ବାଲ୍ମୀକି ରାମାୟଣ · ସର୍ଗ 2.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.103.1
वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान् दशरथस्य च ।
अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः ॥ २.१०३.१ ॥
ରାମଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ତୃଷ୍ଣାରେ ଆକୁଳ ବଶିଷ୍ଠ ଦଶରଥଙ୍କ ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ସେହି ସ୍ଥାନ ଆଡ଼େ ଗଲେ।
2.103.2
राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति ।
ददृशुस्तत्र तत्तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम् ॥ २.१०३.२ ॥
ରାଣୀମାନେ ଧୀରେ ଧୀରେ ମନ୍ଦାକିନୀ ଆଡ଼େ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ରାମ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସେବିତ ସେହି ତୀର୍ଥକୁ ସେଠାରେ ଦେଖିଲେ।
2.103.3
कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता ।
सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्ऺचान्या राजयोषितः ॥ २.१०३.३ ॥
ଲୋତକରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶୁଖିଯାଉଥିବା ମୁଖରେ ଦୀନା କୌଶଲ୍ୟା ସୁମିତ୍ରାଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟ ରାଜନାରୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.103.4
इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम् ।
वने प्राक्केवलं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः ॥ २.१०३.४ ॥
ନିର୍ମଳ କର୍ମ କରୁଥିବା ସେହି ଅନାଥମାନଙ୍କର ଏହା କ୍ଲେଶମୟ ତୀର୍ଥ; ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ବନରେ ରାଜ୍ୟହୀନ ହୋଇଥିଲେ।
2.103.5
इतः सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः ।
स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात् ॥ २.१०३.५ ॥
ହେ ସୁମିତ୍ରା, ତୁମ ପୁଅ ସୌମିତ୍ରି ମୋ ପୁଅ ପାଇଁ ଏଠାରୁ ସର୍ବଦା ଅକ୍ଳାନ୍ତ ଭାବେ ନିଜେ ଜଳ ଆଣେ।
2.103.6
जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान्न तु गर्हितः ।
भ्रातुर्यदर्थसहितं सर्वं तद्विहितं गुणैः ॥ २.१०३.६ ॥
ତୁମ ପୁଅ ହୀନ କାମ ମଧ୍ୟ କରିଛି, ତଥାପି ସେ ନିନ୍ଦନୀୟ ନୁହେଁ; ଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଯାହା କରିଛି ତାହା ସବୁ ଗୁଣରେ ଭରପୂର।
2.103.7
अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः ।
नीचानर्थसमाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु ॥ २.१०३.७ ॥
ଏବେ ତୁମ ଏହି ପୁତ୍ର ମଧ୍ୟ, ଯିଏ କ୍ଲେଶର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ନୀଚ ଓ ଅନର୍ଥକାରୀ ଆଚରଣ ତ୍ୟାଗ କରି ନିଜ ଉଚିତ କର୍ମ ପରିତ୍ୟାଗ କରୁ।
2.103.8
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले ।
पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना ॥ २.१०३.८ ॥
ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗେ ଅଗ୍ରଭାଗ ଥିବା ଦର୍ଭ ଉପରେ ଭୂମିରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଇଙ୍ଗୁଦି ପିଣ୍ଯାକ ସେହି ବିଶାଳନୟନା ଦେଖିଲେ।
2.103.9
तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा ।
उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः ॥ २.१०३.९ ॥
ପିତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକାର୍ତ୍ତ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ରଖାଯାଇଥିବା ସେହି ପିଣ୍ଡ ଦେଖି ଦେବୀ କୌଶଲ୍ୟା ଦଶରଥଙ୍କ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
2.103.10
इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः ।
राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि ॥ २.१०३.१० ॥
ଏହା ମହାତ୍ମା ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁନାଥ ରାଘବଙ୍କ ପାଇଁ, ରାଘବ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ବିଧି ଅନୁସାରେ ଦେଖ।
2.103.11
तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः ।
नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम् ॥ २.१०३.११ ॥
ଦେବତୁଲ୍ୟ ସେହି ମହାତ୍ମା ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ, ଯିଏ ଭୋଗସୁଖ ଭୋଗିଛନ୍ତି, ଏହି ଭୋଜନ ଉପଯୁକ୍ତ ବୋଲି ମୁଁ ଭାବୁନି।
2.103.12
चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः ।
कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुङ्क्ते वसुधाधिपः ॥ २.१०३.१२ ॥
ଚାରି ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୃଥିବୀ ଭୋଗ କରି, ଇନ୍ଦ୍ରସମ ସେହି ପ୍ରଭୁ ପୃଥିବୀପତି କିପରି ଇଙ୍ଗୁଦି ପିଣ୍ଯାକ ଖାଉଛନ୍ତି?
