ವಾಲ್ಮೀಕಿ ರಾಮಾಯಣ · ಸರ್ಗ 2.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.103.1
वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान् दशरथस्य च ।
अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः ॥ २.१०३.१ ॥
ರಾಮನ ದರ್ಶನದ ದಾಹದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟ ವಸಿಷ್ಠರು ದಶರಥನ ಪತ್ನಿಯರನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಆ ಸ್ಥಳದ ಕಡೆಗೆ ನಡೆದರು.
2.103.2
राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति ।
ददृशुस्तत्र तत्तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम् ॥ २.१०३.२ ॥
ರಾಣಿಯರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಂದಾಕಿನಿಯ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತಾ, ರಾಮ ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಸೇವಿಸಿದ್ದ ಆ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡರು.
2.103.3
कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता ।
सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्ऺचान्या राजयोषितः ॥ २.१०३.३ ॥
ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿ ಒಣಗುತ್ತಿದ್ದ ಮುಖದಿಂದ ದೀನಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಸುಮಿತ್ರೆಯೊಡನೆ ಮತ್ತು ಇತರ ರಾಜಸ್ತ್ರೀಯರೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದಳು.
2.103.4
इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम् ।
वने प्राक्केवलं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः ॥ २.१०३.४ ॥
ನಿರ್ಮಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದ ಆ ಅನಾಥರ ದುಃಖದ ತೀರ್ಥವಿದು; ಅವರು ಮೊದಲು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯವಿಲ್ಲದವರಾದರು.
2.103.5
इतः सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः ।
स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात् ॥ २.१०३.५ ॥
ಸುಮಿತ್ರೆ, ನಿನ್ನ ಮಗ ಸೌಮಿತ್ರಿ ನನ್ನ ಮಗನಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಂದ ಯಾವಾಗಲೂ ಆಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ತಾನೇ ನೀರು ತರುತ್ತಾನೆ.
2.103.6
जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान्न तु गर्हितः ।
भ्रातुर्यदर्थसहितं सर्वं तद्विहितं गुणैः ॥ २.१०३.६ ॥
ನಿನ್ನ ಮಗ ಕೀಳು ಕೆಲಸವನ್ನೂ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ, ಆದರೂ ಅವನು ನಿಂದನೀಯನಲ್ಲ; ತನ್ನ ಅಣ್ಣನಿಗಾಗಿ ಅವನು ಮಾಡಿದ್ದೆಲ್ಲವೂ ಸದ್ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
2.103.7
अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः ।
नीचानर्थसमाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु ॥ २.१०३.७ ॥
ಈಗ ನಿನ್ನ ಈ ಮಗನೂ, ಕಷ್ಟಗಳಿಗೆ ಅರ್ಹನಲ್ಲದವನು, ನೀಚ ಮತ್ತು ಅನರ್ಥಕಾರಿ ನಡತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ತನ್ನ ಯೋಗ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಿ.
2.103.8
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले ।
पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना ॥ २.१०३.८ ॥
ದಕ್ಷಿಣಾಭಿಮುಖ ತುದಿಯ ದರ್ಭೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ತಂದೆಯ ಇಂಗುದಿ ಹಿಂಡಿಯನ್ನು ಆ ವಿಶಾಲನಯನೆ ಕಂಡಳು.
2.103.9
तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा ।
उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः ॥ २.१०३.९ ॥
ತಂದೆಗಾಗಿ ದುಃಖಿತನಾದ ರಾಮನು ನೆಲದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಆ ಹಿಂಡಿಯನ್ನು ನೋಡಿ, ದೇವಿ ಕೌಸಲ್ಯೆ ದಶರಥನ ಎಲ್ಲ ಪತ್ನಿಯರಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
2.103.10
इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः ।
राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि ॥ २.१०३.१० ॥
ಇದು ಮಹಾತ್ಮ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಪ್ರಭು ರಾಘವನಿಗಾಗಿ, ರಾಘವನು ತಂದೆಗೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದು; ಇದನ್ನು ವಿಧಿಯಂತೆ ನೋಡಿರಿ.
2.103.11
तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः ।
नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम् ॥ २.१०३.११ ॥
ದೇವಸಮಾನನಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜನಿಗೆ, ಭೋಗಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವನಿಗೆ ಈ ಆಹಾರ ಯೋಗ್ಯವೆಂದು ನನಗೆ ತೋರುವುದಿಲ್ಲ.
