વાલ્મીકિ રામાયણ · સર્ગ 2.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.26.1
अभिवाद्य तु कौसल्यां रामः सम्प्रस्थितो वनम्।
कृतस्वस्त्ययनो मात्रा धर्मिष्ठे वर्त्मनि स्थितः ॥ २.२६.१ ॥
રામે કૌસલ્યાને પ્રણામ કર્યા અને વન તરફ પ્રસ્થાન કર્યું. માતાના કલ્યાણાશીર્વાદ મેળવીને તે ધર્મમાર્ગ પર સ્થિર હતા.
2.26.2
विराजयन् राजसुतो राजमार्गं नरैर्वृतम्।
हृदयान्याममन्थेव जनस्य गुणवत्तया ॥ २.२६.२ ॥
રાજકુમાર લોકોથી ભરેલા રાજમાર્ગને શોભાવતા હતા; પોતાના ગુણોથી તેમણે લોકોના હૃદય જાણે મથી નાખ્યા.
2.26.3
वैदेही चापि तत् सर्वं न शुश्राव तपस्विनी।
तदेव हृदि तस्याश्च यौवराज्याभिषेचनम् ॥ २.२६.३ ॥
વૈદેહીએ પણ તે બધું સાંભળ્યું નહોતું; એ તપસ્વિનીના હૃદયમાં યૌવરાજ્યાભિષેકની જ વાત હતી.
2.26.4
देवकार्यं स्म सा कृत्वा कृतज्ञा हृष्टचेतना।
अभिज्ञा राजधर्माणां राजपुत्री प्रतीक्षति ॥ २.२६.४ ॥
દેવકાર્ય પૂર્ણ કરીને, કૃતજ્ઞ અને પ્રસન્ન ચિત્તે, રાજધર્મો જાણનારી તે રાજપુત્રી રાહ જોઈ રહી હતી.
2.26.5
प्रविवेशाथ रामस्तु स्ववेश्म सुविभूषितम्।
प्रहृष्टजनसम्पूर्णं ह्रिया किंचिदवाङ्मुखः ॥ २.२६.५ ॥
પછી રામ પોતાના સુશોભિત નિવાસમાં પ્રવેશ્યા, જે પ્રસન્ન લોકોથી ભરેલું હતું; લજ્જાથી તેમનું મોં કંઈક નીચું હતું.
2.26.6
अथ सीता समुत्पत्य वेपमाना च तं पतिम्।
अपश्यच्छोकसंतप्तं चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियम् ॥ २.२६.६ ॥
પછી સીતા ઝડપથી ઊભાં થયાં, ધ્રૂજતાં, અને પોતાના પતિને જોયા, જે શોકથી સંતપ્ત અને ચિંતાથી ઇન્દ્રિયો વ્યાકુળ હતા.
2.26.7
तां दृष्ट्वा स हि धर्मात्मा न शशाक मनोगतम्।
तं शोकं राघवः सोढुं ततो विवृततां गतः ॥ २.२६.७ ॥
તેને જોઈને ધર્માત્મા રાઘવ મનની વાત કહી શક્યા નહીં; તે શોક સહન ન થવાથી પછી તેઓ ખુલ્લા પડ્યા.
2.26.8
विवर्णवदनं दृष्ट्वा तं प्रस्विन्नममर्षणम्।
आह दुःखाभिसंतप्ता किमिदानीमिदं प्रभो ॥ २.२६.८ ॥
તેનું ફિક્કું મુખ અને પસીનાથી ભીંજાયેલું, ક્ષુબ્ધ રૂપ જોઈને દુઃખથી પીડાયેલી સીતા બોલી, "હે પ્રભુ, હવે આ શું છે?"
2.26.9
अद्य बार्हस्पतः श्रीमान् युक्तः पुष्येण राघव।
प्रोच्यते ब्राह्मणैः प्राज्ञैः केन त्वमसि दुर्मनाः ॥ २.२६.९ ॥
આજે બૃહસ્પતિનું શુભ પુષ્ય નક્ષત્ર યોગ કરે છે એમ જ્ઞાની બ્રાહ્મણો કહે છે, હે રાઘવ; તો કયા કારણે તું ઉદાસ મનવાળો છે?
