणां सुवर्चसाम्।
असंख्येयास्तु काकुत्स्थ यास्तासां परिचारिकाः ॥ १.४५.३४ ॥
તે તેજસ્વી અપ્સરાઓની સંખ્યા સાઠ કરોડ હતી; હે કાકુત્સ્થ! જેઓ તેમની પરિચારિકાઓ હતી તે અસંખ્ય હતી.
1.45.35
न ताः स्म प्रतिगृह्णन्ति सर्वे ते देवदानवाः।
अप्रतिग्रहणादेव ता वै साधारणाः स्मृताः ॥ १.४५.३५ ॥
દેવો અને દાનવો સર્વેએ તેમને સ્વીકાર્યા નહીં; સ્વીકાર ન થવાને કારણે જ તેઓ સાધારણ ગણાઈ.
1.45.36
वरुणस्य ततः कन्या वारुणी रघुनन्दन।
उत्पपात महाभागा मार्गमाणा परिग्रहम् ॥ १.४५.३६ ॥
હે રઘુનંદન! પછી વરુણની પુત્રી વારુણી, મહાભાગ્યવતી, પોતાના સ્વીકાર માટે શોધતી ઉપર ઊઠી.
1.45.37
दितेः पुत्रा न तां राम जगृहुर्वरुणात्मजाम्।
अदितेस्तु सुता वीर जगृहुस्तामनिन्दिताम् ॥ १.४५.३७ ॥
હે રામ! દિતિના પુત્રોએ વરુણની તે પુત્રીને સ્વીકારી નહીં; પણ હે વીર! અદિતિના પુત્રોએ તે નિર્દોષ કન્યાને સ્વીકારી.
1.45.38
असुरास्तेन दैतेयाः सुरास्तेनादितेः सुताः।
हृष्टाः प्रमुदिताश्चासन् वारुणीग्रहणात् सुराः ॥ १.४५.३८ ॥
તે (વારુણી)થી દૈત્યો અસુર થયા; અને અદિતિના પુત્રો દેવો થયા. વારુણી ગ્રહણ કરવાથી દેવો હર્ષિત અને અતિ પ્રસન્ન થયા.
1.45.39
उच्चैःश्रवा हयश्रेष्ठो मणिरत्नं च कौस्तुभम्।
उदतिष्ठन्नरश्रेष्ठ तथैवामृतमुत्तमम् ॥ १.४५.३९ ॥
ઉચ્ચૈઃશ્રવા નામનો શ્રેષ્ઠ અશ્વ, મણિરત્ન અને કૌસ્તુભ ઉદય પામ્યા; હે નરશ્રેષ્ઠ, તેમ જ ઉત્તમ અમૃત પણ ઉદય પામ્યું.
1.45.40
अथ तस्य कृते राम महानासीत् कुलक्षयः।
अदितेस्तु ततः पुत्रा दितिपुत्रानयोधयन् ॥ १.४५.४० ॥
પછી, હે રામ, તેના કારણે મહાન કુળક્ષય થયો; ત્યારે અદિતિના પુત્રોએ દિતિના પુત્રો સાથે યુદ્ધ કર્યું.
1.45.41
एकतामगमन् सर्वे असुरा राक्षसैः सह।
युद्धमासीन्महाघोरं वीर त्रैलोक्यमोहनम् ॥ १.४५.४१ ॥
બધા અસુરો રાક્ષસો સાથે એકત્ર થયા; હે વીર, ત્રણે લોકને મોહ પમાડનારું મહાભયંકર યુદ્ધ થયું.
1.45.42
यदा क्षयं गतं सर्वं तदा विष्णुर्महाबलः।
अमृतं सोऽहरत् तूर्णं मायामास्थाय मोहिनीम् ॥ १.४५.४२ ॥
જ્યારે બધું નષ્ટ થયું, ત્યારે મહાબલી વિષ્ણુએ મોહિની માયા ધારણ કરીને શીઘ્ર અમૃત હરી લીધું.
1.45.43
ये गताभिमुखं विष्णुमक्षरं पुरुषोत्तमम्।
सम्पिष्टास्ते तदा युद्धे विष्णुना प्रभविष्णुना ॥ १.४५.४३ ॥
અક્ષર પુરુષોત્તમ વિષ્ણુની સામે જેઓ ગયા, તેઓ તે યુદ્ધમાં પ્રભાવશાળી વિષ્ણુ દ્વારા ચૂરેચૂરા કરાયા.
1.45.44
अदितेरात्मजा वीरा दितेः पुत्रान् निजघ्निरे।
अस्मिन् घोरे महायुद्धे दैतेयादित्ययोर्भृशम् ॥ १.४५.४४ ॥
અદિતિના વીર પુત્રોએ દિતિના પુત્રોનો સંહાર કર્યો. આ ભયાનક મહાયુદ્ધમાં દૈત્યો અને આદિત્યો વચ્ચે ઘોર સંગ્રામ થયો.
1.45.45
निहत्य दितिपुत्रांस्तु राज्यं प्राप्य पुरंदरः।
शशास मुदितो लोकान् सर्षिसङ्घान् सचारणान् ॥ १.४५.४५ ॥
દિતિના પુત્રોનો વધ કરીને પુરંદર (ઇન્દ્ર) રાજ્ય પામ્યા; આનંદપૂર્વક ઋષિસમૂહો અને ચારણો સહિત લોકો પર શાસન કર્યું.