2.103.13
अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित् प्रतिभाति मा ।
यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदीक्षोदमृद्धिमान् ॥ २.१०३.१३ ॥
ତେଣୁ ଜଗତରେ ମୋତେ ଏଥିଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ କିଛି ଲାଗୁନାହିଁ—ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ରାମ ପିତାଙ୍କୁ ଇଙ୍ଗୁଦୀର ଗୁଡ଼ ଦେଉଛନ୍ତି।
2.103.14
रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे ।
कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा ॥ २.१०३.१४ ॥
ରାମ ପିତାଙ୍କୁ ଦେଇଥିବା ଇଙ୍ଗୁଦୀର ଗୁଡ଼ ଦେଖି ମଧ୍ୟ, ଦୁଃଖରେ ମୋ ହୃଦୟ ହଜାର ଖଣ୍ଡ କାହିଁକି ହେଉନାହିଁ?
2.103.15
श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा ।
यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः ॥ २.१०३.१५ ॥
"ମଣିଷ ଯେଉଁ ଅନ୍ନ ଖାଏ, ତାର ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଅନ୍ନର"—ଏହି ଲୌକିକ ଶ୍ରୁତି ମୋତେ ସତ୍ୟ ଲାଗୁଛି।
2.103.16
एवमार्त्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा ।
ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम् ॥ २.१०३.१६ ॥
ଏହିପରି ଦୁଃଖିତା କୌଶଲ୍ୟାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସପତ୍ନୀମାନେ ଗଲେ; ସେତେବେଳେ ଆଶ୍ରମରେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଖସିପଡ଼ିଥିବା ଦେବତା ପରି ରାମଙ୍କୁ ସେମାନେ ଦେଖିଲେ।
2.103.17
सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः ।
आर्त्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः ॥ २.१०३.१७ ॥
ସର୍ବ ଭୋଗ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଶୋକରେ କୃଶ ମାତାମାନେ ଦୁଃଖରେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ କାନ୍ଦିଲେ।
2.103.18
तासां रामः समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान् ।
मातऽणां मनुजव्याघ्रः सर्वासां सत्यसङ्गरः ॥ २.१०३.१८ ॥
ସେମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଉଠି ଯାଇ, ସତ୍ୟପ୍ରତିଜ୍ଞ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କ ଶୁଭ ଚରଣ ଛୁଇଁଲେ।
2.103.19
ताः पाणिभिः सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलैः शुभैः ।
प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः ॥ २.१०३.१९ ॥
ଦୀର୍ଘ ନୟନା ସେହି ମାତାମାନେ ନିଜ କୋମଳ ଆଙ୍ଗୁଳିର ସୁଖଦ ସ୍ପର୍ଶ ଶୁଭ ହାତରେ ରାମଙ୍କ ପିଠିରୁ ଧୂଳି ପୋଛି ଦେଲେ।
2.103.20
सौमित्रिरपि ताः सर्वाः मातऽः सम्प्रेक्ष्य दुःखितः ।
अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम् ॥ २.१०३.२० ॥
ସୁମିତ୍ରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଲକ୍ଷ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମସ୍ତ ମାତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ରାମଙ୍କ ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
2.103.21
यथा रामे तथा तस्मिन् सर्वा ववृतिरे स्त्रियः ।
वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे ॥ २.१०३.२१ ॥
ରାମଙ୍କ ପ୍ରତି ଯେପରି, ସେହିପରି ଦଶରଥଙ୍କଠାରୁ ଜାତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେହି ସମସ୍ତ ନାରୀ ବ୍ୟବହାର କଲେ।
2.103.22
सीतापि चरणांस्तासामुपसंगृह्य दुःखिता ।
श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता ॥ २.१०३.२२ ॥
ସୀତା ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେହି ଶାଶୁମାନଙ୍କ ପାଦ ଛୁଇଁ, ଲୁହ ଭରା ଆଖିରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଠିଆ ହେଲେ।
2.103.23
तां परिष्वज्य दुःखार्त्तां माता दुहितरं यथा ।
वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१०३.२३ ॥
ଦୁଃଖ ପୀଡ଼ିତା, ବନବାସରେ କୃଶା ଓ ଦୀନା ସେହି ସୀତାଙ୍କୁ କୌଶଲ୍ୟା ମାତା ଯେପରି କନ୍ୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି ସେପରି ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
2.103.24
विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च ।
रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने ॥ २.१०३.२४ ॥
ବିଦେହ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁତ୍ରବଧୂ, ରାମଙ୍କ ପତ୍ନୀ—ନିର୍ଜନ ବନରେ ତୁମେ ଏପରି ଦୁଃଖ କିପରି ପାଇଲ?