2.26.10
न ते शतशलाकेन जलफेननिभेन च।
आवृतं वदनं वल्गु च्छत्रेणाभिविराजते ॥ २.२६.१० ॥
સો શળિયાવાળા, પાણીના ફીણ જેવા છત્રથી તારું સુંદર મુખ ઢંકાયેલું નથી; તોય તે શોભી રહ્યું છે.
2.26.11
व्यजनाभ्यां च मुख्याभ्यां शतपत्रनिभेक्षणम्।
चन्द्रहंसप्रकाशाभ्यां वीज्यते न तवाननम् ॥ २.२६.११ ॥
કમળની પાંખડી જેવા નેત્રવાળા તારા મુખ પર ચંદ્ર અને હંસ જેવા તેજસ્વી બે ઉત્તમ પંખાથી પવન નાખવામાં આવતો નથી.
2.26.12
वाग्मिनो वन्दिनश्चापि प्रहृष्टास्त्वां नरर्षभ।
स्तुवन्तो नाद्य दृश्यन्ते मङ्गलैः सूतमागधाः ॥ २.२६.१२ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, આજે આનંદિત વાચાળ વંદીઓ, સૂત અને માગધો મંગલ વચનોથી તારી સ્તુતિ કરતા દેખાતા નથી.
2.26.13
न ते क्षौद्रं च दधि च ब्राह्मणा वेदपारगाः।
मूर्ध्नि मूर्धाभिषिक्तस्य ददति स्म विधानतः ॥ २.२६.१३ ॥
વેદપારંગત બ્રાહ્મણોએ વિધિપૂર્વક મૂર્ધાભિષિક્ત એવા તારા મસ્તક પર મધ અને દહીં રેડ્યાં નથી.
2.26.14
न त्वां प्रकृतयः सर्वाः श्रेणीमुख्याश्च भूषिताः।
अनुव्रजितुमिच्छन्ति पौरजानपदास्तथा ॥ २.२६.१४ ॥
નગર અને જનપદના સર્વ લોકો તથા શ્રેણીઓના મુખ્ય જનો શણગારાયેલા હોવા છતાં તારી સાથે જવા ઇચ્છતા નથી.
2.26.15
चतुर्भिर्वेगसम्पन्नैर्हयैः काञ्चनभूषणैः।
मुख्यः पुष्परथो युक्तः किं न गच्छति तेऽग्रतः ॥ २.२६.१५ ॥
ચાર વેગવાન ઘોડાઓ અને સોનાના આભૂષણોથી જોડાયેલો મુખ્ય પુષ્પરથ તારી આગળ કેમ નથી જતો?
2.26.16
न हस्ती चाग्रतः श्रीमान् सर्वलक्षणपूजितः।
प्रयाणे लक्ष्यते वीर कृष्णमेघगिरिप्रभः ॥ २.२६.१६ ॥
હે વીર, સર્વ શુભ લક્ષણોથી પૂજિત, કાળા મેઘ કે પર્વત જેવો તેજસ્વી શ્રીમાન હાથી પણ પ્રયાણમાં આગળ દેખાતો નથી.
2.26.17
न च काञ्चनचित्रं ते पश्यामि प्रियदर्शन।
भद्रासनं पुरस्कृत्य यान्तं वीर पुरःसरम् ॥ २.२६.१७ ॥
હે પ્રિયદર્શન, હે વીર, સોનાથી શણગારેલું ભદ્રાસન આગળ રાખીને આગળ જતા તને હું જોતો નથી.
2.26.18
अभिषेको यदा सज्जः किमिदानीमिदं तव।
अपूर्वो मुखवर्णश्च न प्रहर्षश्च लक्ष्यते ॥ २.२६.१८ ॥
અભિષેક તૈયાર હોવા છતાં હવે તને આ શું થયું છે? તારા મુખનો વર્ણ અસામાન્ય છે, અને હર્ષ પણ દેખાતો નથી.
