รามายณะของวาลมีกิ · สรรค 2.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.103.1
वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान् दशरथस्य च ।
अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः ॥ २.१०३.१ ॥
วสิษฐะ ผู้กระหายจะได้เห็นพระราม ได้นำบรรดาพระมเหสีของท้าวทศรถมาข้างหน้า แล้วมุ่งไปยังสถานที่นั้น
2.103.2
राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति ।
ददृशुस्तत्र तत्तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम् ॥ २.१०३.२ ॥
บรรดาพระมเหสีผู้เป็นพระราชินีเสด็จไปอย่างช้าๆ ตรงไปยังแม่น้ำมันทากินี แล้วได้เห็นท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์นั้น ซึ่งพระรามและพระลักษมณ์เคยเสด็จมาใช้ประโยชน์
2.103.3
कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता ।
सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्ऺचान्या राजयोषितः ॥ २.१०३.३ ॥
พระนางเการัลยา มีพระพักตร์เปียกด้วยน้ำตาและแห้งผากไป จึงตรัสด้วยความโศกเศร้าแก่พระนางสุมิตราและบรรดาพระราชินีอื่นๆ
2.103.4
इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम् ।
वने प्राक्केवलं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः ॥ २.१०३.४ ॥
ท่าน้ำนี้คือที่แห่งความเศร้าโศกของบรรดาผู้ไร้ที่พึ่งเหล่านั้น ผู้มีการกระทำไร้ที่ติ และผู้เคยถูกริบแคว้นของตนไปในป่านี้มาก่อน
2.103.5
इतः सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः ।
स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात् ॥ २.१०३.५ ॥
ดูกรพระนางสุมิตรา ที่นี่ โอรสของพระนางคือพระสุมิตรานั้นเอง ได้ตักน้ำให้โอรสของฉันอยู่เสมอโดยไม่เกียจคร้าน
2.103.6
जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान्न तु गर्हितः ।
भ्रातुर्यदर्थसहितं सर्वं तद्विहितं गुणैः ॥ २.१०३.६ ॥
โอรสของพระนางได้ทำแม้งานต่ำต้อย แต่ก็ไม่ควรถูกตำหนิ ทุกสิ่งที่ทำเพื่อพี่ชายนั้นกระทำด้วยคุณธรรมทั้งสิ้น
2.103.7
अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः ।
नीचानर्थसमाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु ॥ २.१०३.७ ॥
บัดนี้ ขอให้โอรสของพระนางผู้ไม่สมควรรับความทุกข์ยากเหล่านี้ จงละการกระทำที่ต่ำช้าและนำความพินาศมาให้ และละทิ้งหน้าที่อันชอบที่เป็นของตนเสียเถิด
2.103.8
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले ।
पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना ॥ २.१०३.८ ॥
บนหญ้าคาที่ปลายชี้ไปทางทิศใต้ นางได้เห็นบนพื้นดินมีขนมบดจากผลอิงคุดี ที่วางไว้เพื่อบิดาของนาง
2.103.9
तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा ।
उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः ॥ २.१०३.९ ॥
เมื่อพระนางเการัลยาผู้เป็นพระราชินีเห็นเครื่องบูชานั้นที่พระรามผู้โศกเศร้าเพื่อพระบิดาวางไว้บนพื้นดิน พระนางจึงตรัสแก่บรรดาพระมเหสีทั้งหมดของท้าวทศรถ
2.103.10
इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः ।
राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि ॥ २.१०३.१० ॥
นี่คือสิ่งที่พระรามผู้เป็นโอรสของพระเจ้าอิกษวากุ ผู้เป็นจอมกษัตริย์ผู้มีจิตใจสูงส่ง ถวายแด่พระบิดาของพระองค์ ดูเถิด นี่คือเครื่องบูชาที่ถวายตามพิธีที่กำหนดไว้
2.103.11
तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः ।
नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम् ॥ २.१०३.११ ॥