2.103.12
चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः ।
कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुङ्क्ते वसुधाधिपः ॥ २.१०३.१२ ॥
ನಾಲ್ಕು ಸಮುದ್ರಗಳವರೆಗಿನ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಇಂದ್ರನಂತೆ ಸಮರ್ಥನಾದ ಆ ಪ್ರಭು ಭೂಪತಿ ಇಂಗುದಿ ಹಿಂಡಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾನೆ?
2.103.13
अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित् प्रतिभाति मा ।
यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदीक्षोदमृद्धिमान् ॥ २.१०३.१३ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಇದಕ್ಕಿಂತ ದುಃಖಕರವಾದುದು ಏನೂ ತೋರುತ್ತಿಲ್ಲ—ಐಶ್ವರ್ಯವಂತ ರಾಮನು ತಂದೆಗೆ ಇಂಗುದಿಯ ತಿರುಳನ್ನು ಕೊಡುವುದು.
2.103.14
रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे ।
कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा ॥ २.१०३.१४ ॥
ರಾಮನು ತಂದೆಗೆ ಕೊಟ್ಟ ಇಂಗುದಿಯ ತಿರುಳನ್ನು ನೋಡಿಯೂ, ದುಃಖದಿಂದ ನನ್ನ ಹೃದಯ ಏಕೆ ಸಾವಿರ ಚೂರಾಗಿ ಒಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ?
2.103.15
श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा ।
यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः ॥ २.१०३.१५ ॥
"ಮನುಷ್ಯನು ಯಾವ ಅನ್ನವನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾನೋ ಅವನ ದೇವತೆಗಳೂ ಅದೇ ಅನ್ನದವರು" ಎಂಬ ಈ ಲೌಕಿಕ ಶ್ರುತಿ ಸತ್ಯವೆಂದು ತೋರುತ್ತಿದೆ.
2.103.16
एवमार्त्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा ।
ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम् ॥ २.१०३.१६ ॥
ಹೀಗೆ ದುಃಖಿತಳಾದ ಕೌಸಲ್ಯೆಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಹೇಳಿ ಸವತಿಯರು ಹೋದರು; ಆಗ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗದಿಂದ ಬಿದ್ದ ದೇವತೆಯಂತಿದ್ದ ರಾಮನನ್ನು ಕಂಡರು.
2.103.17
सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः ।
आर्त्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः ॥ २.१०३.१७ ॥
ಸರ್ವ ಸುಖಗಳನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿದ ರಾಮನನ್ನು ನೋಡಿ, ಶೋಕದಿಂದ ಕೃಶರಾದ ತಾಯಂದಿರು ದುಃಖದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಳತೊಡಗಿದರು.
2.103.18
तासां रामः समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान् ।
मातऽणां मनुजव्याघ्रः सर्वासां सत्यसङ्गरः ॥ २.१०३.१८ ॥
ಅವರ ಬಳಿ ಎದ್ದು ಹೋಗಿ, ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪನಾದ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಮನು ಎಲ್ಲ ತಾಯಂದಿರ ಶುಭ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದನು.
2.103.19
ताः पाणिभिः सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलैः शुभैः ।
प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः ॥ २.१०३.१९ ॥
ಉದ್ದ ಕಣ್ಣಿನ ಆ ತಾಯಂದಿರು ತಮ್ಮ ಮೃದುವಾದ ಬೆರಳುಗಳ ಶುಭ ಕೈಗಳಿಂದ, ಸುಖಕರ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ರಾಮನ ಬೆನ್ನಿನ ಧೂಳನ್ನು ಒರೆಸಿದರು.
2.103.20
सौमित्रिरपि ताः सर्वाः मातऽः सम्प्रेक्ष्य दुःखितः ।
अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम् ॥ २.१०३.२० ॥
ಸುಮಿತ್ರೆಯ ಮಗ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಆ ಎಲ್ಲ ತಾಯಂದಿರನ್ನು ನೋಡಿ ದುಃಖಿತನಾಗಿ, ರಾಮನ ನಂತರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
2.103.21
यथा रामे तथा तस्मिन् सर्वा ववृतिरे स्त्रियः ।
वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे ॥ २.१०३.२१ ॥
ರಾಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ, ದಶರಥನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ, ಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಎಲ್ಲ ಸ್ತ್ರೀಯರು ನಡೆದುಕೊಂಡರು.
2.103.22
सीतापि चरणांस्तासामुपसंगृह्य दुःखिता ।
श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता ॥ २.१०३.२२ ॥
ಸೀತೆಯೂ ದುಃಖದಿಂದ ಆ ಅತ್ತೆಯಂದಿರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವರ ಮುಂದೆ ನಿಂತಳು.
