वाल्मीकि रामायण · सर्ग 2.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.26.1
अभिवाद्य तु कौसल्यां रामः सम्प्रस्थितो वनम्।
कृतस्वस्त्ययनो मात्रा धर्मिष्ठे वर्त्मनि स्थितः ॥ २.२६.१ ॥
राम कौसल्येला वंदन करून वनाच्या दिशेने निघाला. मातेचे कल्याणाशीर्वाद घेऊन तो धर्ममार्गावर स्थिर होता.
2.26.2
विराजयन् राजसुतो राजमार्गं नरैर्वृतम्।
हृदयान्याममन्थेव जनस्य गुणवत्तया ॥ २.२६.२ ॥
राजपुत्र लोकांनी भरलेल्या राजमार्गाला शोभवत होता; आपल्या गुणांनी त्याने लोकांची हृदये जणू मथून टाकली.
2.26.3
वैदेही चापि तत् सर्वं न शुश्राव तपस्विनी।
तदेव हृदि तस्याश्च यौवराज्याभिषेचनम् ॥ २.२६.३ ॥
वैदेहीनेही ते सर्व ऐकले नाही; त्या तपस्विनीच्या हृदयात युवराज्याभिषेकाचीच गोष्ट होती.
2.26.4
देवकार्यं स्म सा कृत्वा कृतज्ञा हृष्टचेतना।
अभिज्ञा राजधर्माणां राजपुत्री प्रतीक्षति ॥ २.२६.४ ॥
देवकार्य पूर्ण करून, कृतज्ञ आणि प्रसन्न मनाने, राजधर्म जाणणारी ती राजकन्या वाट पाहत होती.
2.26.5
प्रविवेशाथ रामस्तु स्ववेश्म सुविभूषितम्।
प्रहृष्टजनसम्पूर्णं ह्रिया किंचिदवाङ्मुखः ॥ २.२६.५ ॥
मग राम आपल्या सुशोभित निवासात शिरला, जो आनंदित लोकांनी भरलेला होता; लाजेने त्याने किंचित मान खाली घातली होती.
2.26.6
अथ सीता समुत्पत्य वेपमाना च तं पतिम्।
अपश्यच्छोकसंतप्तं चिन्ताव्याकुलितेन्द्रियम् ॥ २.२६.६ ॥
मग सीता पटकन उठली आणि थरथरत आपल्या पतीकडे पाहू लागली; तो शोकाने संतप्त आणि चिंतेने इंद्रिये व्याकुळ झालेला होता.
2.26.7
तां दृष्ट्वा स हि धर्मात्मा न शशाक मनोगतम्।
तं शोकं राघवः सोढुं ततो विवृततां गतः ॥ २.२६.७ ॥
तिला पाहून धर्मात्मा रामाला मनातील गोष्ट सांगता आली नाही; तो शोक सहन न होऊन मग तो उघड झाला.
2.26.8
विवर्णवदनं दृष्ट्वा तं प्रस्विन्नममर्षणम्।
आह दुःखाभिसंतप्ता किमिदानीमिदं प्रभो ॥ २.२६.८ ॥
त्याचे फिके पडलेले तोंड आणि घामाने भिजलेले, क्षुब्ध रूप पाहून दुःखाने पीडित सीता म्हणाली, "हे प्रभो, आता हे काय आहे?"
2.26.9
अद्य बार्हस्पतः श्रीमान् युक्तः पुष्येण राघव।
प्रोच्यते ब्राह्मणैः प्राज्ञैः केन त्वमसि दुर्मनाः ॥ २.२६.९ ॥
आज बृहस्पतीचे शुभ पुष्य नक्षत्र जुळून आले आहे, असे ज्ञानी ब्राह्मण सांगतात, हे राघवा; मग कोणत्या कारणाने तू खिन्न मनाचा झाला आहेस?
