વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.101

2.101.1

रामस्य वचनं श्रुत्वा भरतः प्रत्युवाच ह ।
किं मे धर्माद्विहीनस्य राजधर्मः करिष्यति ॥ २.१०१.१ ॥

રામનાં વચન સાંભળીને ભરતે ઉત્તર આપ્યો, "ધર્મ વિનાના મારા માટે રાજધર્મ શું કરશે?"

शाश्वतो ऽयं सदा धर्म्मः स्थितो ऽस्मासु नरर्षभ ।
ज्येष्ठपुत्रे स्थिते राजन्न कनीयान् नृपो भवेत् ॥ २.१०१.२ ॥

હે નરશ્રેષ્ઠ, આ અમારામાં સદા સ્થિર ધર્મ છે; જ્યેષ્ઠ પુત્ર હયાત હોય ત્યારે કનિષ્ઠ રાજા થતો નથી.

स समृद्धां मया सार्द्धमयोध्यां गच्छ राघव ।
अभिषेचय चात्मानं कुलस्यास्य भवाय नः ॥ २.१०१.३ ॥

હે રાઘવ, મારી સાથે સમૃદ્ધ અયોધ્યા ચાલો; આપણા આ કુળના કલ્યાણ માટે તમે પોતે અભિષેક કરાવો.

राजानं मानुषं प्राहुर्देवत्वे स मतो मम ।
यस्य धर्मार्थसहितं वृत्तमाहुरमानुषम् ॥ २.१०१.४ ॥

રાજાને મનુષ્ય કહે છે, પરંતુ મારા મતે તે દેવ છે; ધર્મ અને અર્થથી યુક્ત આચરણને લીધે તેને અમાનુષ કહે છે.

केकयस्थे च मयि तु त्वयि चारण्यमाश्रिते ।
दिवमार्यो गतो राजा यायजूकः सतां मतः ॥ २.१०१.५ ॥

હું કેકયમાં હતો અને તું વનમાં ગયો ત્યારે, યજ્ઞ કરનાર અને સજ્જનોને માન્ય આર્ય રાજા સ્વર્ગે ગયા.

निष्क्रान्तमात्रे भवति सहसीते सलक्ष्मणे ।
दुःखशोकाभिभूतस्तु राजा त्रिदिवमभ्यगात् ॥ २.१०१.६ ॥

તું, સીતા અને લક્ષ્મણ નીકળ્યા કે તરત જ દુઃખ-શોકથી ઘેરાયેલા રાજા સ્વર્ગે ગયા.

उत्तिष्ठ पुरुषव्याघ्र क्रियतामुदकं पितुः ।
ऺअहं चायं च शत्रुघ्नः पूर्वमेव कृतोदकौ ॥ २.१०१.७ ॥

ઊઠો, પુરુષવ્યાઘ્ર! પિતા માટે ઉદકક્રિયા કરીએ. હું અને આ શત્રુઘ્ન પહેલેથી જ ઉદકતર્પણ કરી ચૂક્યા છીએ.

प्रियेण खलु दत्तं हि पितृलोकेषु राघव ।
अक्षय्यं भवतीत्याहुर्भवांश्चैव पितुः प्रियः ॥ २.१०१.८ ॥

હે રાઘવ, પ્રિય પુત્ર આપેલું પિતૃલોકમાં અક્ષય થાય છે, એમ કહે છે; અને તમે પણ પિતાના પ્રિય હતા.

त्वामेव शोचंस्तव दर्शनेप्सुस्त्वय्येव सक्तामनिवर्त्य बुद्धिम् ।
त्वया विहीनस्तव शोकरुग्णस्त्वां संस्मरन्नस्तमितः पिता ते ॥ २.१०१.९ ॥

તને જ શોક કરતા, તને જોવાની ઇચ્છા રાખતા, તારા પર સ્થિર બુદ્ધિ પાછી ખેંચ્યા વિના, તારા વિના શોકરોગથી પીડિત થઈને, તને જ સ્મરતા તારા પિતા અસ્ત પામ્યા.