വാല്മീകി രാമായണം · സർഗം 2.103
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.103.1
वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान् दशरथस्य च ।
अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः ॥ २.१०३.१ ॥
രാമദർശനത്തിനായുള്ള ദാഹത്താൽ വസിഷ്ഠൻ ദശരഥന്റെ പത്നിമാരെ മുന്നിൽ നിർത്തി ആ സ്ഥലത്തേക്ക് നീങ്ങി.
2.103.2
राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति ।
ददृशुस्तत्र तत्तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम् ॥ २.१०३.२ ॥
രാജപത്നിമാർ മന്ദമായി മന്ദാകിനിയിലേക്ക് നടക്കുമ്പോൾ രാമലക്ഷ്മണന്മാർ സേവിച്ചിരുന്ന ആ തീർത്ഥം അവിടെ കണ്ടു.
2.103.3
कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता ।
सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्ऺचान्या राजयोषितः ॥ २.१०३.३ ॥
കണ്ണീർ നിറഞ്ഞ്, വരണ്ടുപോകുന്ന മുഖത്തോടെ ദീനയായ കൗസല്യ സുമിത്രയോടും മറ്റ് രാജസ്ത്രീകളോടും പറഞ്ഞു.
2.103.4
इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम् ।
वने प्राक्केवलं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः ॥ २.१०३.४ ॥
നിർമ്മലകർമ്മികളായ ആ അനാഥരുടെ ക്ലേശം നിറഞ്ഞ തീർത്ഥമാണിത്; അവർ മുമ്പ് കാട്ടിൽ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി.
2.103.5
इतः सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः ।
स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात् ॥ २.१०३.५ ॥
സുമിത്രേ, നിന്റെ പുത്രൻ സൗമിത്രി എന്റെ പുത്രനുവേണ്ടി ഇവിടെനിന്ന് എപ്പോഴും ക്ഷീണമില്ലാതെ സ്വയം വെള്ളം കൊണ്ടുവരുന്നു.
2.103.6
जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान्न तु गर्हितः ।
भ्रातुर्यदर्थसहितं सर्वं तद्विहितं गुणैः ॥ २.१०३.६ ॥
നിന്റെ പുത്രൻ നിന്ദ്യമായ ജോലിയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്; എങ്കിലും അവൻ നിന്ദ്യനല്ല. സഹോദരനുവേണ്ടി അവൻ ചെയ്തതെല്ലാം ഗുണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്.
2.103.7
अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः ।
नीचानर्थसमाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु ॥ २.१०३.७ ॥
ഇപ്പോൾ നിന്റെ ഈ മകനും, ദുരിതങ്ങൾക്ക് അർഹനല്ലാത്തവൻ, അധമവും വിനാശകരവുമായ നടപടികൾ ഉപേക്ഷിച്ച് തനിക്കുള്ള ഉചിതകർമ്മം വിട്ടുകളയട്ടെ.
2.103.8
दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले ।
पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना ॥ २.१०३.८ ॥
തെക്കോട്ട് അഗ്രമുള്ള ദർഭപ്പുല്ലിന്മേൽ, നിലത്ത് വെച്ചിരുന്ന പിതാവിനുള്ള ഇങ്ങുദിപ്പിണ്ണാക്ക് ആ വിശാലനേത്രയായവൾ കണ്ടു.
2.103.9
तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा ।
उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः ॥ २.१०३.९ ॥
പിതാവിനുവേണ്ടി ദുഃഖിതനായ രാമൻ നിലത്ത് വെച്ച ആ പിണ്ണാക്ക് കണ്ട്, ദേവി കൗസല്യ ദശരഥന്റെ എല്ലാ പത്നിമാരോടും പറഞ്ഞു.
2.103.10
इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः ।
राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि ॥ २.१०३.१० ॥
ഇത് മഹാത്മാവായ ഇക്ഷ്വാകു നാഥൻ രാഘവനുവേണ്ടി, രാഘവൻ പിതാവിന് നൽകിയത്; ഇതു വിധിപ്രകാരം നോക്കുക.
2.103.11
तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः ।
नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम् ॥ २.१०३.११ ॥
ദേവതുല്യനായ ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന്, ഭോഗസുഖങ്ങൾ അനുഭവിച്ചവന് ഈ ഭക്ഷണം യോജിച്ചതെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നില്ല.
2.103.12
चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः ।
कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुङ्क्ते वसुधाधिपः ॥ २.१०३.१२ ॥
നാലു സമുദ്രങ്ങൾ വരെയുള്ള ഭൂമി അനുഭവിച്ച്, ഇന്ദ്രസമനായ ആ പ്രഭുവായ ഭൂപതി ഇങ്ങുദിപ്പിണ്ണാക്ക് എങ്ങനെ ഭക്ഷിക്കുന്നു?