2.26.10
न ते शतशलाकेन जलफेननिभेन च।
आवृतं वदनं वल्गु च्छत्रेणाभिविराजते ॥ २.२६.१० ॥
शंभर शलाकांच्या, पाण्याच्या फेसासारख्या छत्रीने तुझे सुंदर मुख झाकलेले नाही; तरी ते तेजाने झळकत आहे.
2.26.11
व्यजनाभ्यां च मुख्याभ्यां शतपत्रनिभेक्षणम्।
चन्द्रहंसप्रकाशाभ्यां वीज्यते न तवाननम् ॥ २.२६.११ ॥
कमळपाकळ्यांसारख्या डोळ्यांच्या तुझ्या मुखावर चंद्र आणि हंसासारख्या तेजस्वी दोन उत्तम पंख्यांनी वारा घातला जात नाही.
2.26.12
वाग्मिनो वन्दिनश्चापि प्रहृष्टास्त्वां नरर्षभ।
स्तुवन्तो नाद्य दृश्यन्ते मङ्गलैः सूतमागधाः ॥ २.२६.१२ ॥
हे नरश्रेष्ठा, आज आनंदित झालेले वाक्पटू वंदी, सूत आणि मागध मंगल शब्दांनी तुझी स्तुती करताना दिसत नाहीत.
2.26.13
न ते क्षौद्रं च दधि च ब्राह्मणा वेदपारगाः।
मूर्ध्नि मूर्धाभिषिक्तस्य ददति स्म विधानतः ॥ २.२६.१३ ॥
वेदपारंगत ब्राह्मणांनी विधिपूर्वक मूर्धाभिषिक्त अशा तुझ्या मस्तकावर मध आणि दही ओतले नाही.
2.26.14
न त्वां प्रकृतयः सर्वाः श्रेणीमुख्याश्च भूषिताः।
अनुव्रजितुमिच्छन्ति पौरजानपदास्तथा ॥ २.२६.१४ ॥
नगरातील व जनपदातील सर्व प्रजा आणि श्रेणींचे प्रमुख, अलंकार घालूनही, तुझ्यासोबत जाऊ इच्छित नाहीत.
2.26.15
चतुर्भिर्वेगसम्पन्नैर्हयैः काञ्चनभूषणैः।
मुख्यः पुष्परथो युक्तः किं न गच्छति तेऽग्रतः ॥ २.२६.१५ ॥
चार वेगवान घोडे आणि सोन्याच्या अलंकारांनी जुंपलेला मुख्य पुष्परथ तुझ्यापुढे का जात नाही?
2.26.16
न हस्ती चाग्रतः श्रीमान् सर्वलक्षणपूजितः।
प्रयाणे लक्ष्यते वीर कृष्णमेघगिरिप्रभः ॥ २.२६.१६ ॥
हे वीरा, सर्व शुभ लक्षणांनी पूजित, काळ्या मेघ किंवा पर्वतासारखा तेजस्वी श्रीमान गजही तुझ्या प्रयाणात पुढे दिसत नाही.
2.26.17
न च काञ्चनचित्रं ते पश्यामि प्रियदर्शन।
भद्रासनं पुरस्कृत्य यान्तं वीर पुरःसरम् ॥ २.२६.१७ ॥
हे प्रियदर्शना, हे वीरा, सोन्याने चित्रित भद्रासन पुढे ठेवून पुढे जाणारा तू मला दिसत नाहीस.
2.26.18
अभिषेको यदा सज्जः किमिदानीमिदं तव।
अपूर्वो मुखवर्णश्च न प्रहर्षश्च लक्ष्यते ॥ २.२६.१८ ॥
अभिषेक तयार असताना आता तुला हे काय झाले आहे? तुझ्या चेहऱ्याचा वर्ण असामान्य आहे, आणि आनंदही दिसत नाही.
2.26.19
इतीव विलपन्तीं तां प्रोवाच रघुनन्दनः।
सीते तत्रभवांस्तातः प्रव्राजयति मां वनम् ॥ २.२६.१९ ॥
असे विलाप करणाऱ्या तिला रघुनंदन म्हणाले: हे सीते, पूज्य पिता मला वनात पाठवत आहेत.