สำหรับกษัตริย์ผู้มีจิตใจสูงส่ง เสมอด้วยเทพเจ้า ผู้ได้เสวยสุขมาแล้ว ข้าพเจ้าไม่เห็นว่าอาหารนี้เหมาะสม
2.103.12
चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः ।
कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुङ्क्ते वसुधाधिपः ॥ २.१०३.१२ ॥
พระองค์ผู้เคยครอบครองแผ่นดินที่มีมหาสมุทรสี่ทิศล้อมรอบ เปรียบได้กับพระมเหนทร เหตุใดพระจอมแผ่นดินนั้นจึงต้องเสวยขนมบดจากผลอิงคุดีได้เล่า
2.103.13
अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित् प्रतिभाति मा ।
यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदीक्षोदमृद्धिमान् ॥ २.१०३.१३ ॥
เพราะเหตุนี้ ในโลกนี้ข้าพเจ้าไม่เห็นสิ่งใดน่าเศร้ายิ่งไปกว่า ที่พระรามผู้มีโชคลาภมากมายต้องถวายขนมบดจากผลอิงคุดีแด่พระบิดา
2.103.14
रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे ।
कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा ॥ २.१०३.१४ ॥
เมื่อเห็นขนมบดอิงคุดีที่พระรามถวายแด่พระบิดา ใจของข้าพเจ้าเหตุใดจึงไม่แตกเป็นพันเสี่ยงด้วยความทุกข์เล่า
2.103.15
श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा ।
यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः ॥ २.१०३.१५ ॥
คำสอนทางโลกของคัมภีร์พระเวทนี้ บัดนี้ข้าพเจ้าเห็นว่าเป็นความจริง คือ อาหารของบุรุษเป็นเช่นใด เทพเจ้าของเขาก็เป็นเช่นนั้น
2.103.16
एवमार्त्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा ।
ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम् ॥ २.१०३.१६ ॥
เมื่อปลอบโยนพระนางเการัลยาผู้โศกเศร้าเช่นนี้แล้ว บรรดาพระมเหสีร่วมเครือก็เสด็จจากไป และในอาศรมนั้นพวกนางได้เห็นพระรามเหมือนเทพเจ้าที่ตกจากสวรรค์
2.103.17
सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः ।
आर्त्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः ॥ २.१०३.१७ ॥
เมื่อเห็นพระรามที่ถูกพรากจากความสุขสบายทั้งปวง บรรดาพระมารดาผู้ซูบผอมด้วยความโศกและทุกข์ร้อน ก็ร้องไห้ออกมาเสียงดังและหลั่งน้ำตา
2.103.18
तासां रामः समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान् ।
मातऽणां मनुजव्याघ्रः सर्वासां सत्यसङ्गरः ॥ २.१०३.१८ ॥
พระรามลุกขึ้นเสด็จไปหาพระมารดาทั้งหมด แล้วทรงจับพระบาทอันเป็นมงคลของพระมารดาทุกพระองค์ พระรามผู้เป็นยอดแห่งมนุษย์และทรงรักษาสัจวาจาเสมอ
2.103.19
ताः पाणिभिः सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलैः शुभैः ।
प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः ॥ २.१०३.१९ ॥
บรรดาพระมารดาตาโตเหล่านั้น ใช้มือที่อ่อนนุ่ม ปลายนิ้วนุ่มละมุน และสัมผัสเป็นมงคล ปัดฝุ่นออกจากแผ่นหลังของพระราม
2.103.20
सौमित्रिरपि ताः सर्वाः मातऽः सम्प्रेक्ष्य दुःखितः ।
अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम् ॥ २.१०३.२० ॥
แม้พระสุมิตรา เมื่อเห็นพระมารดาทั้งหมดนั้นก็โศกเศร้า จึงค่อยๆ ก้มกราบพระมารดาทีละพระองค์ โดยตามหลังพระรามไปไม่ห่าง
2.103.21
यथा रामे तथा तस्मिन् सर्वा ववृतिरे स्त्रियः ।
वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे ॥ २.१०३.२१ ॥
เช่นที่หญิงทั้งหลายปฏิบัติต่อพระรามฉันใด พวกนางก็ปฏิบัติต่อพระลักษมณ์ผู้เกิดจากท้าวทศรถ ผู้มีลักษณะอันเป็นมงคลฉันนั้น
2.103.22
सीतापि चरणांस्तासामुपसंगृह्य दुःखिता ।
श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता ॥ २.१०३.२२ ॥
