Rāmāyaṇa de Vālmīki · Sarga 2.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.103.1
वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान् दशरथस्य च ।
अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः ॥ २.१०३.१ ॥
Vasiṣṭha, sediento de ver a Rāma, avanzó hacia aquel lugar, poniendo a las esposas de Daśaratha al frente.
2.103.2
राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति ।
ददृशुस्तत्र तत्तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम् ॥ २.१०३.२ ॥
Las reinas, avanzando despacio hacia el Mandākinī, vieron allí aquel tīrtha frecuentado por Rāma y Lakṣmaṇa.
2.103.3
कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता ।
सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्ऺचान्या राजयोषितः ॥ २.१०३.३ ॥
Kausalyā, con el rostro lleno de lágrimas y secándose, dijo afligida a Sumitrā y a las otras mujeres reales.
2.103.4
इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम् ।
वने प्राक्केवलं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः ॥ २.१०३.४ ॥
Este tīrtha es el lugar doloroso de aquellos desamparados, cuyas acciones eran intachables y que en el bosque fueron privados de su reino.
2.103.5
इतः सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः ।
स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात् ॥ २.१०३.५ ॥
Aquí, oh Sumitrā, tu hijo Saumitri siempre trae agua él mismo, sin cansarse, por causa de mi hijo.
2.103.6
जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान्न तु गर्हितः ।
भ्रातुर्यदर्थसहितं सर्वं तद्विहितं गुणैः ॥ २.१०३.६ ॥
Tu hijo ha hecho incluso una tarea humilde, pero no es censurable; todo lo que se hizo por su hermano se hizo con virtudes.
2.103.7
अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः ।
नीचानर्थसमाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु ॥ २.१०३.७ ॥
Ahora también tu hijo, que no merece tales penas, abandone la conducta vil y funesta y deje el deber que le corresponde.
2.103.8
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले ।
पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना ॥ २.१०३.८ ॥
Sobre la hierba kuśa con las puntas hacia el sur, ella vio en el suelo la torta de aceite de iṅgudi colocada para su padre.
2.103.9
तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा ।
उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः ॥ २.१०३.९ ॥
Al ver aquella ofrenda colocada en el suelo por Rāma, afligido por su padre, la reina Kausalyā habló a todas las esposas de Daśaratha.
2.103.10
इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः ।
राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि ॥ २.१०३.१० ॥
Esto fue dado por Rāghava a su padre, el magnánimo señor de los Ikṣvāku; mírenlo según el rito.
2.103.11
तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः ।
नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम् ॥ २.१०३.११ ॥
Para aquel rey igual a un dios, de alma grande, que ha gozado de los placeres, no creo que este alimento sea apropiado.
2.103.12
चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः ।
कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुङ्क्ते वसुधाधिपः ॥ २.१०३.१२ ॥
Habiendo disfrutado la tierra limitada por cuatro océanos, ese señor igual a Mahendra, ¿cómo puede aquel soberano de la tierra comer la torta de aceite de iṅgudi?
2.103.13
अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित् प्रतिभाति मा ।
यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदीक्षोदमृद्धिमान् ॥ २.१०३.१३ ॥
Por eso nada en el mundo me parece más doloroso que ver a Rāma, tan próspero, dar a su padre una pasta de fruto de iṅgudī.
2.103.14
रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे ।
कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा ॥ २.१०३.१४ ॥
Al ver la pasta de iṅgudī que Rāma dio a su padre, ¿cómo es que mi corazón no estalla en mil pedazos de dolor?
2.103.15
श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा ।
यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः ॥ २.१०३.१५ ॥
Esta sentencia mundana de la escritura me parece verdadera: según el alimento que come un hombre, así son sus dioses.
2.103.16
एवमार्त्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा ।
ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम् ॥ २.१०३.१६ ॥
Tras consolar así a la afligida Kausalyā, las co-esposas se marcharon y en el ermitaño vieron a Rāma, como un dios caído del cielo.
2.103.17
सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः ।
आर्त्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः ॥ २.१०३.१७ ॥
Al ver a Rāma privado de todos los placeres, las madres, consumidas por el dolor, lloraron en voz alta derramando lágrimas.
2.103.18
तासां रामः समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान् ।
मातऽणां मनुजव्याघ्रः सर्वासां सत्यसङ्गरः ॥ २.१०३.१८ ॥
Levantándose y acudiendo a ellas, Rāma, el mejor de los hombres y fiel a su palabra, tomó los pies augustos de todas las madres.