2.26.20
कुले महति सम्भूते धर्मज्ञे धर्मचारिणि।
शृणु जानकि येनेदं क्रमेणाद्यागतं मम ॥ २.२६.२० ॥
हे जानकी, उच्च कुलात जन्मलेली, धर्म जाणणारी आणि धर्माचरण करणारी तू ऐक, हे क्रमाने आज माझ्यावर कसे आले ते.
2.26.21
राज्ञा सत्यप्रतिज्ञेन पित्रा दशरथेन वै।
कैकेय्यै मम मात्रे तु पुरा दत्तौ महावरौ ॥ २.२६.२१ ॥
सत्यप्रतिज्ञ राजा, माझे पिता दशरथ यांनी पूर्वी माझी माता कैकेयीला दोन महान वर दिले होते.
2.26.22
तयाद्य मम सज्जेऽस्मिन्नभिषेके नृपोद्यते।
प्रचोदितः स समयो धर्मेण प्रतिनिर्जितः ॥ २.२६.२२ ॥
आज तिच्याद्वारे, माझ्या या राज्याभिषेकाची तयारी सुरू असताना, ती अट प्रेरित झाली; धर्माने ती पुन्हा पूर्ण केली गेली.
2.26.23
चतुर्दश हि वर्षाणि वस्तव्यं दण्डके मया।
पित्रा मे भरतश्चापि यौवराज्ये नियोजितः ॥ २.२६.२३ ॥
चौदा वर्षे मला दंडकारण्यात राहायचे आहे; माझ्या पित्याने भरताची युवराजपदी नियुक्ती केली आहे.
2.26.24
सोऽहं त्वामागतो द्रष्टुं प्रस्थितो विजनं वनम्।
भरतस्य समीपे ते नाहं कथ्यः कदाचन ॥ २.२६.२४ ॥
तोच मी तुला भेटायला आलो आहे; निर्जन वनाकडे निघालो आहे. भरताच्या समोर तू माझ्याबद्दल कधीच बोलू नकोस.
2.26.25
ऋद्धियुक्ता हि पुरुषा न सहन्ते परस्तवम्।
तस्मान्न ते गुणाः कथ्या भरतस्याग्रतो मम ॥ २.२६.२५ ॥
ऐश्वर्यसंपन्न माणसे दुसऱ्याची स्तुती सहन करत नाहीत. म्हणून माझ्यासमोर भरताच्या गुणांचे वर्णन तू करू नयेस.
2.26.26
अहं ते नानुवक्तव्यो विशेषेण कदाचन।
अनुकूलतया शक्यं समीपे तस्य वर्तितुम् ॥ २.२६.२६ ॥
माझ्याबद्दल तू कधीही विशेषत्वाने त्याला सांगू नयेस. त्याच्या जवळ अनुकूलपणे वागणेच शक्य आहे.
2.26.27
तस्मै दत्तं नृपतिना यौवराज्यं सनातनम्।
स प्रसाद्यस्त्वया सीते नृपतिश्च विशेषतः ॥ २.२६.२७ ॥
राजाने त्याला शाश्वत युवराजपद दिले आहे. हे सीते, तू त्याला आणि विशेषतः राजाला प्रसन्न करावेस.
2.26.28
अहं चापि प्रतिज्ञां तां गुरोः समनुपालयन्।
वनमद्यैव यास्यामि स्थिरीभव मनस्विनि ॥ २.२६.२८ ॥
गुरूची ती प्रतिज्ञा नीट पाळून मीसुद्धा आजच वनात जाईन. हे मनस्विनी, मन स्थिर ठेव.