แม้สีดาก็เศร้าโศก จับเท้าของบรรดาแม่สามีเหล่านั้น แล้วยืนอยู่เบื้องหน้าพวกนาง ด้วยดวงตาที่เต็มไปด้วยน้ำตา
2.103.23
तां परिष्वज्य दुःखार्त्तां माता दुहितरं यथा ।
वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१०३.२३ ॥
เมื่อกอดนางผู้เศร้าโศกทุกข์ตรม ผอมโซเพราะการเนรเทศอยู่ในป่า และน่าสงสาร ดุจแม่กอดลูกสาว พระนางเกาศัลยาจึงกล่าวคำเหล่านี้
2.103.24
विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च ।
रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने ॥ २.१०३.२४ ॥
ธิดาของพระราชาแห่งวิเทหะ สะใภ้ของท้าวทศรถ และชายาของพระราม เหตุใดจึงต้องประสบทุกข์เช่นนี้ในป่าอันเปลี่ยวร้าง
2.103.25
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम् ।
काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः ॥ २.१०३.२५ ॥
ดุจดอกบัวที่ถูกแดดเผา ดุจดอกอุบลเหี่ยวเฉา ดุจทองคำที่หมองด้วยฝุ่น ดุจพระจันทร์ที่ถูกเมฆฝนบดบัง นางเป็นเช่นนั้น
2.103.26
मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाश्रयम्
भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः ॥ २.१०३.२६ ॥
เมื่อเห็นพระพักตร์ของเจ้า โอ วैเทหี ความโศกก็เผาผลาญใจของแม่อย่างรุนแรง ดุจไฟเผาที่อาศัยของตน ความโศกนี้เกิดจากไม้ก่อไฟแห่งความทุกข์ภัย
2.103.27
ब्रुवन्त्यामेवमार्त्तायां जनन्यां भरताग्रजः ।
पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः ॥ २.१०३.२७ ॥
ขณะที่พระมารดาผู้เศร้าโศกตรัสดังนี้ พระราฆวะ ผู้เป็นพี่ชายของพระภรต ได้เข้าไปหาพระวสิษฐ และจับเท้าของท่าน
2.103.28
पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्र इवामराधिपः ।
प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसः सहैव तेनोपविवेश राघवः ॥ २.१०३.२८ ॥
ดุจพระอินทร์ เจ้าแห่งเทวดา เข้าไปหาพระพฤหัสบดี ปุโรหิตผู้เปรียบดุจพระอัคนี ผู้มีรัศมีรุ่งโรจน์ยิ่งนัก ในขณะนั้นพระราฆวะจับเท้าของท่าน แล้วนั่งลงพร้อมกับท่าน
2.103.29
ततो जघन्यं सहितैः समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः ।
जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरतस्तदाग्रजम् ॥ २.१०३.२९ ॥
จากนั้น พระภรตผู้ชอบธรรม นั่งอยู่เบื้องหลังใกล้พี่ชายของตน พร้อมด้วยเหล่าอำมาตย์ ผู้นำชาวเมือง ทหาร และประชาชนผู้รู้ธรรมะยิ่งนัก
2.103.30
उपोपविष्टस्तु तथा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम् ।
श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम् ॥ २.१०३.३० ॥
พระภรตผู้กล้าหาญนั่งอยู่ใกล้ ๆ เช่นนั้น เมื่อเห็นพระราฆวะซึ่งรุ่งโรจน์ด้วยสิริ ทรงฉลองพระองค์เป็นนักพรต ก็ประนมมือ ดุจพระอินทร์ผู้ยิ่งใหญ่ประนมมือต่อพระประชาบดี ด้วยความสำรวม
2.103.31
किमेष वाक्यं भरतो ऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति ।
इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा ॥ २.१०३.३१ ॥
วันนี้พระภรตจะกราบพระราฆวะ ให้เกียรติ แล้วกล่าวถ้อยคำอันเหมาะสมหรือไม่ หมู่ชนผู้ทรงเกียรติในที่นั้นต่างเกิดความอยากรู้อย่างยิ่งในขณะนั้น ตามความเป็นจริง
2.103.32
स राघवः सत्यधृतिश्च लक्ष्मणो महानुभवो भरतश्च धार्मिकः ।
वृताः सुहृद्भिश्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यैः सहितास्त्रयो ऽग्नयः ॥ २.१०३.३२ ॥
พระราฆวะผู้มีความมั่นคงในสัตย์ พระลักษมณ์ และพระภรตผู้ยิ่งใหญ่และชอบธรรม ล้อมรอบด้วยมิตรสหาย ต่างรุ่งโรจน์ในพิธีบูชายัญ ดุจไฟสามกองพร้อมด้วยผู้ประกอบพิธีทั้งหลาย