2.26.19
इतीव विलपन्तीं तां प्रोवाच रघुनन्दनः।
सीते तत्रभवांस्तातः प्रव्राजयति मां वनम् ॥ २.२६.१९ ॥
આ રીતે વિલાપ કરતી તેને રઘુનંદને કહ્યું: હે સીતા, પૂજ્ય પિતા મને વનમાં મોકલી રહ્યા છે.
2.26.20
कुले महति सम्भूते धर्मज्ञे धर्मचारिणि।
शृणु जानकि येनेदं क्रमेणाद्यागतं मम ॥ २.२६.२० ॥
હે જાનકી, મહાન કુળમાં જન્મેલી, ધર્મને જાણનારી અને ધર્મનું આચરણ કરનારી, સાંભળ, આ ક્રમે આજે મારા પર કેવી રીતે આવ્યું.
2.26.21
राज्ञा सत्यप्रतिज्ञेन पित्रा दशरथेन वै।
कैकेय्यै मम मात्रे तु पुरा दत्तौ महावरौ ॥ २.२६.२१ ॥
સત્યપ્રતિજ્ઞ રાજા, મારા પિતા દશરથે પૂર્વે મારી માતા કૈકેયીને બે મહાન વરદાન આપ્યા હતા.
2.26.22
तयाद्य मम सज्जेऽस्मिन्नभिषेके नृपोद्यते।
प्रचोदितः स समयो धर्मेण प्रतिनिर्जितः ॥ २.२६.२२ ॥
આજે તેના દ્વારા, મારા આ રાજ્યાભિષેકની તૈયારી ચાલતી હતી ત્યારે, તે શરત પ્રેરાઈ; ધર્મથી તે બદલામાં પૂર્ણ કરાઈ.
2.26.23
चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यं दण्डके मया।
पित्रा मे भरतश्चापि यौवराज्ये नियोजितः ॥ २.२६.२३ ॥
ચૌદ વર્ષ સુધી મારે દંડકારણ્યમાં રહેવાનું છે; મારા પિતાએ ભરતને યુવરાજ પદે નિયુક્ત કર્યો છે.
2.26.24
सोऽहं त्वामागतो द्रष्टुं प्रस्थितो विजनं वनम्।
भरतस्य समीपे ते नाहं कथ्यः कदाचन ॥ २.२६.२४ ॥
એ હું તને મળવા આવ્યો છું; નિર્જન વન તરફ પ્રયાણ કરી રહ્યો છું. ભરતની સમક્ષ તારે મારા વિશે કદી બોલવું નહીં.
2.26.25
ऋद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते परस्तवम्।
तस्मान्न ते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम ॥ २.२६.२५ ॥
ઐશ્વર્યથી યુક્ત માણસો બીજાની પ્રશંસા સહન કરતા નથી. તેથી મારી સામે ભરતના ગુણોની વાત તારે ન કરવી.
2.26.26
अहं ते नानुवक्तव्यो विशेषेण कदाचन।
अनुकूलतया शक्यं समीपे तस्य वर्तितुम् ॥ २.२६.२६ ॥
મારા વિશે તારે ક્યારેય ખાસ કરીને તેને કહેવું નહીં. તેની પાસે અનુકૂળ રીતે વર્તવું એ જ શક્ય છે.
2.26.27
तस्मै दत्तं नृपतिना यौवराज्यं सनातनम्।
स प्रसाद्यस्त्वया सीते नृपतिश्च विशेषतः ॥ २.२६.२७ ॥
રાજાએ તેને શાશ્વત યુવરાજપદ આપ્યું છે. હે સીતા, તારે તેને અને ખાસ કરીને રાજાને પ્રસન્ન કરવા.
2.26.28
अहं चापि प्रतिज्ञां तां गुरोः समनुपालयन्।
वनमद्यैव यास्यामि स्थिरीभव मनस्विनि ॥ २.२६.२८ ॥
ગુરુની એ પ્રતિજ્ઞાનું બરાબર પાલન કરીને હું પણ આજે જ વનમાં જઈશ. હે મનસ્વિની, મનને સ્થિર રાખ.
