వాల్మీకి రామాయణం · సర్గ 2.101

2.101.1

रामस्य वचनं श्रुत्वा भरतः प्रत्युवाच ह ।
किं मे धर्माद्विहीनस्य राजधर्मः करिष्यति ॥ २.१०१.१ ॥

రాముని మాటలు విని భరతుడు ఇలా బదులిచ్చెను: "ధర్మము లేని నాకు రాజధర్మము ఏమి చేయగలదు?"

शाश्वतो ऽयं सदा धर्म्मः स्थितो ऽस्मासु नरर्षभ ।
ज्येष्ठपुत्रे स्थिते राजन्न कनीयान् नृपो भवेत् ॥ २.१०१.२ ॥

నరశ్రేష్ఠా, ఇది మా కులంలో శాశ్వతంగా ఉన్న ధర్మం; జ్యేష్ఠ పుత్రుడు ఉన్నప్పుడు కనిష్ఠుడు రాజు కాడు.

स समृद्धां मया सार्द्धमयोध्यां गच्छ राघव ।
अभिषेचय चात्मानं कुलस्यास्य भवाय नः ॥ २.१०१.३ ॥

రాఘవా, నాతో కలిసి సమృద్ధమైన అయోధ్యకు వెళ్ళు; మన ఈ కులం శ్రేయస్సుకై నిన్ను నీవే అభిషేకించుకో.

राजानं मानुषं प्राहुर्देवत्वे स मतो मम ।
यस्य धर्मार्थसहितं वृत्तमाहुरमानुषम् ॥ २.१०१.४ ॥

రాజును మానవుడు అంటారు; కాని నా అభిప్రాయంలో అతడు దేవత. ధర్మార్థాలతో కూడిన ప్రవర్తన కలవాడిని 'అమానుషుడు' అంటారు.

केकयस्थे च मयि तु त्वयि चारण्यमाश्रिते ।
दिवमार्यो गतो राजा यायजूकः सतां मतः ॥ २.१०१.५ ॥

నేను కేకయదేశంలో ఉండగా, నీవు అరణ్యానికి వెళ్ళగా, యజ్ఞం చేసేవాడు, సత్పురుషులకు మాన్యుడైన ఆర్య రాజు స్వర్గానికి వెళ్ళెను.

निष्क्रान्तमात्रे भवति सहसीते सलक्ष्मणे ।
दुःखशोकाभिभूतस्तु राजा त्रिदिवमभ्यगात् ॥ २.१०१.६ ॥

నీవు, సీత, లక్ష్మణుడు బయలుదేరగానే దుఃఖశోకాలతో ఆవరించబడిన రాజు స్వర్గానికి వెళ్ళెను.

उत्तिष्ठ पुरुषव्याघ्र क्रियतामुदकं पितुः ।
ऺअहं चायं च शत्रुघ्नः पूर्वमेव कृतोदकौ ॥ २.१०१.७ ॥

లెమ్ము, పురుషవ్యాఘ్రా! తండ్రికి ఉదకక్రియ చేద్దాం. నేనూ, ఈ శత్రుఘ్నుడూ ఇప్పటికే ఉదకతర్పణం చేశాము.

प्रियेण खलु दत्तं हि पितृलोकेषु राघव ।
अक्षय्यं भवतीत्याहुर्भवांश्चैव पितुः प्रियः ॥ २.१०१.८ ॥

ఓ రాఘవా, ప్రియమైన కుమారుడు ఇచ్చినది పితృలోకాలలో అక్షయమవుతుందని అంటారు; నీవు కూడా తండ్రికి ప్రియుడవే.

त्वामेव शोचंस्तव दर्शनेप्सुस्त्वय्येव सक्तामनिवर्त्य बुद्धिम् ।
त्वया विहीनस्तव शोकरुग्णस्त्वां संस्मरन्नस्तमितः पिता ते ॥ २.१०१.९ ॥

నిన్నే తలచి దుఃఖిస్తూ, నిన్ను చూడాలని కోరుతూ, నీపైనే నిలిపిన మనసును మరల్చకుండా, నీవు లేక శోకంతో క్షీణించి, నిన్నే స్మరిస్తూ నీ తండ్రి అస్తమించాడు.