2.103.19
ताः पाणिभिः सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलैः शुभैः ।
प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः ॥ २.१०३.१९ ॥
Aquellas madres de ojos largos le limpiaron el polvo de la espalda a Rāma con las yemas suaves y auspiciosas de sus dedos, de tacto agradable.
2.103.20
सौमित्रिरपि ताः सर्वाः मातऽः सम्प्रेक्ष्य दुःखितः ।
अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम् ॥ २.१०३.२० ॥
Saumitri también, al ver a todas aquellas madres, se afligió y, tras Rāma, fue inclinándose lentamente ante cada una de ellas.
2.103.21
यथा रामे तथा तस्मिन् सर्वा ववृतिरे स्त्रियः ।
वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे ॥ २.१०३.२१ ॥
Tal como se comportaron con Rāma, así se comportaron todas aquellas mujeres con Lakṣmaṇa, nacido de Daśaratha, de signos auspiciosos.
2.103.22
सीतापि चरणांस्तासामुपसंगृह्य दुःखिता ।
श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता ॥ २.१०३.२२ ॥
También Sītā, afligida, tomó los pies de aquellas suegras y se quedó de pie ante ellas con los ojos llenos de lágrimas.
2.103.23
तां परिष्वज्य दुःखार्त्तां माता दुहितरं यथा ।
वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१०३.२३ ॥
La abrazó, afligida, delgada por el exilio en el bosque y desdichada, como una madre abraza a su hija, y Kausalyā pronunció estas palabras.
2.103.24
विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च ।
रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने ॥ २.१०३.२४ ॥
Hija del rey de Videha, nuera de Daśaratha, esposa de Rāma: ¿cómo has llegado a sufrir tal dolor en un bosque desierto?
2.103.25
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम् ।
काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः ॥ २.१०३.२५ ॥
Como un loto abrasado por el sol, como un loto azul marchito, como oro empañado por el polvo, como la luna velada por nubes, así estaba ella.
2.103.26
मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाश्रयम्
भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः ॥ २.१०३.२६ ॥
Al ver tu rostro, oh Vaidehī, el dolor arde intensamente en mi mente como el fuego quema su propio refugio; este dolor nace del palo de fricción de la desgracia.
2.103.27
ब्रुवन्त्यामेवमार्त्तायां जनन्यां भरताग्रजः ।
पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः ॥ २.१०३.२७ ॥
Mientras la madre, angustiada, así hablaba, Rāghava, el hermano mayor de Bharata, se acercó a Vasiṣṭha y tomó sus pies.
2.103.28
पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्र इवामराधिपः ।
प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसः सहैव तेनोपविवेश राघवः ॥ २.१०३.२८ ॥
Entonces, como Indra, señor de los inmortales, acude a Bṛhaspati, Rāghava tomó los pies del sacerdote, semejante al fuego y de gran esplendor, y se sentó junto a él.
2.103.29
ततो जघन्यं सहितैः समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः ।
जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरतस्तदाग्रजम् ॥ २.१०३.२९ ॥
Entonces Bharata, el justo, se sentó cerca de su hermano mayor, en la parte trasera, junto con los ministros, los principales de la ciudad, los soldados y la gente más versada en el dharma.
2.103.30
उपोपविष्टस्तु तथा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम् ।
श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम् ॥ २.१०३.३० ॥
Así sentado cerca, el poderoso Bharata, al contemplar a Rāghava resplandeciente de esplendor con el atuendo de asceta, permaneció con las manos juntas, como el gran Indra ante Prajāpati con reverencia.
2.103.31
किमेष वाक्यं भरतो ऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति ।
इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा ॥ २.१०३.३१ ॥
¿Hablará hoy Bharata con palabras adecuadas, tras postrarse ante Rāghava y honrarlo? Así, en verdad, surgió entonces una gran curiosidad entre las nobles gentes allí presentes.
2.103.32
स राघवः सत्यधृतिश्च लक्ष्मणो महानुभवो भरतश्च धार्मिकः ।
वृताः सुहृद्भिश्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यैः सहितास्त्रयो ऽग्नयः ॥ २.१०३.३२ ॥
Rāghava, Lakṣmaṇa de firme verdad y el magnánimo y justo Bharata, rodeados de sus amigos, brillaron en el sacrificio como tres fuegos junto a los sacerdotes oficiantes.