वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.113
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.113.1
ततः शिरसि कृत्वा तु पादुके भरतस्तदा ।
आरुरोह रथं हृष्टः शत्रुघ्नेन समन्वितः ॥ २.११३.१ ॥
तेव्हा भरताने ती पादुका मस्तकावर धारण केली आणि आनंदाने शत्रुघ्नासह रथावर आरूढ झाला.
2.113.2
वसिष्ऺठो वामदेवश्च जाबालिश्च दृढव्रतः ।
अग्रतः प्रययुः सर्वे मन्त्रिणो मन्त्रपूजिताः ॥ २.११३.२ ॥
वसिष्ठ, वामदेव आणि दृढव्रत जाबालि, तसेच मंत्रणेने गौरविलेले सर्व मंत्री पुढे चालले.
2.113.3
मन्दाकिनीं नदीं रम्यां प्राङ्मुखास्ते ययुस्तदा ।
प्रदक्षिणं च कुर्वाणाश्चित्रकूटं महागिरिम् ॥ २.११३.३ ॥
तेव्हा ते पूर्वाभिमुख होऊन रमणीय मंदाकिनी नदीकडे गेले; महापर्वत चित्रकूटाला प्रदक्षिणा घालत चालले.
2.113.4
पश्यन् धातुसहस्राणि रम्याणि विविधानि च ।
प्रययौ तस्य पार्श्वेन ससैन्यो भरतस्तदा ॥ २.११३.४ ॥
नानाप्रकारच्या हजारो सुंदर धातुवर्णांचे दर्शन घेत भरत सैन्यासह त्या पर्वताच्या बाजूने चालला.
2.113.5
अदूराच्चित्रकूटस्य ददर्श भरतस्तदा ।
आश्रमं यत्र स मुनिर्भरद्वाजः कृतालयः ॥ २.११३.५ ॥
चित्रकूटाच्या जवळच भरताला भरद्वाज मुनींचा आश्रम दिसला, जिथे ते राहत होते.
2.113.6
स तमाश्रममागम्य भरद्वाजस्य बुद्धिमान् ।
अवतीर्य रथात् पादौ ववन्दे भरतस्तदा ॥ २.११३.६ ॥
बुद्धिमान भरताने त्या आश्रमात पोहोचून रथातून उतरून भरद्वाजांच्या चरणांना वंदन केले.
2.113.7
ततो हृष्टो भरद्वाजो भरतं वाक्यमब्रवीत् ।
अपि कृत्यं कृतं तात रामेण च समागतम् ॥ २.११३.७ ॥
तेव्हा आनंदित झालेले भरद्वाज भरताला म्हणाले - हे वत्सा, तुझे कर्तव्य पूर्ण झाले का? रामाशी तुझी भेट झाली का?
2.113.8
एवमुक्तः स तु ततो भरद्वाजेन धीमता ।
प्रत्युवाच भरद्वाजं भरतो भ्रातृवत्सलः ॥ २.११३.८ ॥
बुद्धिमान भरद्वाजांनी असे विचारल्यावर, बंधुप्रेमी भरताने भरद्वाजांना उत्तर दिले.
2.113.9
स याच्यमानो गुरुणा मया च दृढविक्रमः ।
राघवः परमप्रीतो वसिष्ठं वाक्यमब्रवीत् ॥ २.११३.९ ॥
गुरू आणि मी विनंती केल्यावर दृढपराक्रमी राघव अत्यंत प्रसन्न होऊन वसिष्ठांना म्हणाले.
2.113.10
पितुः प्रतिज्ञां तामेव पालयिष्यामि तत्त्वतः ।
चतुर्दश हि वर्षाणि या प्रतिज्ञा पितुर्मम ॥ २.११३.१० ॥
माझ्या वडिलांची ती प्रतिज्ञा मी खरोखरच पाळीन; ती चौदा वर्षांची माझ्या पित्याची प्रतिज्ञा आहे.
2.113.11
एवमुक्तो महाप्राज्ञो वसिष्ठः प्रत्युवाच ह ।
वाक्यज्ञो वाक्यकुशलं राघवं वचनं महत् ॥ २.११३.११ ॥
असे म्हटल्यावर महाप्राज्ञ वसिष्ठ वाक्यज्ञ आणि वाक्कुशल राघवांना हे महान वचन बोलले.
2.113.12
एते प्रयच्छ संहृष्टः पादुके हेमभूषिते ।
अयोध्यायां महाप्राज्ञ योगक्षेमकरे तव ॥ २.११३.१२ ॥
हे महाप्राज्ञा, आनंदाने सोन्याने अलंकृत या दोन्ही पादुका दे; त्या अयोध्येत तुझे योगक्षेम सांभाळतील.
2.113.13
एवमुक्तो वसिष्ठेन राघवः प्राङ्मुखः स्थितः ।
पादुके अधिरुह्यैते मम राज्याय वै ददौ ॥ २.११३.१३ ॥
वसिष्ठांनी असे सांगितल्यावर राघव पूर्वाभिमुख उभे राहिले; या पादुकांवर चढून त्यांनी माझ्या राज्यासाठी त्या दिल्या.