2.103.23
तां परिष्वज्य दुःखार्त्तां माता दुहितरं यथा ।
वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१०३.२३ ॥
ದುಃಖದಿಂದ ಪೀಡಿತಳಾಗಿ, ವನವಾಸದಿಂದ ಕೃಶಳಾಗಿ, ದೀನಳಾಗಿದ್ದ ಆಕೆಯನ್ನು ತಾಯಿ ಮಗಳನ್ನು ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೌಸಲ್ಯೆ ಅಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು.
2.103.24
विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च ।
रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने ॥ २.१०३.२४ ॥
ವಿದೇಹರಾಜನ ಮಗಳೇ, ದಶರಥನ ಸೊಸೆಯೇ, ರಾಮನ ಪತ್ನಿಯೇ—ನಿರ್ಜನ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಇಂಥ ದುಃಖವನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಡೆದೆ?
2.103.25
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम् ।
काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः ॥ २.१०३.२५ ॥
ಬಿಸಿಲಿನಿಂದ ಬಾಡಿದ ಕಮಲದಂತೆ, ಬಾಡಿದ ನೀಲೋತ್ಪಲದಂತೆ, ಧೂಳಿನಿಂದ ಮಲಿನವಾದ ಚಿನ್ನದಂತೆ, ಮೇಘಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟ ಚಂದ್ರನಂತೆ (ಅವಳಿದ್ದಳು).
2.103.26
मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाश्रयम्
भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः ॥ २.१०३.२६ ॥
ವೈದೇಹಿ, ನಿನ್ನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶೋಕವು ಅಗ್ನಿ ತನ್ನ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಸುಡುವಂತೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಸುಡುತ್ತಿದೆ; ಇದು ಆಪತ್ತೆಂಬ ಅರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಶೋಕ.
2.103.27
ब्रुवन्त्यामेवमार्त्तायां जनन्यां भरताग्रजः ।
पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः ॥ २.१०३.२७ ॥
ತಾಯಿ ಹೀಗೆ ದುಃಖದಿಂದ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಭರತನ ಅಣ್ಣನಾದ ರಾಘವನು ವಸಿಷ್ಠರ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಅವರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದನು.
2.103.28
पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्र इवामराधिपः ।
प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसः सहैव तेनोपविवेश राघवः ॥ २.१०३.२८ ॥
ಆಗ ದೇವೇಂದ್ರನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಬಳಿ ಹೋಗುವಂತೆ, ಅಗ್ನಿಸಮಾನನಾದ, ಮಹಾ ತೇಜಸ್ವಿ ಪುರೋಹಿತರ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ರಾಘವನು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತನು.
2.103.29
ततो जघन्यं सहितैः समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः ।
जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरतस्तदाग्रजम् ॥ २.१०३.२९ ॥
ಆಗ ಧರ್ಮವಂತನಾದ ಭರತನು ಮಂತ್ರಿಗಳು, ನಗರದ ಪ್ರಮುಖರು, ಸೈನಿಕರು ಮತ್ತು ಧರ್ಮಜ್ಞರಾದ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಬಳಿ ಕುಳಿತನು.
2.103.30
उपोपविष्टस्तु तथा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम् ।
श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम् ॥ २.१०३.३० ॥
ಹೀಗೆ ಹತ್ತಿರ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಭರತನು, ತಪಸ್ವಿ ವೇಷದಲ್ಲಿ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಘವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಕೈಜೋಡಿಸಿ, ಮಹೇಂದ್ರನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಮುಂದೆ ವಿನಮ್ರನಾಗಿರುವಂತೆ ತೋರಿದನು.
2.103.31
किमेष वाक्यं भरतो ऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति ।
इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा ॥ २.१०३.३१ ॥
ಇಂದು ಭರತನು ರಾಘವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಗೌರವಿಸಿ ಸೂಕ್ತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವನೇ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಮಹಾ ಕುತೂಹಲ ಉಂಟಾಯಿತು.
2.103.32
स राघवः सत्यधृतिश्च लक्ष्मणो महानुभवो भरतश्च धार्मिकः ।
वृताः सुहृद्भिश्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यैः सहितास्त्रयो ऽग्नयः ॥ २.१०३.३२ ॥
ರಾಘವನು, ಸತ್ಯಧೃತಿಯುಳ್ಳ ಲಕ್ಷ್ಮಣನು, ಮಹಾ ಪ್ರಭಾವಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ಭರತನು, ಸ್ನೇಹಿತರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದು, ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಸದಸ್ಯರೊಡನೆ ಇರುವ ಮೂರು ಅಗ್ನಿಗಳಂತೆ ಶೋಭಿಸಿದರು.