ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.101

2.101.1

रामस्य वचनं श्रुत्वा भरतः प्रत्युवाच ह ।
किं मे धर्माद्विहीनस्य राजधर्मः करिष्यति ॥ २.१०१.१ ॥

ରାମଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ଭରତ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, "ଧର୍ମହୀନ ମୋ ପାଇଁ ରାଜଧର୍ମ କ'ଣ କରିବ?"

शाश्वतो ऽयं सदा धर्म्मः स्थितो ऽस्मासु नरर्षभ ।
ज्येष्ठपुत्रे स्थिते राजन्न कनीयान् नृपो भवेत् ॥ २.१०१.२ ॥

ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଆମ ମଧ୍ୟରେ ସଦା ସ୍ଥିର ଧର୍ମ; ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର ଥାଉଁଥାଉଁ କନିଷ୍ଠ ରାଜା ହୁଏ ନାହିଁ।

स समृद्धां मया सार्द्धमयोध्यां गच्छ राघव ।
अभिषेचय चात्मानं कुलस्यास्य भवाय नः ॥ २.१०१.३ ॥

ହେ ରାଘବ, ମୋ ସହିତ ସମୃଦ୍ଧ ଅଯୋଧ୍ୟାକୁ ଚାଲ; ଆମ ଏହି କୁଳର କଲ୍ୟାଣ ପାଇଁ ନିଜକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କର।

राजानं मानुषं प्राहुर्देवत्वे स मतो मम ।
यस्य धर्मार्थसहितं वृत्तमाहुरमानुषम् ॥ २.१०१.४ ॥

ରାଜାଙ୍କୁ ମନୁଷ୍ୟ କୁହାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ମୋ ମତରେ ସେ ଦେବତା; ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥଯୁକ୍ତ ଆଚରଣ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ଅମାନୁଷ କୁହାଯାଏ।

केकयस्थे च मयि तु त्वयि चारण्यमाश्रिते ।
दिवमार्यो गतो राजा यायजूकः सतां मतः ॥ २.१०१.५ ॥

ମୁଁ କେକୟରେ ଥିବାବେଳେ ଏବଂ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇଥିବାବେଳେ, ଯଜ୍ଞକାରୀ ଓ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଆର୍ଯ୍ୟ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

निष्क्रान्तमात्रे भवति सहसीते सलक्ष्मणे ।
दुःखशोकाभिभूतस्तु राजा त्रिदिवमभ्यगात् ॥ २.१०१.६ ॥

ତୁମେ, ସୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବାହାରିବାମାତ୍ରେ ଦୁଃଖ-ଶୋକରେ ଅଭିଭୂତ ରାଜା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

उत्तिष्ठ पुरुषव्याघ्र क्रियतामुदकं पितुः ।
ऺअहं चायं च शत्रुघ्नः पूर्वमेव कृतोदकौ ॥ २.१०१.७ ॥

ଉଠନ୍ତୁ, ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର! ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଉଦକକ୍ରିୟା କରାଯାଉ। ମୁଁ ଓ ଏହି ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ଉଦକତର୍ପଣ କରିସାରିଛୁ।

प्रियेण खलु दत्तं हि पितृलोकेषु राघव ।
अक्षय्यं भवतीत्याहुर्भवांश्चैव पितुः प्रियः ॥ २.१०१.८ ॥

ହେ ରାଘବ, ପ୍ରିୟ ପୁତ୍ର ଦେଇଥିବା ଦାନ ପିତୃଲୋକରେ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଆପଣ ମଧ୍ୟ ପିତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଥିଲେ।

त्वामेव शोचंस्तव दर्शनेप्सुस्त्वय्येव सक्तामनिवर्त्य बुद्धिम् ।
त्वया विहीनस्तव शोकरुग्णस्त्वां संस्मरन्नस्तमितः पिता ते ॥ २.१०१.९ ॥

ତୁମକୁ ହିଁ ଶୋକ କରି, ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ତୁମଠାରେ ଲାଗିଥିବା ବୁଦ୍ଧିକୁ ନ ଫେରାଇ, ତୁମ ବିନା ଶୋକରୋଗରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ, ତୁମକୁ ହିଁ ସ୍ମରଣ କରି ତୁମ ପିତା ଅସ୍ତ ହେଲେ।