2.113.14
निवृत्तो ऽहमनुज्ञातो रामेण सुमहात्मना ।
अयोध्यामेव गच्छामि गृहीत्वा पादुके शुभे ॥ २.११३.१४ ॥
महात्मा रामांची अनुज्ञा मिळाल्यावर मी परतलो आहे; ही शुभ पादुका घेऊन मी अयोध्येलाच जात आहे.
2.113.15
एतच्छ्रुत्वा शुभं वाक्यं भरतस्य महात्मनः ।
भरद्वाजः शुभतरं मुनिर्वाक्यमुवाच तम् ॥ २.११३.१५ ॥
महात्मा भरतांचे हे शुभ वचन ऐकून मुनी भरद्वाज त्यांना अधिक शुभ वाक्य म्हणाले.
2.113.16
नैतच्चित्रं नरव्याघ्र शीलवृत्तवतां वर ।
यदार्यं त्वयि तिष्ठेत्तु निम्ने सृष्टमिवोदकम् ॥ २.११३.१६ ॥
हे नरव्याघ्रा, शील आणि आचार असणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठा! तुझ्यात आर्यभाव टिकून राहणे आश्चर्याचे नाही; खोलगट जागी ओतलेले पाणी टिकते तसे.
2.113.17
अमृतः स महाबाहुः पिता दशरथस्तव ।
यस्य त्वमीदृशः पुत्रो धर्मज्ञो धर्मवत्सलः ॥ २.११३.१७ ॥
तुझे पिता, महाबाहू दशरथ, अमर आहेत; ज्यांना तुझ्यासारखा धर्मज्ञ आणि धर्मप्रिय पुत्र लाभला आहे.
2.113.18
तमृषिं तु महात्मानमुक्तवाक्यं कृताञ्जलिः ।
आमतन्त्रयितुमारेभे चरणावुपगृह्य च ॥ २.११३.१८ ॥
ते बोलून झालेल्या त्या महात्मा ऋषींना, हात जोडून भरताने निरोप मागण्यास आरंभ केला आणि त्यांचे चरण धरले.
2.113.19
ततः प्रदक्षिणं कृत्वा भरद्वाजं पुनःपुनः ।
भरतस्तु ययौ श्रीमानयोध्यां सह मन्त्रिभिः ॥ २.११३.१९ ॥
नंतर भरद्वाजांची वारंवार प्रदक्षिणा करून श्रीमान भरत मंत्र्यांसह अयोध्येकडे गेला.
2.113.20
यानैश्च शकटैश्चैव हयैर्नागैश्च सा चमूः ।
पुनर्निवृत्ता विस्तीर्णा भरतस्यानुयायिनी ॥ २.११३.२० ॥
रथ, गाड्या, घोडे आणि हत्तींसह भरताच्या मागे चाललेले ते विशाल सैन्य पुन्हा परतले.
2.113.21
ततस्ते यमुनां दिव्यां नदीं तीर्त्वोर्मिमालिनीम् ।
ददृशुस्तां पुनः सर्वे गङ्गां शुभजलां नदीम् ॥ २.११३.२१ ॥
नंतर त्यांनी लाटांच्या माळांनी नटलेली दिव्य यमुना नदी ओलांडली; आणि सर्वांनी पुन्हा शुभजल गंगा नदी पाहिली.
2.113.22
तां रम्यजलसम्पूर्णां सन्तीर्य सहबान्धवः ।
शृङ्गिबेरपुरं रम्यं प्रविवेश ससैनिकः ॥ २.११३.२२ ॥
रमणीय जलांनी भरलेली ती नदी ओलांडून नातेवाईक व सैनिकांसह त्याने सुंदर शृंगिबेरपुरात प्रवेश केला.
2.113.23
शृङ्गिबेरपुराद्भूयस्त्वयोध्यां संददर्श ह ॥ २.११३.२३ ॥
शृंगिबेरपुरातून त्याने पुन्हा अयोध्येला पाहिले.
2.113.24
अयोध्यां च ततो दृष्ट्वा पित्रा भ्रात्रा विवर्जिताम् ।
भरतो दुःखसन्तप्तः सारथिं चेदमब्रवीत् ॥ २.११३.२४ ॥
पिता व भावाविना असलेली अयोध्या पाहून दुःखाने तप्त झालेला भरत सारथ्याला असे म्हणाला.
2.113.25
सारथे पश्य विध्वस्ता सायोध्या न प्रकाशते ।
निराकारा निरानन्दा दीना प्रतिहतस्वरा ॥ २.११३.२५ ॥
हे सारथी, पाहा, उद्ध्वस्त झालेली ती अयोध्या आता प्रकाशत नाही. ती निराकार, आनंदहीन, दीन आणि स्वर खुंटलेली झाली आहे.