2.103.13
अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित् प्रतिभाति मा ।
यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदीक्षोदमृद्धिमान् ॥ २.१०३.१३ ॥
അതിനാൽ ലോകത്തിൽ എനിക്ക് ഇതിനെക്കാൾ ദുഃഖകരമായി ഒന്നും തോന്നുന്നില്ല—ഐശ്വര്യവാനായ രാമൻ പിതാവിന് ഇംഗുദിയുടെ കുഴമ്പ് നൽകുന്നത്.
2.103.14
रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे ।
कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा ॥ २.१०३.१४ ॥
രാമൻ പിതാവിന് നൽകിയ ഇംഗുദിക്കുഴമ്പ് കണ്ടിട്ടും, ദുഃഖത്താൽ എന്റെ ഹൃദയം ആയിരം കഷണങ്ങളായി പൊട്ടിപ്പോകാത്തത് എന്തുകൊണ്ട്?
2.103.15
श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा ।
यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः ॥ २.१०३.१५ ॥
"മനുഷ്യൻ ഏത് അന്നം ഭക്ഷിക്കുന്നുവോ അവന്റെ ദേവതകളും അതേ അന്നത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്" എന്ന ഈ ലൗകിക ശ്രുതി സത്യമെന്ന് എനിക്ക് തോന്നുന്നു.
2.103.16
एवमार्त्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा ।
ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम् ॥ २.१०३.१६ ॥
ഇങ്ങനെ ദുഃഖിതയായ കൗസല്യയെ ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം സപത്നിമാർ പോയി; അപ്പോൾ ആശ്രമത്തിൽ സ്വർഗത്തിൽ നിന്ന് വീണ ദേവനെപ്പോലെ രാമനെ അവർ കണ്ടു.
2.103.17
सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः ।
आर्त्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः ॥ २.१०३.१७ ॥
സർവസുഖങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച രാമനെ കണ്ട്, ശോകത്താൽ ക്ഷീണിച്ച അമ്മമാർ ദുഃഖത്തോടെ ഉറക്കെ കണ്ണീർ വാർത്തു.
2.103.18
तासां रामः समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान् ।
मातऽणां मनुजव्याघ्रः सर्वासां सत्यसङ्गरः ॥ २.१०३.१८ ॥
അവരുടെ അരികിൽ എഴുന്നേറ്റു ചെന്ന്, സത്യസന്ധനായ നരശ്രേഷ്ഠൻ രാമൻ എല്ലാ അമ്മമാരുടെയും മംഗളപാദങ്ങളിൽ തൊട്ടു.
2.103.19
ताः पाणिभिः सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलैः शुभैः ।
प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः ॥ २.१०३.१९ ॥
നീണ്ട കണ്ണുകളുള്ള ആ അമ്മമാർ തങ്ങളുടെ മൃദുവായ വിരലുകളാൽ, സുഖസ്പർശത്തോടെ, ശുഭമായ കൈകളാൽ രാമന്റെ പുറത്തുനിന്ന് പൊടി തുടച്ചുകളഞ്ഞു.
2.103.20
सौमित्रिरपि ताः सर्वाः मातऽः सम्प्रेक्ष्य दुःखितः ।
अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम् ॥ २.१०३.२० ॥
സുമിത്രയുടെ പുത്രനായ ലക്ഷ്മണനും ആ അമ്മമാരെ എല്ലാവരെയും കണ്ട് ദുഃഖിതനായി, രാമന് പിന്നാലെ പതുക്കെ ഓരോരുത്തരെയായി വണങ്ങി.
2.103.21
यथा रामे तथा तस्मिन् सर्वा ववृतिरे स्त्रियः ।
वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे ॥ २.१०३.२१ ॥
രാമനോടെന്നപോലെ, ദശരഥനിൽനിന്ന് ജനിച്ച ശുഭലക്ഷണനായ ലക്ഷ്മണനോടും ആ സ്ത്രീകളെല്ലാം പെരുമാറി.
2.103.22
सीतापि चरणांस्तासामुपसंगृह्य दुःखिता ।
श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता ॥ २.१०३.२२ ॥
സീതയും ദുഃഖിതയായി ആ അമ്മായിയമ്മമാരുടെ പാദങ്ങളിൽ തൊട്ടു വന്ദിച്ചു; കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ അവരുടെ മുന്നിൽ നിന്നു.