2.103.25
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम् ।
काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः ॥ २.१०३.२५ ॥
ଖରା ଆଘାତରେ ତପ୍ତ ପଦ୍ମ ପରି, ମଳିନ ନୀଳୋତ୍ପଳ ପରି, ଧୂଳିରେ ମଳିନ ସୁନା ପରି, ମେଘରେ ଆବୃତ ଚନ୍ଦ୍ର ପରି (ସେ ଥିଲେ)।
2.103.26
मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाश्रयम्
भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः ॥ २.१०३.२६ ॥
ହେ ବୈଦେହୀ, ତୁମ ମୁଖ ଦେଖି ମୋ ମନରେ ଶୋକ ଅଗ୍ନି ପରି ଅତ୍ୟଧିକ ଦହୁଛି, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ନିଜ ଆଶ୍ରୟକୁ ଦହେ; ଏହା ବିପଦରୂପ ଅରଣିରୁ ଜନ୍ମିତ ଶୋକ।
2.103.27
ब्रुवन्त्यामेवमार्त्तायां जनन्यां भरताग्रजः ।
पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः ॥ २.१०३.२७ ॥
ମାତା ଏହିପରି ଦୁଃଖରେ କହୁଥିବା ବେଳେ, ଭରତଙ୍କ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତା ରାଘବ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କ ପାଦ ଧରିଲେ।
2.103.28
पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्र इवामराधिपः ।
प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसः सहैव तेनोपविवेश राघवः ॥ २.१०३.२८ ॥
ସେତେବେଳେ ଦେବରାଜ ଇନ୍ଦ୍ର ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ପରି, ଅଗ୍ନିସମ ମହାତେଜସ୍ୱୀ ପୁରୋହିତଙ୍କ ପାଦ ଧରି ରାଘବ ତାଙ୍କ ସହ ବସିଲେ।
2.103.29
ततो जघन्यं सहितैः समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः ।
जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरतस्तदाग्रजम् ॥ २.१०३.२९ ॥
ସେତେବେଳେ ଧର୍ମବାନ ଭରତ ମନ୍ତ୍ରୀ, ନଗରର ପ୍ରଧାନଗଣ, ସୈନ୍ୟ ଏବଂ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକଙ୍କ ସହ ପଛପଟେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭ୍ରାତାଙ୍କ ପାଖରେ ବସିଲେ।
2.103.30
उपोपविष्टस्तु तथा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम् ।
श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम् ॥ २.१०३.३० ॥
ଏପରି ପାଖରେ ବସିଥିବା ପରାକ୍ରମୀ ଭରତ, ତପସ୍ୱୀ ବେଶରେ ତେଜରେ ଜ୍ୱଳୁଥିବା ରାଘବଙ୍କୁ ଦେଖି, କର ଯୋଡ଼ି, ମହେନ୍ଦ୍ର ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ବିନମ୍ର ପରି ଥିଲେ।
2.103.31
किमेष वाक्यं भरतो ऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति ।
इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा ॥ २.१०३.३१ ॥
ଆଜି ଭରତ ରାଘବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ ଓ ସତ୍କାର କରି ଉଚିତ ବାକ୍ୟ କହିବେ କି ନାହିଁ, ଏହା ଭାବି ସେଠାରେ ଥିବା ଆର୍ଯ୍ୟଜନମାନଙ୍କ ମନରେ ବଡ଼ ଉତ୍କଣ୍ଠା ଜାତ ହେଲା।
2.103.32
स राघवः सत्यधृतिश्च लक्ष्मणो महानुभवो भरतश्च धार्मिकः ।
वृताः सुहृद्भिश्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यैः सहितास्त्रयो ऽग्नयः ॥ २.१०३.३२ ॥
ରାଘବ, ସତ୍ୟଧୃତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାବୀ ଧାର୍ମିକ ଭରତ, ସୁହୃଦମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଯଜ୍ଞରେ ସଦସ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ତିନି ଅଗ୍ନି ପରି ଶୋଭା ପାଇଲେ।