2.26.29
याते च मयि कल्याणि वनं मुनिनिषेवितम्।
व्रतोपवासपरया भवितव्यं त्वयानघे ॥ २.२६.२९ ॥
હે કલ્યાણી, હું મુનિઓથી સેવાયેલા વનમાં ગયા પછી, હે નિષ્પાપ, તારે વ્રત અને ઉપવાસમાં લીન રહેવું જોઈએ.
2.26.30
कल्यमुत्थाय देवानां कृत्वा पूजां यथाविधि।
वन्दितव्यो दशरथः पिता मम जनेश्वरः ॥ २.२६.३० ॥
સવારે ઊઠીને દેવતાઓની વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને મારા પિતા જનેશ્વર દશરથને વંદન કરવા.
2.26.31
माता च मम कौसल्या वृद्धा संतापकर्शिता।
धर्ममेवाग्रतः कृत्वा त्वत्तः सम्मानमर्हति ॥ २.२६.३१ ॥
મારી માતા કૌસલ્યા વૃદ્ધ છે અને સંતાપથી કૃશ થઈ છે. ધર્મને આગળ રાખીને તેને તારી પાસેથી સન્માન મળવું ઘટે.
2.26.32
वन्दितव्याश्च ते नित्यं याः शेषा मम मातरः।
स्नेहप्रणयसम्भोगैः समा हि मम मातरः ॥ २.२६.३२ ॥
મારી બાકીની માતાઓને તારે સદા વંદન કરવા. સ્નેહ, પ્રેમ અને સહવાસમાં તેઓ બધી મારા માટે સમાન છે.
2.26.33
भ्रातृपुत्रसमौ चापि द्रष्टव्यौ च विशेषतः।
त्वया भरतशत्रुघ्नौ प्राणैः प्रियतरौ मम ॥ २.२६.३३ ॥
ભરત અને શત્રુઘ્નને તારે ભાઈ અને પુત્ર સમાન, ખાસ કરીને જોવા. તેઓ મને પ્રાણથી પણ વધુ પ્રિય છે.
2.26.34
विप्रियं च न कर्तव्यं भरतस्य कदाचन।
स हि राजा च वैदेहि देशस्य च कुलस्य च ॥ २.२६.३४ ॥
ભરતનું ક્યારેય અપ્રિય ન કરવું. હે વૈદેહી, તે જ રાજા છે અને તે જ દેશનો તથા કુળનો છે.
2.26.35
आराधिता हि शीलेन प्रयत्नैश्चोपसेविताः।
राजानः सम्प्रसीदन्ति प्रकुप्यन्ति विपर्यये ॥ २.२६.३५ ॥
રાજાઓ શીલથી આરાધિત અને પ્રયત્નપૂર્વક સેવા પામે ત્યારે પ્રસન્ન થાય છે; વિપરીત થાય તો ક્રોધે ભરાય છે.
2.26.36
औरस्यानपि पुत्रान् हि त्यजन्त्यहितकारिणः।
समर्थान् सम्प्रगृह्णन्ति जनानपि नराधिपाः ॥ २.२६.३६ ॥
અહિત કરનારા હોય તો રાજાઓ પોતાના ઔરસ પુત્રોને પણ ત્યજે છે; અને સમર્થ લોકોને, સામાન્ય હોય તોપણ, સ્વીકારે છે.
2.26.37
सा त्वं वसेह कल्याणि राज्ञः समनुवर्तिनी।
भरतस्य रता धर्मे सत्यव्रतपरायणा ॥ २.२६.३७ ॥
હે કલ્યાણી, તું અહીં જ રહે; રાજા (ભરત)ને અનુસરનારી બનીને, ધર્મમાં રત અને સત્યવ્રતમાં તત્પર રહે.
2.26.38
अहं गमिष्यामि महावनं प्रिये
त्वया हि वस्तव्यमिहैव भामिनि।
यथा व्यलीकं कुरुषे न कस्यचित्
तथा त्वया कार्यमिदं वचो मम ॥ २.२६.३८ ॥
હે પ્રિયે, હું મહાવનમાં જઈશ. હે ભામિની, તારે અહીં જ રહેવું જોઈએ. જેમ તું કોઈનો અપરાધ ન કરે તેમ મારું આ વચન તારે પાળવું જોઈએ.