2.103.23
तां परिष्वज्य दुःखार्त्तां माता दुहितरं यथा ।
वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत् ॥ २.१०३.२३ ॥
ദുഃഖാർത്തയും വനവാസത്താൽ മെലിഞ്ഞവളും ദീനയുമായ അവളെ, അമ്മ മകളെ എന്നപോലെ പുണർന്ന് കൗസല്യ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
2.103.24
विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च ।
रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने ॥ २.१०३.२४ ॥
വിദേഹരാജാവിന്റെ പുത്രീ, ദശരഥന്റെ മരുമകളേ, രാമന്റെ പത്നീ—വിജനമായ വനത്തിൽ നീ ഇത്തരം ദുഃഖം എങ്ങനെ പ്രാപിച്ചു?
2.103.25
पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम् ।
काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः ॥ २.१०३.२५ ॥
വെയിലേറ്റു വാടിയ താമരപോലെയും, വാടിയ നീലോൽപലം പോലെയും, പൊടിപടലത്താൽ മങ്ങിയ സ്വർണ്ണം പോലെയും, മേഘങ്ങളാൽ മറയ്ക്കപ്പെട്ട ചന്ദ്രനെപ്പോലെയും (അവൾ ആയിരുന്നു).
2.103.26
मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाश्रयम्
भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः ॥ २.१०३.२६ ॥
വൈദേഹീ, നിന്റെ മുഖം കണ്ട് എന്റെ മനസ്സിൽ ശോകം അഗ്നി തന്റെ ആശ്രയത്തെ ദഹിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ അതിതീവ്രമായി ദഹിപ്പിക്കുന്നു; ആപത്തെന്ന അരണിയിൽ ജനിച്ച ശോകമാണിത്.
2.103.27
ब्रुवन्त्यामेवमार्त्तायां जनन्यां भरताग्रजः ।
पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः ॥ २.१०३.२७ ॥
അമ്മ ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തോടെ സംസാരിക്കുമ്പോൾ, ഭരതന്റെ ജ്യേഷ്ഠനായ രാഘവൻ വസിഷ്ഠന്റെ അടുത്തെത്തി അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ പിടിച്ചു.
2.103.28
पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्र इवामराधिपः ।
प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसः सहैव तेनोपविवेश राघवः ॥ २.१०३.२८ ॥
അപ്പോൾ ദേവേന്ദ്രൻ ബൃഹസ്പതിയുടെ അടുത്തെത്തുന്നതുപോലെ, അഗ്നിതുല്യനും മഹാതേജസ്വിയുമായ പുരോഹിതന്റെ പാദങ്ങളിൽ പിടിച്ച് രാഘവൻ അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം ഇരുന്നു.
2.103.29
ततो जघन्यं सहितैः समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः ।
जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरतस्तदाग्रजम् ॥ २.१०३.२९ ॥
അപ്പോൾ ധർമ്മവാനായ ഭരതൻ, മന്ത്രിമാരും നഗരപ്രമുഖരും സൈനികരും ധർമ്മജ്ഞരായ ജനങ്ങളും കൂടെയിരിക്കെ, പിന്നിരയിൽ തന്റെ ജ്യേഷ്ഠന്റെ അരികിൽ ഇരുന്നു.
2.103.30
उपोपविष्टस्तु तथा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम् ।
श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम् ॥ २.१०३.३० ॥
അങ്ങനെ അരികിലിരുന്ന വീരനായ ഭരതൻ, തപസ്വിവേഷത്തിൽ തേജസ്സോടെ ജ്വലിക്കുന്ന രാഘവനെ കണ്ട്, കൈകൂപ്പി, മഹേന്ദ്രൻ പ്രജാപതിയെ എന്നപോലെ വിനീതനായി ഇരുന്നു.
2.103.31
किमेष वाक्यं भरतो ऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति ।
इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा ॥ २.१०३.३१ ॥
ഇന്ന് ഭരതൻ രാഘവനെ വണങ്ങി ആദരിച്ച് ഉചിതമായ വാക്കുകൾ പറയുമോ എന്ന് അവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആര്യജനങ്ങൾക്ക് വലിയ ജിജ്ഞാസ ഉണ്ടായി.
2.103.32
स राघवः सत्यधृतिश्च लक्ष्मणो महानुभवो भरतश्च धार्मिकः ।
वृताः सुहृद्भिश्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यैः सहितास्त्रयो ऽग्नयः ॥ २.१०३.३२ ॥
രാഘവനും സത്യധൃതിയായ ലക്ഷ്മണനും മഹാപ്രഭാവനായ ധാർമ്മികൻ ഭരതനും സുഹൃത്തുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് യാഗത്തിൽ സദസ്യരോടൊപ്പമുള്ള മൂന്ന് അഗ്നികളെപ്പോലെ പ്രകാശിച്ചു.