2.26.29
याते च मयि कल्याणि वनं मुनिनिषेवितम्।
व्रतोपवासपरया भवितव्यं त्वयानघे ॥ २.२६.२९ ॥
हे कल्याणी, मी मुनींनी सेवलेल्या वनात गेल्यावर, हे निष्पापे, तू व्रत आणि उपवासात मग्न राहिले पाहिजेस.
2.26.30
कल्यमुत्थाय देवानां कृत्वा पूजां यथाविधि।
वन्दितव्यो दशरथः पिता मम जनेश्वरः ॥ २.२६.३० ॥
सकाळी उठून देवतांची विधिपूर्वक पूजा करून माझे पिता जनेश्वर दशरथ यांना वंदन करावे.
2.26.31
माता च मम कौसल्या वृद्धा संतापकर्शिता।
धर्ममेवाग्रतः कृत्वा त्वत्तः सम्मानमर्हति ॥ २.२६.३१ ॥
माझी माता कौसल्या वृद्ध आहे आणि संतापाने कृश झाली आहे. धर्माला पुढे ठेवून तिला तुझ्याकडून सन्मान मिळणे योग्य आहे.
2.26.32
वन्दितव्याश्च ते नित्यं याः शेषा मम मातरः।
स्नेहप्रणयसम्भोगैः समा हि मम मातरः ॥ २.२६.३२ ॥
माझ्या उर्वरित सर्व मातांना तू नेहमी वंदन करावेस. स्नेह, प्रेम आणि सहवास यांमध्ये त्या सर्व माझ्यासाठी समान आहेत.
2.26.33
भ्रातृपुत्रसमौ चापि द्रष्टव्यौ च विशेषतः।
त्वया भरतशत्रुघ्नौ प्राणैः प्रियतरौ मम ॥ २.२६.३३ ॥
भरत आणि शत्रुघ्न यांना तू भाऊ आणि पुत्रासारखे, विशेषतः पाहावेस. ते मला प्राणांपेक्षाही अधिक प्रिय आहेत.
2.26.34
विप्रियं च न कर्तव्यं भरतस्य कदाचन।
स हि राजा च वैदेहि देशस्य च कुलस्य च ॥ २.२६.३४ ॥
भरताचे कधीही अप्रिय करू नये. हे वैदेही, तोच राजा आहे, आणि तोच देशाचा व कुळाचा आहे.
2.26.35
आराधिता हि शीलेन प्रयत्नैश्चोपसेविताः।
राजानः सम्प्रसीदन्ति प्रकुप्यन्ति विपर्यये ॥ २.२६.३५ ॥
राजे शीलाने आराधिले व प्रयत्नाने सेवले गेले की प्रसन्न होतात; उलट झाले तर क्रोधित होतात.
2.26.36
औरस्यानपि पुत्रान् हि त्यजन्त्यहितकारिणः।
समर्थान् सम्प्रगृह्णन्ति जनानपि नराधिपाः ॥ २.२६.३६ ॥
अहित करणारे असतील तर राजे आपल्या औरस पुत्रांनाही त्यागतात; आणि समर्थ लोकांना, सामान्य असले तरी, स्वीकारतात.
2.26.37
सा त्वं वसेह कल्याणि राज्ञः समनुवर्तिनी।
भरतस्य रता धर्मे सत्यव्रतपरायणा ॥ २.२६.३७ ॥
हे कल्याणी, तू येथेच राहा; राजा (भरत) यांची अनुवर्तिनी होऊन, धर्मात रमलेली आणि सत्यव्रतात तत्पर राहा.
2.26.38
अहं गमिष्यामि महावनं प्रिये
त्वया हि वस्तव्यमिहैव भामिनि।
यथा व्यलीकं कुरुषे न कस्यचित्
तथा त्वया कार्यमिदं वचो मम ॥ २.२६.३८ ॥
हे प्रिये, मी महावनात जाईन. हे भामिनी, तू येथेच राहायला हवेस. ज्याप्रमाणे तू कोणाचाही अपराध करणार नाहीस, त्याप्रमाणे माझे हे वचन तू पाळायला हवेस.